වත්මන් ආර්ථික අර්බුදයෙන් කොළඹ මුදා ගැනීම සඳහා චීනයේ ආධාර පිරිනැමීම ප්රමාණවත් නොවන බව මේ වනවිට පුළුල් ලෙස පිලිගැනෙන කතාවකි. ශ්රී ලංකාව මේ වනවිට තම දරුණුතම විදේශ විනිමය අර්බුදය හා අත්යවශ්ය භාණ්ඩ ආනයනය කඩාකප්පල් වීමේ අර්බුදය සමඟින් පොර බදමින් සිටී. රටේ මුළු විදේශ ණය බරෙන් සියයට 10 ක් පමණ දරන්නේ චීනයයි. පසුගියදා චීනයට දී ඇති ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීම සඳහා මූල්ය ආධාර සහ ප්රතිව්යුහගත කිරීම සඳහා ශ්රි ලංකාව අවස්ථාවක් චීනයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
ශ්රී ලංකාව විසින් ණය ආපසු ගෙවීම අත්හිටුවීමේ ඒකපාර්ශ්වික ප්රකාශය හේතුවෙන් ඩොලර් බිලියන 1 ක ණයක් සහ ඩොලර් බිලියන 1.5 ක ආනයන ණය පහසුකම සඳහා කොළඹ ඉල්ලීම “දැඩි අභියෝග සහ සංකූලතා” වලට මුහුණ දී ඇති බව චීන විදේශ අමාත්යාංශය වාර්තා කළේය. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ මේ වනවිට ශ්රි ලංකාව සිදු කරගෙන යන උපදේශන ක්රියාවලිය තත්ත්වය තවදුරටත් සංකීර්ණ කර ඇති බව පැහැදිලිවම දන්වා ඇත. මෙම වර්ධනයන් නිසා චීන ණය දෙන ආයතන ද ඇත්තේ කැළඹීමෙනි. කෙසේ වෙතත්, සහල් ටොන් 500ක් ඇතුළුව චීන ජාත්යන්තර සංවර්ධන සහයෝගීතා ඒජන්සිය (CIDCA) හරහා ශ්රී ලංකාවට හදිසි මානුෂීය ආධාර ලෙස RMB 200 (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 31) ලබා දීමට චීන පාර්ශ්වය කැමැත්ත පළ කළේය.
චීනයට බොහෝ ආයෝජන අවස්ථා සහ උපාය මාර්ගික අවකාශය ලබා දුන් රටකට ආධාර ලබා දීමේ දුෂ්කරතා ගැන කතා කිරීම අමුතු දෙයක් ලෙස පෙනේ.
බොහෝ ශ්රී ලාංකිකයන් සිතන්නේ ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ ඩොලර් බිලියන 2.5ක මූල්ය ආධාර ඉල්ලීමට චීනය නිහඬ ප්රතිචාරයක් දැක්වීම අවමානයකට සමාන බවයි. බීජිං නුවර ඉදිරියට පැමිණීමට සති ගණනාවක් කාලය ලබා ගත් අතර එය එසේ වූ විට ශ්රී ලංකා අපේක්ෂාවන් සුන් විය.
ශ්රි ලංකාව අර්බුදයේ උච්ඡතම අවස්ථාවකට මේ වනවිට මුහුණ දෙමින් සිටී. මේ අසීරු අවස්ථාවේ මිත්ර රටවලින් හදිසි ආධාර ඉල්ලීමට රජය යුහුසුළු විය. චීනයෙන් සහ ඉන්දියාවෙන් හදිසි ආධාර ඉල්ලා සිටියේය. ආහාර ධාන්ය, ඉන්ධන සහ ඖෂධ සැපයීමට අමතර ව නවදිල්ලිය දැනටමත් ඩොලර් බිලියනයක ණය මාර්ගයක් ලබා දී ඇත. එහෙත් චීනයේ සීතල ප්රතිචාරය කොළඹට කම්පනයක් ඇති කළේය.
චීනය යනු විදේශ සංචිත අතින් එහි ගැඹුරු සාක්කු ඇති රාජ්යයකි. එහි විනිවිද සංචිතය ට්රිලියන 3.25ක් පමණ වෙයි. එසේ තිබියදීත් ශ්රි ලංකාවේ අපේක්ෂාවන්ට අනුව නැගී සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ශ්රී ලංකාව තුළ පුළුල් පරිමාණයේ කලකිරීමක් පවතී. මෙම තත්ත්ව තුළ ඇත්ත වශයෙන්ම ශ්රි ලංකාවේ බලධාරීන්ට සිය ජාත්යන්තර වගකීම් පැහැර හැරීමට කටුක තීරණයක් ගැනීමට බල කිරීමක් විය. එහි “අවසාන විසඳුම” සහ හදිසි අවස්ථාවක් ලෙස ඩොලර් බිලියන 51 ක විදේශ ණය පෙර පැහැර හැරීමක් නිවේදනය කිරීමට රජයට සිදුවීමය. ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ අධ්යාත්මික අභ්යන්තරයේ ගැඹුරට දැනුණු මෙම ශෝචනීය තත්ත්වයට හේතු වී ඇත්තේ චීනය ඔවුන්ව අතහැර දැමීමයි.
