ලලිත් චාමින්ද –
-
විදුලිබල අමාත්යාංශයේ ලේකම් විගණනයට අමාත්ය මණ්ඩලයට බොරු කියලා…
-
ලියාපදිංචියක් නැති මාස තුනක් වයස කවදාවත් ගල් අඟුරු පස්රම්පාදනය කර නොතිබුණ ළදරු සමාගමටක දින 35ක් තුළ ටෙන්ඩර් එක දීලා…
-
ලියාපදිංචි නොවූ ළදරු සමාගමට බිලියන 500ක ජාතික ගල් අඟුරු ටෙන්ඩරය දීලා තියෙන්නෙ නීතිපතිගේ මතය විමසන්නෙ නැතිව…
-
අන්තිමට අමාත්ය මණ්ඩලය විසින්ම ටෙන්ඩරය අහෝසි කරලා…
රුපියල් බිලියන 500ක් පමණ ඉහළ වටිනාකමකින් යුතු නොරොච්චෝලේ ලක්විජය ගල් අඟුරුබලාගාරය සඳහා (2022 2025) ගල් අගුරු මිලදි ගැනීමට සිදුකරණු ලැබු ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය සම්බන්ධයෙන් මේ වනවිට විවාදාත්මක තත්වයක් ඇතිවි තිබේ.
මෙම ගල්අගුරු ටෙන්ඩරය දින 35ක් වැනි කෙටිකාලයක් තුල ගල් අඟුරු සැපයිමේ ලියාපදිංචි සමාගමක් නොවු black sand commodities සමාගම වෙත ලබාදිම සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුව තුළ මෙන්ම ඉන්පිටතත් දැඩි කථාබහක් නිර්මාණය වෙමින් තිබුණි.
ලංකාවේ එකම ගල්අඟුරු තාප බලාගාරය වන්නේ ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරයයි. මින් ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට දැක්වන්නේ ඉහල දායකත්වයෙකි. ජාතික විදුලිබල අවශ්යතාවයෙන් සියයට 30ක 40ක පමණ දායකත්වයක් ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරය මගින් ලබාදෙයි.
උක්ත බලාගාරය ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා වාර්ෂික ගල් අඟුරු මොට්රික්ටොන් මිලියන 2.25ක ධාරිතාවයක් අවශ්යවේ. ගල් අගුරු බලාගාරය සඳහා අවශ්ය ගල්අඟුරු 2021-2022 ප්රසම්පාදන කාලපරිච්චේදය අවසන්වන තෙක්ම වාර්ෂික ගල්අඟුරු අවශ්යතාවයෙන් සියයට 50 දිර්ඝකාලීන ප්රසම්පාදනය මගින් සපුරාගෙන තිබුණි. ඉතිරි සියයට 50 සපයාගෙන තිබුණේ ක්ෂණික ප්රසම්පාදන ක්රියවලිය මගිනි.
ණය මුදල
කෙසේවුවද නොරොච්චෝලේ ලක්විජය ගල්අඟුරු බලාගාරයට (2021-2022) වාරය සදහා ගල්අඟුරු සැපයීම වෙනුවෙන් සැපයුම්කාර සමාගම් දෙකකට ඇමරිකානු ඩොලර් දෙකෝටි හැත්තැ හතර ලක්ෂ අනු නවදහස් එකසිය තිහක මුදලක් (27,499,130) ගෙවිමට තිබුණි.
ගල්අඟුරු සැපයීමේ දිර්ඝ කාලික ප්රසම්පාදනයේ සැපයුම්කරුවා වන SWISS SINGAPORE OVERSEAS ENTERPRISES සමාගම වෙත ඇමරිකානු ඩොලර් එක්කෝටි පනස් හය ලක්ෂ අසුපන් දහස් තුන්සිය හැට දෙකක (15,685,362) මුදලක් ගෙවිමට තිබිණි. එමෙන්ම ක්ෂණික ප්රසම්පාදනයේ සැපයුම්කරුවා වන SUEK AG සමාගම වෙත ගෙවිමට ඇති මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් එක්කෝටි දහ අට ලක්ෂ දහතුන් දහස් හත්සිය හැට අටක් (11,813,768) වූයේය.
මෙරට පවත්නා විදේශිය විනිමය අර්බුදය හේතුවෙන් 2022 වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මස 12 වන දින වන විට මෙම මුදප ගෙවිය යුතු විය. දිර්ඝ කාලින ප්රසම්පාදනය ගිවිසුම යටතේ අදාල සමාගම විසින් ගල් අගුරු මෙට්රික්ටොන් මිලියන 1.125ක් සපයා තිබුණි. ක්ෂණික ප්රසම්පාදනයට අදාල ගල්අඟුරු සැපයුම්කරුවා වන SUEK AG සමාගම විසින් ගල්අඟුරු මෙට්රික්ටොන් 351,894ක් සපයා තිබුණි.
