ලෝකයේ ප්රධානතම තෙල් ප්රවාහන මාර්ගයක් වන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) ජාත්යන්තර නාවික ගමනාගමනය සඳහා පැය 48ක් ඇතුළත සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත නොකළහොත්, ඉරානයේ විදුලි බලාගාර “මුළුමනින්ම විනාශ කරන” (Obliterate) බවට ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් අනතුරු අඟවයි.
2026 මාර්තු 21 වන දින සන්ධ්යාවේ (ඇමරිකානු වේලාවෙන්) සිය Truth Social ගිණුමෙහි සටහනක් තබමින් ජනාධිපතිවරයා මෙසේ කීවේය.
“”ඉරානය තර්ජනයකින් තොරව, මෙම නිශ්චිත මොහොතේ සිට පැය 48ක් ඇතුළත හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත නොකළහොත්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඔවුන්ගේ විවිධ බලාගාරවලට පහර දී ඒවා මුලින්ම විශාලතම බලාගාරයෙන් ආරම්භ කරනු ඇත.”.
ඇමරිකාව, ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර පවතින දැඩි ගැටුම්කාරී වාතාවරණය හමුවේ, ගෝලීය තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් රැගෙන යන මෙම තීරණාත්මක මුහුදු මාර්ගය ඉරානය විසින් අර්ධ වශයෙන් වසා දැමීමට පියවර ගැනීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උත්සන්න වී තිබේ.
මෙම පුවත සම්බන්ධයෙන් මාර්තු 21 වන දින සජීවී වාර්තාකරණයක යෙදුණු බීබීසී පුවත් සේවය, ට්රම්ප් විසින් සමාජ මාධ්ය හරහා සිදුකළ මෙම ප්රකාශය තහවුරු කර ඇත. මීට අමතරව Al Jazeera, SCMP, NDTV සහ Fortune වැනි ජාත්යන්තර මාධ්ය ආයතන ද ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය සෘජුව උපුටා දක්වමින් මෙම පුවත වාර්තා කර තිබේ.
පසුබිම සහ කාලසීමාව
ඉරානය විසින් ඊයේ (21) “සතුරු” නොවන නැව් සඳහා පමණක් සීමිත කොන්දේසි මත ගමන් කිරීමට අවසර ලබාදීමේ ප්රතිපත්තියක් ප්රකාශයට පත් කර තිබුණි. මෙම “වරණීය අවසරය” (Selective Passage) ලබා දීමේ ප්රතිපත්තිය මුලින්ම ප්රකාශයට පත් කළේ ඊයේ දිනයේ දී ය. ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි (Abbas Araghchi) ජපානයේ කියෝඩෝ පුවත් සේවයට ප්රකාශ කළේ, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දමා නොමැති බවත්, එය වසා ඇත්තේ තමන්ට පහර දෙන “සතුරු” රටවලට පමණක් බවත්ය. මෙහිදී ජපන් නෞකාවලට ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීමට ඉඩ ලබා දෙන බව ඔහු ප්රථම වරට නිල වශයෙන් ඉඟි කළේය.
ජනාධිපති ට්රම්ප් මෙම අවසාන නිවේදනය නිකුත් කර ඇත්තේ ඉන් අනතුරුවය. ශ්රී ලංකා වේලාවෙන් මාර්තු 22 අලුයම 5:14 ට පමණ නිකුත් වූ මෙම නිවේදනයට අනුව, මාර්තු 24 වන දින අලුයම වන විට අදාළ කොන්දේසි ඉටු කිරීමට ඉරානයට කාලය තිබේ.
මීට පෙර යුද්ධය සමනය කරන බවට ට්රම්ප් ඉඟි පල කළ ද, මේ වන විට කලාපයට අමතර ඇමරිකානු සේනාංක යොමු කිරීමට ද පියවර ගෙන ඇත.
ඉරානයේ ප්රතිචාරය සහ ගෝලීය බලපෑම
අද දිනයේ (22) ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ පැය 48ක අවසාන නිවේදනය නිකුත් වීමෙන් පසු, ඉරාන නියෝජිත අලි මූසාවි චීනය, ඉන්දියාව, පකිස්ථානය සහ ජපානය වැනි “සතුරු නොවන” රටවල නෞකාවලට ඉරාන බලධාරීන් සමඟ සම්බන්ධ වී ආරක්ෂිත කොරිඩෝවක් හරහා හොමුස් සමුද්ර සන්ධිය ඔස්සේ ගමන් කළ හැකි බවය.
ඊට අමතරව ට්රම්පගේ තර්ජනයට ප්රතිචාර දක්වමින් ඉරාන හමුදාව ප්රකාශ කරන්නේ ඇමරිකාව ප්රහාරයක් එල්ල කළහොත් මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින ඇමරිකාවට සම්බන්ධ සියලු බලශක්ති යටිතල පහසුකම් වෙත ප්රතිප්රහාර එල්ල කරන බවය.
මෙම ප්රකාශයත් සමඟ ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ. ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානය (IMO) තත්ත්වය සමීපව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී.
මේ ලිපියත් කියවන්න…
මැදපෙරදිග උණුසුම මැද හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනය පිළිබඳ ඉරානයෙන් විශේෂ ප්රකාශයක්!
