ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඊශ්රායලයට එල්ල කළ අසාමාන්ය දැඩි බලපෑම මගින් ලෙබනනයට එල්ල වූ බෝම්බ ප්රහාර තාවකාලිකව නතර කිරීමට බල කිරීම ජාත්යන්තර මාධ්යවල ප්රධාන පුවත බවට පත්ව ඇත. රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කළ බවට පුවතේ සඳහන් වන ට්රම්ප්ගේ සමාජ මාධ්ය ප්රකාශය – “ඊශ්රායලය තවදුරටත් ලෙබනනයට බෝම්බ හෙළන්නේ නැහැ. ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් එය තහනම් කර තිබෙනවා. දැන් ඇති… මෙය වහාම නතර විය යුතුයි!!!” –
ට්රම්ප්ගේ Truth Social ගිණුමේ පළ වූ මෙම ප්රකාශය අල් ජසීරා, නිව්යෝක් ටයිම්ස් සහ හාර්ට්ස් වැනි ලෝක මාධ්ය අද වාර්තා කළේය.
නියෝගය නිකුත් වූ අයුරු…
මෙම දැඩි නියෝගය බ්රහස්පතින්දා (16) ග්රිනිච් වේලාවෙන් 21:00ට ක්රියාත්මක වූ ඊශ්රායල-ලෙබනන් සටන් විරාමයේ තවත් තීව්ර පියවරකි. ට්රම්ප් ලෙබනන් ජනාධිපති ජෝසෙෆ් අවුන් සහ ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු සමඟ දුරකථනයෙන් කතා කරමින් මෙම 10 දින සටන් විරාම ගිවිසුමට එළඹ ඇති බව නිවේදනය කළේය. රොයිටර්, පොලිටිකෝ සහ සීඑන්එන් වාර්තා කළ පරිදි මෙම ගිවිසුම ඉරානය සමඟ ඇති ඇමෙරිකානු සාකච්ඡාවලට බාධාවක් වූ ලෙබනන් ගැටුම නතර කිරීමේ තීරණාත්මක පියවරකි.
ගැටුමේ ආරම්භය 2026 මාර්තු 2 වැනිදාට ආපසු හැරී යයි. ඉරානය සහ ඇමෙරිකාව අතර ගැටුම උත්සන්න වීමත් සමඟ ඉරානයේ සහයෝගය ලබන හිස්බුල්ලා සංවිධානය උතුරු ඊශ්රායලයට රොකට් සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කිරීම ආරම්භ කළේය. ඊශ්රායලයේ ප්රතිප්රහාරය ලෙබනන් භූමිය තුළ බලවත් බෝම්බ ප්රහාරයන්ට තුඩු දුන්නේය. ලෙබනන් සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ දත්ත අනුව අප්රේල් මස මුල වන විට ලෙබනන්හි මියගිය පුද්ගලයන් සංඛ්යාව 2,000 ඉක්මවා ගොස් ඇති බව විකිපීඩියා සහ රොයිටර් වාර්තා කර ඇත. එමගින් ලෙබනන්හි මිලියනයකට වැඩි පිරිසක් විස්ථාපනය වී ඇති අතර, මෙය 1990 ලෙබනන් සිවිල් යුද්ධයෙන් පසු රටට බලපෑ බරපතලම මානව හානික ආපදාවකි.
ගිවිසුමේ තීරණාත්මක අංග
සටන් විරාම ගිවිසුමේ තීරණාත්මක අංගයන් අතර ඊශ්රායල හමුදාවන් දකුණු ලෙබනනයෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් නොවීමද ඇතුළත් වේ. නෙතන්යාහු අගමැතිවරයාගේ ප්රකාශය අනුව ඊශ්රායලය “පුළුල් ආරක්ෂිත කලාපයක්” ලෙබනන් භූමිය තුළ රඳවාගෙන සිටිනු ඇති අතර, හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ අවි බලය අඩු කිරීමට ලෙබනන් රජය වගකිව යුතු බව ට්රම්ප් පවසා ඇත.
ට්රම්ප්ගේ මෙම දැඩි ප්රකාශයට ප්රතිචාර දක්වමින් ඊශ්රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු ප්රකාශ කර ඇත්තේ, ඇමෙරිකානු ස්ථාවරය පිළිබඳව සැලකිලිමත්වන අතරම ඉශ්රායලයේ ජාතික ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් තමන් කිසිදු සහනයක් ලබා නොදෙන බවය.