ඉදිරි වර්ෂ සදහා ටෙන්ඩර් කැඳවීම –
මේ අතර ගල්අගුරු සමාගම විසින් (2022 – 2025) ඉදිරි වර්ෂ තුන සදහා ගල්අඟුරු මෙට්රික්ටොන් මිලියන 4.5ක් මිලදී ගැනීමට දිගුකාලින ප්රසම්පාදන කටයුතු ආරම්භකොට තිබුණි. 2022-2023, 2023-2024 ,2024-2025 වාරයන් ආවරණය වන පරිදි පිළිවෙළින් ගල්අගුරු මෙට්රික්ටොන් මිලියන 1.125ක්, 2.25ක් හා මෙට්රික්ටොන් මිලියන 2.25ක් මිලදී ගැනීමට ප්රසම්පාදනය කිරීමට කටයුතුකර තිබුණි.
මෙකී ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය 2022 ජුලි මස 21 වැනි දින ආරම්භ කර අගෝස්තු මස 25 වැනි දින අවසන් වූයේය. ඒ අනුව ගල් අගුරු සැපයුම්කරුවකු ලෙස ලියාපදිංචි නොවු සමාගමක් වන black sand commodities සමාගම වෙත ගල් අගුරු සැපයිමේ ටෙන්ඩරය ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය ආරම්භකොට දින දින 35 වැනි කෙටිකාලයක් තුළ පිරිනමා තිබුණි.
විගණනය වෙන හැටි
මෙම ටෙන්ඩරය පිරිනැමීම සම්බන්ධයෙන් පරික්ෂාවක් කරදෙන ලෙස කථානායක මහින්ද යාපා අබේවර්ධන විසින් රාජ්ය මුදල්කාරක සභාව වෙත උපදෙස් ලබා දි තිබුණි. ඒ අනුව මේ පිළිබද ජාතික විගණන කාර්යාලය මගින් විගණනයක් සිදුකළේය.
ඒ අනුව අවම මිල ගණන් ඉදිරිපත් කොට තිබු Black Sand Commodities සමාගම වෙත ගල් අගුරු මෙට්රික්ටොන් 01ක් සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් 328.22ක් වු මිල පදනම්ව මෙකි ටෙන්ඩරය පිරිනමා තිබුණි. එමෙන්ම දින 180ක ශූන්ය පොලී ණය පදනම මත 2022 වර්ෂයේ ඔක්තෝබර් මස සිට 2025 අප්රේල් දක්වා ගල්අඟුරු මෙට්රික්ටොන් මිලියන 4.5ක් සැපයිම සදහා අදාල සමාගම වෙත කොන්ත්රාත්තුව පිරිනමා තිබුණි.
මෙහිදි ගල්අගුරු සැපයිමේ ලියාපදිංචි සමාගමක් වන SUEK AG සමාගම ඉදිරියේ දී ගල් අගුරු ප්රසම්පාදනය සඳහා තම අනු බද්ධ සමගාමක් ලෙස Black Sand Commodities සමාගම හඳුන්වා දි තිබුණි. එමෙන්ම ප්රසම්පාදනයේ පාර්ශවකරුවකු ලෙස Black Sand Commodities සමාගම සම්බන්ධකරගන්නා ලෙස SUEK AG සමාගම විසින් ඉල්ලා තිබුණි.
එහෙත් ඒ සඳහා ප්රසම්පාදන කමිටුව විසින් ලිඛිත ප්රතිචාරයක් දැක්වීමට කටයුතු කර නොතිබුණි. මේ නිසා Black Sand Commodities සමාගමට ටෙන්ඩරය ලැබෙන බවට බලාරොත්තුවක් ඇති කිරිමට ප්රසම්පාදන කමිටුව කටයුතු කර තිබුණි.
ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවෙක් නොවු Black Sand Commodities සමාගම වෙත ටෙන්ඩරය ප්රදානය කිරීමෙන් ඒ බව පැහැදිලවන බවද විගණනය මගින් අනාවරණය කොට ඇත.
තවද ලංසු ලේඛනයේ අනිවාර්යෙන් සංශෝධනය විය යුතු වගන්ති සංශෝධනය කිරීමට කටයුතු කර නොතිබුණි. මේ නිසා අදාල ලංසුකරුවන් විසින් ඉදිරිපත් කිරීමට තිබු නිත්යානුකුල ලේඛන බැඳීම් හා සුදුසුකම් තහවුරුකිරීම ආදිය හා එවායේ නිත්යානුකුලභාවය නිසි පරිදි ලබාගෙන ඇගයිමට ලක්කිරීමට කටයුතු කර නොතිබුණි.
