කපිල කේ හීනටියන –
හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහ වෙත බ්රිතාන්යයේ වුල්වර්හැම්ප්ටන් (University of Wolverhampton) විශ්වවිද්යාලයෙන් ලැබුණු ආරාධනයක් සම්බන්ධයෙන් ක්රියාත්මක වන විමර්ශනය මේ වන විට තීරණාත්මක මාවතකට අවතීර්ණ වී තිබේ. අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) විසින් සිදුකරන මෙම විමර්ශනයට අදාළව නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව ලබා දී ඇති නවතම උපදෙස් මාලාව මගින් විදේශීය සාක්ෂි මෙරට නීති පද්ධතිය හමුවේ තහවුරු කරගැනීමේ ඇති වැදගත්කම යළිත් අවධාරණය කර ඇත. මේ නීතිපති උපදෙස් පිළිබඳව අද Sunda Times පුවත්පත වාර්තා කර තිබිණි.
නීතිපති උපදෙස් සහ අධිකරණ ක්රියාමාර්ග
අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වෙත නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව විසින් දැන් දැනුම් දී ඇත්තේ, වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්වවිද්යාලයෙන් මීට පෙර තැපැල් මාර්ගයෙන් ලබාගෙන තිබූ තොරතුරු, 2002 අංක 25 දරන අපරාධ කරුණුවලදී අන්යෝන්ය සහයෝගීතාව දැක්වීමේ පනත (Mutual Assistance in Criminal Matters Act) යටතේ විධිමත් රාජ්ය තාන්ත්රික නාලිකාවක් ඔස්සේ යළි ලබාගන්නා ලෙසය.
රජයේ නීතිඥ සජිත් බණ්ඩාරගේ අත්සනින් යුතුව යොමු කර ඇති මෙම උපදෙස් මාලාව පිළිබඳව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මේ සතියේදී කොළඹ කොටුව මහේස්ත්රාත් අධිකරණය දැනුම්වත් කළේය. එහිදී CID නිලධාරීන් ප්රකාශ කළේ නීතිපතිවරයාගේ ලිපිය තමන් ගැඹුරින් අධ්යයනය කරමින් සිටින බවත්, ඒ සම්බන්ධ ඉදිරි පියවර පිළිබඳව අධිකරණයට වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන බවත්ය.
තොරතුරු තිබියදීත් CIDයට යළි අයදුම් කරන්නැයි පවසන්නේ ඇයි?
මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ, අදාළ විශ්වවිද්යාලය මගින් එවූ තොරතුරු දැනටමත් අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සතුව තිබීමය. එසේ තිබියදීත් නීතිපතිවරයා මෙම ‘විධිමත් මාවත’ තෝරාගන්නා ලෙස උපදෙස් දීමට හේතු කිහිපයක් බලපා තිබේ.
මෙම ගැටලුව මුලින්ම කරළියට පැමිණියේ 2026 මාර්තු මාසයේදීය. එවකට වාර්තා වූ අන්දමට, විශ්වවිද්යාලය මගින් විද්යුත් තැපෑල (Email) හරහා ලබා දුන් තොරතුරු පිළිගැනීම සම්බන්ධයෙන් නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව තුළම මත ගැටුමක් නිර්මාණය වී තිබුණි. එක් පාර්ශ්වයක මතය වූයේ සාමාන්ය විද්යුත් තැපෑලක් මගින් ලැබෙන තොරතුරු අධිකරණ ක්රියාමාර්ගයකදී සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම අභියෝගයට ලක්විය හැකි බවය. අනෙක් පාර්ශ්වය එය ප්රමාණවත් බව විශ්වාස කළද, අවසානයේදී නීතිපතිවරයා තීරණය කර ඇත්තේ නීතිමය වශයෙන් වඩාත් සුරක්ෂිත මාවත තෝරාගත යුතු බවය.