සටන් විරාමයට එකඟ වුවද, ඉතිරිව පවතින රොකට් සහ ඩ්රෝන තර්ජන මැඩපැවැත්වීම සඳහා ඉශ්රායල හමුදාව සතු සැලසුම් තවදුරටත් ක්රියාත්මක කරන බවත්, හිස්බුල්ලා සංවිධානය මුලිනුපුටා දැමීමේ අරමුණෙහි වෙනසක් නොමැති බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.
විශේෂයෙන්ම දකුණු ලෙබනනයේ ස්ථාපිත කර ඇති ‘ආරක්ෂිත කලාපය’ (Buffer Zone) තුළ ඊශ්රායල හමුදා තවදුරටත් රැඳී සිටින බව පැවසූ අගමැතිවරයා, සිය රටේ වැසියන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු වන තුරු හමුදාමය සූදානම ලිහිල් නොකරන බව ජාත්යන්තර මාධ්ය වෙත වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.
ට්රම්ප්ගේ දැඩි නියෝග ඊශ්රයාල මිත්රත්තවය පළුදු කරයි ද?
ට්රම්ප්ගේ මෙම දැඩි ස්වරය ඊශ්රායලය සමඟ ඇති දිගුකාලීන මිත්රත්වයේ ඉතිහාසය තුළ සුවිශේෂීය එකකි. “ඇති කියන්නේ ඇති” (Enough is enough) සහ “ප්රහාර එල්ල කිරීම තහනම්” (PROHIBITED) යන දැඩි වචන භාවිතය මගින් ගම්ය වන්නේ, ඊශ්රායලය සිය හමුදා ක්රියාමාර්ග තවදුරටත් දිගු කළහොත් එය ඇමෙරිකානු නියෝග උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සැලකීමට ඉහළ සම්භාවිතාවක් පවතින බවය.
ධවල මන්දිර අභ්යන්තර ආරංචි මාර්ග උපුටා දක්වන Politico වැනි මාධ්ය වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ, නෙතන්යාහු ලෙබනනය තුළ දිගින් දිගටම හමුදා රැඳවීම් සිදු කළහොත්, එය ට්රම්ප්ගේ මැදපෙරදිග සාම සැලසුමට බාධාවක් ලෙස සලකා දෙරට අතර සබඳතාවල යම් පළුදු වීමක් ඇති විය හැකි බවට ඇමෙරිකානු පරිපාලනය අනතුරු අඟවා ඇති අයුරුය.
කියන්නේ එකක්… බලාපොරොත්තුව වෙන දෙයක්
ට්රම්ප් මේ වනවිට ඉරානය සමඟ නව ගිවිසුමක් ලබා ගැනීමට නියමිත ය. ලෙබනන් ගැටුම එම ක්රියාවලියට බාධාවක් නොවන බව ඔහු අවධාරණය කරමින් තිබේ.
එහෙත් ඇත්තම කතාව නම් ඉරානය සහ ට්රම්ප් පාලනාධිකාරය අතර නව න්යෂ්ටික ගිවිසුමක්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘතව තැබීම සහ කලාපීය යුද්ධය අවසන් කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡා ආරම්භ වීමට නම් ලෙබනන්හි ඊශ්රායල ප්රහාර වහාම නතර විය යුතු බවට ඉරානය දැඩි කොන්දේසියක් පනවා තිබීමය. ඉරානයේ ප්රධානතම මිත්ර පාර්ශවය වන හිස්බුල්ලා සංවිධානය ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාර පවතින තාක් තමන් සාකච්ඡා මේසයට නොපැමිණෙන බව ඉරානය පැහැදිලිවම ප්රකාශ කර තිබේ.
පකිස්තානු මාර්ගෝපදේශකයන් හරහා ට්රම්ප් වෙත නිල වශයෙන් දන්වා ඇති මෙම පණිවිඩය මගින් අවධාරණය වන්නේ, ලෙබනන් සටන් විරාමය යනු ඉරානය සමඟ සිදු කරන මහා පරිමාණ රාජ්ය තාන්ත්රික ගනුදෙනුවේ අනිවාර්ය පූර්ව අවශ්යතාවක් බවය. මේ හේතුවෙන්, ලෙබනන් ගැටුම හුදු දේශසීමා අර්බුදයකින් ඔබ්බට ගොස් සමස්ත මැදපෙරදිග සාම ක්රියාවලියේ සහ ඇමෙරිකානු-ඉරාන සබඳතාවල තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යය බවට පත්ව තිබේ.