මෙකී සංශෝධනයට අනුව කටයුතු කරන්නේ නම් Black Sand Commodities සමාගම විසින් SUEK AG සමාගම වෙනුවෙන් ලංසු ඉදිරිපත් කළ යුතුය. සපයනු ලබන ගල්අඟුරු ගුණත්වය ප්රමාණය හා ගෙවිම් සම්බන්ධව සම්පුර්ණ සුරක්ෂණයක් ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවන SUEK AG සමාගම විසින් ලබාදිය යුතුව තිබුණි. එහෙත් එවැනි සුරක්ෂණයක් ලබාදි නොතිබුණි.
ගල්අඟුරු සැපයිමේ දී ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවන් වෙතින් පමණක් ලංසු කැඳවිම සිදුකළ යුතුවේ. එහෙත් ගල්අඟුරු ටෙන්ඩරය පිරිනමා තිබු අදාල සමාගම ගල්අඟුරු සැපයුම්කරුවකු ලෙස ලියාපදිංචි වු සමාගමක් නොවන අතර ගල් අගුරු සැපයිම් සම්බන්දව කිසිදු සුදුසුකමක් පරික්ෂාවට ලක්කොට නොතිබුණි.
ළදරු සමාගමට ටෙන්ඩරය දෙන්න කළ කී අශිෂ්ඨ බොරු…
මෙකි සමාගම සංස්ථාපනය කිරිම සදහා 2022 මැයි මස 31 වැනිදින LC suek ltd LLC (Russia) සමාගම විසින් යෝජනාවක් සම්මත කර 2022 ජුනි මස 01 වැනිදින එක්සත් ආරබිඑමිර් රාජ්යයේ සංස්ථාපිත සමාගක් ලෙස ස්ථානපනය කොට ඇත. එහෙත් මෙම තත්වය නොසලකා black sand commodities සමාගම විසින් ඉදිරිපත් කළ ලංසුව පිළිගෙන තිබු බවද විගණනය මගින් පෙන්වා දි ඇත.
තවද ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය සිදුකිරිමේ දි ප්රසම්පාදන කමිටුව හා තාක්ෂණික ඇගයිම් කමිටුව පලදායි හා කාර්යක්ෂම ලෙස එම කාර්යය සිදුකර නොමැති බව ජාතික විගණන වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
එමෙන්ම ගල්අඟුරු සමාගම විසින් SUEK AG සමාගම වෙනුවෙන් black sand commodities සමාගම සමග මෙම ගනුදෙනුව පවත්වාගෙන යාමේ හැකියාව පිළිබඳ නිතිපතිවරයාගෙන් විමසා තිබේ. එහෙත් නිතිපතිවරයාගේ මතය ලැබීමට පෙර 2022 අගෝස්තු මස 25වැනි දින අදාල සමාගම වෙත ලංසුව ප්රදානයකර තිබුණි.
ඒ අනුව ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවකුගේ සේවාව ලියාපදිංචි නොවු හා ලියාපදිංචිමට ප්රමාණවත් සුදුසුකම් රහිත සැපයුම්කරුවකු වෙත පැවරීමට එකඟවිම පිළිබද නීතිමය තත්වය පිළිබඳ නිතිපතිවරයාගෙන් උපදෙස් ලබාගෙන නොතිබුණි.
මෙහිදී විදුලිබල අමාත්යංශයේ ලේකම්වරයා විගණනයට සඳහන් කොට ඇත්තේ නීතිපතිවරයාගෙන් විමසීමක් කර ඇතත් ඔහු කිසිදු විරෝධතාවයක් ප්රකාශකර නොතිබු බවය. නීතිපතිවරයාට සිය මතය ප්රකාශ කිරීම සඳහා ප්රමාණවත් කාලයක් ලබා නොදී අදාල ටෙන්ඩරය ප්රදානය කර තිබු බවද විගණනය මගින් අනාවරණය කොට ඇත. අදාල පියවර ගැනීමෙන් පසුව නිතිපතිවරයාගෙන් මත විමසීමක් කර ඇති බව විගණන වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
ඔස්ට්රේලියානු ගල් අඟුරු
එමෙන්ම නොරොච්චෝලේ ගල්අඟුරු බලාගාරය සඳහා මෙතෙක් ඔස්ට්රේලියානු ගල්අඟුරු සැපයුම්කර නොතිබුණි. එහෙත් දිර්ඝ කාලීන ප්රසම්පාදන කටයුතු සඳහා ඔස්ට්රේලියානු දර්ශකය භාවිතා කිරිම තුළ සංයුක්ත දර්ශකය වෙනත් දර්ශකවලට සාපේක්ෂව ඉහළ අගයක් ගෙන තිබුණි.