චීනය බිඳ වැටෙද්දී, ඉන්දියාව පසුගිය මාස තුන තුළ ඩොලර් බිලියන 2.5 ක පමණ ආධාරයක් ශ්රී ලංකාවට ලබා දුන් අතර, එය සමඟ විශාල ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික සබඳතාවක් ඇති දකුණු අසල්වැසියාට ආධාර කිරීම සඳහා තවත් ඩොලර් බිලියන 2 ක් ලබා දීමට සලකා බලමින් සිටින බව වාර්තා වේ. ඉන්දියාව චීනය මෙන් නොව ශ්රී ලංකාව සලකන්නේ උපායමාර්ගික ඇමක් ලෙස නොව, අසල්වැසි මිත්රයෙකු ලෙසය. මෙය ඉන්දීය රජයට නොසලකා හරින්නට බැරි ඉන්දියාවේ ජනතාවගේ කැමැත්තයි.
සැබෑ මිත්රත්වය පරීක්ෂාවට ලක් කළ හැක්කේ විපතකදීය. ශ්රි ලංකාව මේ වනවිට පත්ව ඇති ආරථිකමය දැඩි විපත්තිකර අවස්ථාවේදී මිතුරකු ලෙස පෙනී සිටි චීනය ශ්රී ලාංකිකයන් ගේ බලාපොරොත්තු සුන් කර ඇත. ඔවුන් මේ වෙලාවේ ගණන් බලන්නේ ඔවුන්ට පවතින ණයෙහි ගැඹුරයි. 2022 දී ශ්රී ලංකාව ඩොලර් බිලියන 1.5ත් 2ත් අතර ප්රමාණයක ණය ගෙවීමක් චීනයට ගෙවිය යුතු බවට ගණන් බලා ඇත. මේ ආකාරයට තරමක් සමාන අත්දැකීමකට මේ වනවිට පකිස්ථානයද මුහණ දී සිටී. එරටද චීන ණය උගුලේ දරුණු ලෙස සිරවීමේ ලකුණු පළ තොට ඇත. පාකිස්තානය ද පසුගියදා චීන ණය කල් දමා ගැනීමට ඉල්ලීමක් කළේය. ඒ ඉල්ලීමට මේ වනවිට චීනය එකඟ වී ඇත.
එහෙත් ජනාධිපති ගොඨාභය රාජපක්ෂ බීජිං වෙතින් ශ්රි ලංකාවේ ණය ප්රතිව්යූහගත කිරීම හෝ ගෙවීම් කල් දමන ලෙස සිදු කරන ලද ඉල්ලීම හමුවේ නිහඬව සිටීම වඩාත් කම්පනයට කරුණකි. චීන ණය උගුලේ මීළඟ ගොදුර පාකිස්තානය ද බවට පත් වීම කාලය පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් යැයි සිතූ චීනය ශ්රී ලාංකාව සම්බන්ධයෙන් ‘භාවිතා කිරීම සහ විසි කිරීමේ’ ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කර ඇති බව පෙනේ.
2022 අප්රේල් 14 සිට දෙසැම්බර් 31 දක්වා කාලය තුළ ගෙවිය යුතු ණය සේවා ගෙවීම් සඳහා කොළඹ ඩොලර් මිලියන 616.3 ක් චීන බැංකුවලට ගෙවීමට අවශ්ය බව ශ්රී ලංකා මූල්ය බලධාරීන් ගණන් බලා ඇත. ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 100.8 ක් චීන සංවර්ධන බැංකුවට ගෙවිය යුතු අතර කාලීන ණය සඳහා ගෙවිය යුතු ඩොලර් මිලියන 237.3 කි. එක්සිම් බැංකුවට ගෙවිය යුතු ණයට හම්බන්තොට වරාය ව්යාපෘතියට අදාළව ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 66ක් ද ඇතුළත් වේ.
කෙසේ වුවද චීනය තවමත් ශ්රී ලංකාවේ ව්යාපෘති ලංසු තැබීමට හෝ අත්පත් කර ගැනීමට වැඩි කැමැත්තක් දක්වන බව පෙනේ. ශ්රී ලංකාව දුක් විඳිමින් සිටියත් ඔවුන්ගේ අරමුණු වෙනස් ව නැත. ශ්රි ලංකාව මේ වනවිටත් ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 35ක් පමණ චීන වයාපෘති නිසා චීනයට ණය කරුවකු වී ඇත. මෙ ණය උගුල නිසාම රාජපක්ෂවරුන් හම්බන්තොට ඉදි කළ වරාය 99 අවුරුදු බද්දකට චීනයට දෙන්නට සිදුව ඇත. රටට ණය උගුලක් ඇති කළේ චීන ව්යාපෘති බව ශ්රී ලාංකිකයන් දැන් තේරුම් ගැනීමට පටන් ගෙන තිබේ. හම්බන්තොට වැනි මෙගා ව්යාපෘතිවල ප්රතිලාභ සොච්චම් වුවද, ණය සේවා වගකීම් ශ්රී ලංකාවේ විදේශ විනිමය සංචිත සිඳී ගොස් ඇත. ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ දෙනෙක් ඉන්දියාව සමඟ වැඩි සංවර්ධන සහයෝගීතාවයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට පටන් ගෙන ඇත. යාපනය අර්ධද්වීපයේ ඩෙල්ෆ්ට්, නයිනතිව් සහ අනලතිව් දූපත්වල දෙමුහුන් පුනර්ජනනීය බලශක්ති පද්ධතියක් ස්ථාපනය කිරීමේ කොන්ත්රාත්තුව (2021 ජනවාරි) චීන සමාගමක් වන Sinosoar-Etechwin වෙත ලබා දී ඇත. එහෙත් කොන්ත්රාත්තුව අවලංගු කරන ලද අතර, මෙම දූපත් තුනෙහි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්යාපෘතිය ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාව ඉන්දියාව සමඟ නැවුම් අවබෝධතා ගිවිසුමක් (මාර්තු 28) අත්සන් කළේය.