ලෝකයේ ප්රමුඛතම “ගනුදෙනුකරුවෙකු” (Deal Maker) ලෙස තමා සතු ප්රතිරූපය ආරක්ෂා කර ගැනීමට නම් ඉරානය සමඟ සාර්ථක එකඟතාවකට පැමිණීම ට්රම්ප්ට අතිශය වැදගත් වේ. ඊශ්රායලයේ හමුදා ක්රියාමාර්ග හේතුවෙන් ඉරානය සාකච්ඡාවලින් ඉවත් වුවහොත්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය නැවත වැසී යාම සහ ගෝලීය තෙල් සැපයුම අඩාල වීම වැනි බරපතල ආර්ථික තර්ජනවලට මුහුණ දීමට සිදුවන බව ට්රම්ප් මැනවින් වටහාගෙන සිටී. එබැවින්, ඊශ්රායලය සහ ලෙබනනය අතර ගැටුම “වෙනම අහඹු සිදුවීමක්” ලෙස ඔහු ප්රසිද්ධියේ හැඳින්වූවද, ප්රායෝගිකව ඔහු ඉශ්රායලයට “ඇති කියන්නේ ඇති” යනුවෙන් දැඩි නියෝගයක් නිකුත් කරන්නේ සිය ප්රධාන ඉලක්කය වන ඉරාන ගිවිසුමට එල්ල වන බාධා ඉවත් කිරීමේ අරමුණෙනි.
ට්රම්ප්ගේ මෙම දැඩි ස්වරය මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඉරානය සමඟ එළඹෙන ඓතිහාසික ගනුදෙනුව වෙනුවෙන් තම සමීපතම මිත්රයා වන ඉශ්රායලයේ හමුදා මෙහෙයුම් පවා පාලනය කිරීමට ඔහු සූදානම් බවයි.
සටන් විරාමය පවතී ද?
නෙතන්යාහු සහ ලෙබනන් ජනාධිපති අවුන් දෙදෙනාට ට්රම්ප් වොෂින්ටන්හි සාකච්ඡාවට ආරාධනා කර ඇති අතර, මෙය 1948 සිට යුද්ධකාරී තත්ත්වයේ පවතින දෙරට අතර සෘජු සාකච්ඡාවලට පළමු අවස්ථාව විය හැකි බව රොයිටර් සහ බ්ලූම්බර්ග් පෙන්වා දෙති.
මෙම සටන් විරාමය තාවකාලික බව සහ එය හිස්බුල්ලා සහ ඊශ්රායලය අතර බලවත් ගැටුම්කාරී බව නිසා බිඳී යාමේ අවදානමක් තිබෙන බව ජාත්යන්තර විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. ලෙබනන් ජනතාව දැනටමත් විනාශ වූ නගරවලට නැවත පැමිණෙමින් සිටින අතර, යුද්ධය නිසා ඇති වූ මානව හානිකර ආපදාව සහ ආර්ථික හානිවලට පිළියම් යෙදීමට කොපමන කාලයක් ගතවේදැයි තවමත් අනාවරණය වී නැත. ට්ර
ම්ප්ගේ “ඇති කියන්නේ ඇති” යන ප්රකාශය මගින් යුද්ධයේ අවසානයකට ආසන්න වීමේ බලාපොරොත්තුවක් ඇති කළත්, ඉතිහාසය පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි සටන් විරාම බොහෝ විට බිඳෙන බවයි.
මෙම ගිවිසුම ඉරානය-ඇමෙරිකාව අතර සාකච්ඡාවලට නව ජීවයක් ලබා දෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. සාකච්ඡාවලට ලෙබනන් ගැටුම බාධාවක් නොවීම ට්රම්ප්ගේ රාජ්ය තන්ත්රයේ ජයග්රහණයක් ලෙස දැකිය හැකි නමුත්, ඊශ්රායලයේ ආරක්ෂාව සහ ලෙබනන් ස්වෛරීභාවය අතර සමතුලිතතාවය සොයා ගැනීම තවමත් අභියෝගාත්මක කාර්යයකි. ලෝක මාධ්ය එකඟ වන්නේ මෙය ආරම්භක පියවරක් පමණක් බවටය. සැබෑ සාමය සඳහා තවත් දිගු මාර්ගයක් ඉතිරිව ඇත.