විගණකාධිපතිව අවමානයට පත් කළ බොරුකාර ලේකම්
ඕස්ට්රේලියාවෙන් ගලුුඅඟුරු නැව්වාර 105ක් ආනයනය කොට ඇති තත්වයක් තුළ සත්ය පසෙක දමා විගණන නිරික්ෂණ ලෙස හිතළු සඳහන් කර ඇති බව දක්වමින් විදුලිබල අමාත්යංශයේ ලේකම්වරයා විසින් විගණකාධිපතිවරයාගේ කාර්යභාරය අවමානයට ලක්කොට තිබු බව මෙම වාර්තාවේ සඳහන් වේ.
එහෙත් මේ දක්වා ඕස්ට්රේලියාවෙන් ගල්අගුරු ආනයනය සිදුකර නොමැති බව ගල්අඟුරු සමාගම විසින් විගණනයට දන්වා තිබුණි.
එමෙන්ම අමාත්යංශයේ ලේකම්වරයා විසින් 2022 සැප්තැම්බර් මස 22වන දින අමාත්ය මණ්ඩලය වෙත ඉදිරිපත්කොට ඇති සංදේශයේ නිර්දේශිත අංක 3 (ආ)යටතේ Black Sand Commodities සමාගම වෙත අංක 05 සෘජු ප්රසම්පාදනයෙන් නැව්වාර 02ක් ප්රදානය කොට ඇති බව සඳහන් කොට තිබුණි. එහෙත් එකී සමාගම වෙත එලෙස ප්රසම්පාදනයක් ලබා දි නොතිබුණි.
අමාත්යංශයේ ලේකම්වරයා විසින් අමාත්යමණ්ඩලය වෙත නිරවද්ය නොවන සහ තහවුරු කළ නොහැකි තොරතුරුද ඉදිරිපත් කොට ඇති බව විගණන වාර්තාවේ සදහන් කොට ඇත.
එමෙන්ම ලංකා ගල්අඟුරු සමාගම විසින් ගල්අඟුරු මෙට්රික්ටොන් මිලියන 4.5ක් මිලදී ගැනීම සඳහා මෙම ප්රසම්පාදනය සිදුකොට තිබුණි. මෙම සැපයුම්කාර සමාගමෙන් ගල් අගුරු සැපයීම සඳහා වන කිසිදු සුදුසුකමක් පරික්ෂාවට ලක් වී නොකිබුණි.
ගල් අගුරුසැපයිමේ ලියාපදිංචි සමාගමක් වන SUEK AG සමාගම තුළ black sand commodities සමාගම පවතින බැවින් මෙම ප්රසම්පාදනයේ දී වෙනම ලියාපදිංචිකිරීමේ අවශ්යතාවයක් නොවන බව විදුලිබල අමාත්යංශයේ ලේකම්වරයා විසින් විගණනයට දක්වා තිබුණි.
එහෙත් black sand commodities සමාගම ගල්අගුරු සැපයිමේ ලියාපදිංචි සැපයුම්කරුවකු වන suek AG සමාගම යටතේ ලියාපදිංචි කළ සමාගමක් නොවන බවත් මෙකී සමාගම් දෙක අතර සෘජු සම්බන්ධතාවයක් නොවන බවත් විගණනය මගින් අනාවරණය කොට තිබුණි.
එමෙන්ම ලියාපදිංචි නොවු සැපයුම්කරුවන්ගෙන් ලැබෙන ලංසු සුදුසුකම සුදුසුකම් නොලත් ලංසුවක් ලෙස සැලකිය හැකිව තිබු බවද විගණනය මගින් අනාවරණය කොට ඇත.
ගල් අගුරු ප්රසම්පාදනයට අදාලව 2022 අගෝස්තු මස 03 වැනිදින ලංසු ලේඛනවලට ප්රබල හා සංවේදි සංශෝධනයක් කර ලංසු විවෘත කිරිමට දින 06කට පමණ පෙර අගෝස්තු මස 05 වැනිදින සැපයුම්කරුවන්ට දැනුම් දි තිබුණි.
ලංසුකරුවන්ට අවශ්ය කටයුතු සඳහා ප්රමාණවත් කාලයක් නොතිබු බැවින් මෙම ප්රසම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් ඇතිකිරීමට හැකිව තිබු තරගකාරිත්වය ඇතිවි නොතිබු බවද විගණනය මගින් අනාවරණය කොට ඇත.
කෙසේවුවද සැපයුම්කරු විසින් කාර්යසාධන සුරක්ෂණය ඉදිරිපත්කර නොතිබු බැවින් මෙකී ප්රසම්පාදනය 2022 සැප්තැම්බර් මස 22 දින අමාත්ය මණ්ඩලය විසින් අවලංගු කරතිබුණි.