අන්යෝන්ය සහයෝගීතා පනතේ වැදගත්කම
විදේශීය රටක ඇති සාක්ෂි ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණයකදී ‘සත්භාවයෙන් යුත්’ සාක්ෂි ලෙස පිළිගැනීමට නම් ඒවා නිසි රාජ්ය තාන්ත්රික ක්රමවේදයකට අනුකූල විය යුතුය. නීතිපතිවරයා විසින් මෙම ස්ථාවරය ගැනීමට බලපෑ ප්රධාන නීතිමය කරුණු මෙසේය:
නෛතික වලංගුභාවය සහ සහතික කිරීම: විද්යුත් තැපෑලක් හෝ සාමාන්ය තැපෑලක් හරහා ලැබෙන ලිපියක අන්තර්ගතය, සාක්ෂි ආඥා පනත යටතේ පිළිගත හැකි අයුරින් සහතික කර නොතිබිය හැකිය. එහෙත් අන්යෝන්ය සහයෝගීතා පනත යටතේ තොරතුරු ඉල්ලා සිටින විට, ඒවා දෙරටේම මධ්යම බලධාරීන් (ශ්රී ලංකාවේ අධිකරණ අමාත්යාංශය සහ බ්රිතාන්යයේ අදාළ බලධාරීන්) හරහා නිල මුද්රා සහිතව තහවුරු කර ලැබෙන බැවින් ඒවායේ නෛතික ශක්තිය වැඩිය.
විත්ති පාර්ශ්වයේ අභියෝග: විමර්ශනය අවසානයේ නඩුවක් ගොනු කළහොත්, විත්ති පාර්ශ්වයේ නීතිඥයින්ට ඉතා පහසුවෙන් මෙම ‘අවිධිමත්’ තොරතුරු හුදු ‘ඇසූ පමනින් කියන තොරතුරු’ (Hearsay) ලෙස හඳුන්වමින් ප්රතික්ෂේප කිරීමට අවස්ථාව තිබේ. එමෙන්ම විදේශීය රටක නීතියට අනුකූලව එම සාක්ෂි ලබා නොගත් බවට තර්ක කරමින් සාක්ෂි පථයෙන් ඉවත් කිරීමටද ඔවුන් උත්සාහ කළ හැකිය.
විධිමත් නාලිකාවක වැදගත්කම : මෙම පනත යටතේ අයදුම් කිරීමෙන්, අදාළ තොරතුරු ලබාගැනීමේදී දෙරට අතර ඇති ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම්වලට අනුකූලව කටයුතු කෙරේ. එවිට ලැබෙන ලේඛනය අධිකරණය හමුවේ කිසිවෙකුටත් පහසුවෙන් ප්රශ්න කළ නොහැකි, පූර්ණ සහතික ලත් නිල ලේඛනයක් බවට පත්වේ.
මෙම පරීක්ෂණයට අදාළව හිටපු ජනාධිපති බිරියවන මෛත්රී වික්රමසිංහගෙන්ද අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ප්රකාශයක් සටහන් කරගෙන ඇත. 2023 වසරේදී ඇයට ගෞරව මහාචාර්ය ධුරයක් පිරිනැමූ උපාධි ප්රදානෝත්සවය සඳහා සහභාගී වන ලෙස රනිල් වික්රමසිංහ වෙත ලැබුණු ආරාධනය මෙම පරීක්ෂණයේ මර්මස්ථානයය. එම ප්රකාශය සම්බන්ධ විස්තරද මේ වන විට අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර තිබේ.
මුල් ක්රමය නීතිවිරෝධීද?
මෙහිදී පැන නගින ප්රධාන ගැටලුවක් වන්නේ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මීට පෙර සෘජුව විද්යුත් තැපෑල හෝ තැපෑල මගින් තොරතුරු ලබාගැනීම නීතිවිරෝධී ද යන්නය. සත්ය වශයෙන්ම එහි කිසිදු නීතිවිරෝධී භාවයක් නොමැත. ඕනෑම අපරාධ පරීක්ෂණයකදී තොරතුරු හෝ මූලික සාක්ෂි සොයාගැනීම සඳහා විදේශීය ආයතන සමඟ අවිධිමත් ලෙස සන්නිවේදනය කිරීමට පොලිස් නිලධාරීන්ට බලය තිබේ.
වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්වවිද්යාලය ද එම ඉල්ලීම්වලට ස්වේච්ඡාවෙන් ප්රතිචාර දක්වා ඇති අතර, එහිදී මෙරට හෝ බ්රිතාන්යයේ දත්ත ආරක්ෂණ නීති උල්ලංඝනය වී ඇති බවට මෙතෙක් අනාවරණය වී නොමැත. මෙහි ඇති ගැටලුව ‘නීතිවිරෝධී භාවය’ නොව, එම තොරතුරුවල ඇති ‘ප්රමාණවත් භාවය’ සහ ‘අධිකරණයකදී සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට ඇති හැකියාව’ (Admissibility) පිළිබඳ ප්රශ්නයය. නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ ස්ථාවරය වන්නේ නඩු පැවරීමකදී හෝ චෝදනා පවත්වාගෙන යාමේදී මෙවැනි අවිධිමත් තොරතුරු පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවය.
පවතින තොරතුරු මත නඩුව ඉදිරියට ගෙන යා හැකිද?
දැනට අධිකරණය හමුවේ ඇති (අවිධිමත් ලෙස ලැබුණු) තොරතුරු පදනම් කරගෙන නඩුව ඉදිරියට ගෙන යාම ද නීතිවිරෝධී නොවේ. කොළඹ කොටුව මහේස්ත්රාත් අධිකරණය හමුවට දැනටමත් මෙම විශ්වවිද්යාල වාර්තා සහ මෛත්රී වික්රමසිංහගෙන් ලබාගත් ප්රකාශ ඉදිරිපත් කර ඇත. ප්රමාණවත් සාක්ෂි පවතින්නේ නම් ප්රමාදයකින් තොරව නඩු පවරන ලෙස නීතිපතිවරයාට නියෝග කිරීමට මහේස්ත්රා අධිකරණයට බලය තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, මහේස්ත්රාත් අධිකරණයකදී ‘ප්රථම දෘෂ්ඨියෙන්ම’ (Prima-facie) සාක්ෂි පවතින බවට තීරණය කිරීම සහ මහාධිකරණ නඩු විභාගයකදී එම සාක්ෂිවල නෛතික බර කිරා බැලීම යනු කරුණු දෙකකි. විත්ති පාර්ශ්වයෙන් එල්ල විය හැකි ඕනෑම නීතිමය අභියෝගයක් පරාජය කිරීම සඳහා, නීතිපතිවරයා උත්සාහ කරන්නේ මෙම සාක්ෂි ගොනුව තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීමටය.
මෙම ක්රියාවලිය දෙස මධ්යස්ථව බලන කල පැහැදිලි වන කරුණු කිහිපයකි:
- නඩුව ශක්තිමත් කිරීම: නීතිපතිවරයා මෙම නඩුව ‘යටපත් කිරීමට’ උත්සාහ නොකරයි. ඒ වෙනුවට අන්යෝන්ය සහයෝගීතා පනත වැනි නිසි ව්යවස්ථාපිත යාන්ත්රණයක් භාවිත කරමින් සාක්ෂි ‘වෙඩි නොවදින’ (Bullet-proof) මට්ටමට ශක්තිමත් කිරීමට පියවර ගනිමින් සිටිය.
- නීතිමය අවදානම් අවම කිරීම: මුල් ක්රමය නීතිවිරෝධී නොවූවත්, එය නීතිමය වශයෙන් දුර්වලය. එම දුර්වලතාවය මත විත්තිකරුවන් නිදහස් වීමට ඇති ඉඩකඩ වසා දැමීම නීතිපතිවරයාගේ අරමුණය.
- වෘත්තීය ප්රමිතිය: විදේශීය සාක්ෂි සම්බන්ධ වන බරපතල අපරාධ පරීක්ෂණවලදී මෙවැනි දැඩි නීතිමය ක්රමවේද අනුගමනය කිරීම සාමාන්ය සිරිතය.
රනිල්ට නඩු දානවට නීතිපති අවුලෙන් ද?
එහෙත් හිටපු ජනාධිපති රනිල් වික්රමසිංහ සම්බන්ධ විමර්ශන ක්රියාවලියේදී නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව අනුගමනය කරන ‘මන්දගාමී එහෙත් සූක්ෂ්ම’ පිළිවෙත සමාජයේ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ. බොහෝ දෙනෙකු මෙය රජය සහ නීතිපතිවරයා අතර පවතින විසංවාදයක් ලෙස අර්ථකථනය කළද, එහි ගැඹුරු කියැවීමක් තුළින් අනාවරණය වන්නේ ලාංකේය ප්රජාතන්ත්රවාදය තුළ ආයතනික ස්වාධීනත්වය පරිණත වෙමින් පවතින ආකාරයය.
දේශපාලන අපේක්ෂා සහ නෛතික ක්රියාවලියේ ගැටුම – 2024 මැතිවරණයෙන් පසු බලයට පත් ජාතික ජන බලවේගය (NPP) රජය කෙරෙහි මහජනතාව තුළ ඇත්තේ දැඩි විශ්වාසයකි. පද්ධතිමය වෙනසක් (System Change) සහ දූෂණයට එරෙහිව කඩිනම් ක්රියාමාර්ග ගැනීම ඔවුන්ගේ ප්රධාන පොරොන්දුවක් විය. මේ නිසාම, හිටපු නායකයින් සම්බන්ධ විමර්ශනවලදී ඉතා ඉක්මන් ප්රතිඵල සහ නඩු පැවරීම් ජනතාව අපේක්ෂා කරති.
එවන් පසුබිමක, වත්මන් නීතිපති පරින්ද රණසිංහ විසින් සාක්ෂි මත පදනම් වූ, අතිශය සුපරීක්ෂාකාරී සහ නෛතික පටිපාටියට අකුරටම ගරු කරන පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීම ඇතැම් විට ‘ප්රමාද කිරීමක්’ හෝ ‘බාධා කිරීමක්’ ලෙස අර්ථකථනය විය හැකිය. විශේෂයෙන්ම සාක්ෂි දුර්වල අවස්ථාවලදී නඩු ඉදිරියට නොගැනීමට තීරණය කිරීම හෝ විදේශීය සාක්ෂි සහතික කිරීම වැනි තාක්ෂණික කරුණු මත දැඩිව සිටීම එවැනි වැරදි වැටහීම්වලට මග පාදයි.
විසංවාදය නිරෝගී ප්රජාතන්ත්රවාදයක ලක්ෂණයකි
නීතිපතිවරයා සහ රජය අතර පවතින බව පෙනෙන මෙම ‘ආතතිය’ අර්බුදයක් නොව, එය පරිණත ප්රජාතන්ත්රවාදයක අත්යවශ්ය ලක්ෂණයකි. ඕනෑම දියුණු සමාජයක නීතිපතිවරයා යනු විධායකයේ අතකොළුවක් නොවිය යුතුය. ඔහුගේ භූමිකාව අර්ධ-අධිකරණ (Quasi-judicial) ස්වභාවයක් ගනී. ඔහුගේ වගකීම වන්නේ මහජන මතය හෝ දේශපාලන පීඩනය මත නොව, නීතිය සහ ස්වාධීන සාක්ෂි මත පමණක් තීන්දු ගැනීමය.
2026 මුල් භාගයේදී නීතිපතිවරයාට එරෙහිව එල්ල වූ සමාජ මාධ්ය උද්ඝෝෂණ සහ විවේචන ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය විසින් ද දැඩිව හෙළා දකින ලදී. එයින් ගම්ය වන්නේ, නීතිපතිවරයා ඕනෑම පාර්ශ්වයක දේශපාලන අවශ්යතාවලින් බැහැරව ‘නීතියේ ආධිපත්යය’ සුරැකීමට සමත් වී ඇති බවය. රජය ද නීතිපතිවරයාට පීඩනයක් එල්ල නොකරන බව ප්රසිද්ධියේ ප්රකාශ කර තිබේ. මෙහි ඇත්තේ පවතින නෛතික ක්රමවේදයේ ස්වභාවික වේගය සහ ජනතාවගේ අධික වේගී අපේක්ෂාවන් අතර පරතරය පමණි.
මෙම සන්දර්භය තුළ වුල්වර්හැම්ප්ටන් විශ්වවිද්යාලයේ සිදුවීම පිළිබඳ නීතිපතිවරයාගේ මැදිහත්වීම රජය සමඟ පවතින ගැටුමක් නොව, රජයේ දූෂණ විරෝධී වැඩපිළිවෙල වඩාත් ශක්තිමත් කරන වෘත්තීයමය මැදිහත්වීමක් ලෙස කියවා ගැනීම සුදුසුය.
මහේස්ත්රාත් අධිකරණය නඩු පැවරීමට ප්රමාණවත් කරුණු ඇතැයි තීරණය කර තිබියදීත්, අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සතුව දැනටමත් තොරතුරු තිබියදීත්, නීතිපතිවරයා ‘අන්යෝන්ය සහයෝගීතා පනත’ හරහා තොරතුරු ඉල්ලන්නැයි පවසන්නේ නඩුව දුර්වල කිරීමට නොවේ. ජාත්යාන්තර අවධානය දිනා ගන්නා හිටපු ජනාධිපතිවරයෙකුට එරෙහි නඩුවක් තාක්ෂණක දෝෂ මත පරාජය වීම සිදුවහොත් එක් අතකින් එය යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලියටම එල්ලවන විශාල කැළලක් මග හැරීම නීතපතිගේ උත්සාහය තුළ ගැබ් වී ඇති බව පෙනේ.
ජනප්රියත්වය හෝ කෙටි කාලීන දේශපාලන වාසිවලට වඩා, අධිකරණයක් හමුවේ අභියෝග කළ නොහැකි පරිපූර්ණ සාක්ෂි ගොනුවක් සකස් කිරීමෙන් විත්තිකරුවන් නිදහස් වීමට ඇති අවස්ථා අහුරා දැමීම මෙම මැදිහත්වීමේ අනෙක් වැදගත් සාධකය බව දක්නට ලැබේ.
ආයතනික ස්වාධීනත්වය: සැමරිය යුතු ශක්තියක්
දශක ගණනාවක් පුරා විධායකයේ දැඩි බලපෑමට යටත්ව තිබූ ආයතන, දැන් සැබෑ ස්වාධීනත්වයක් අභ්යාස කිරීමට ඉගෙන ගනිමින් සිටිය. නීතිපතිවරයාගේ මෙම පියවර හරහා මහජනතාවට ලැබෙන සහතිකය වන්නේ යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලිය දේශපාලන පළිගැනීමක් හෝ සන්දර්ශනයක් නොව, එය අතිශය විනිවිදභාවයකින් සහ වගකීමකින් යුතුව සිදු වන්නක් බවයි.
අවසාන වශයෙන්, නීතිපතිවරයාගේ මෙම මැදිහත්වීම යුක්තියට බාධාවක් නොව, යුක්තිය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසනීයත්වය සහ එහි ස්ථාවරභාවය තහවුරු කරන පදනමය. එය ලතැවිය යුතු ගැටුමක් නොව, සැබෑ ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යුහයක් ගොඩනැගීමේදී අප සැමරිය යුතු ශක්තියක් බව කිව යුතුය.
