කපිල කේ හීනටියන –
ඉරාන යුද්ධය තෙවන සතියටත් ඇතුළු වී ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළ දැඩි අර්බුදයකට පත්ව ඇති මොහොතක, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් නේටෝ සංවිධානය සහ සිය මිත්ර පාර්ශවයන් වෙත සෘජු අවසාන නිවේදනයක් නිකුත් කර තිබේ.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය යළි විවෘත කිරීමට සහාය නොදක්වන්නේ නම් එහි බරපතල ප්රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවන බවට ඔහු නේටෝවට අනතුරු අඟවයි.
ෆිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් පුවත්පත සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේ, මේ සඳහා යහපත් ප්රතිචාරයක් නොලැබුණහොත් එය නේටෝ සංවිධානයේ අනාගතයට ඉතා අයහපත් ලෙස බලපානු ඇති බවය. යුරෝපය සහ චීනය අමෙරිකාවට වඩා බෙහෙවින් ගල්ෆ් කලාපයේ තෙල් මත යැපෙන බව පෙන්වා දෙන ඔහු, එහි ප්රතිලාභ ලබන පාර්ශවයන් එම කලාපයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටිය යුතු බව අවධාරණය කරයි.
යුක්රේන අර්බුදයේදී අමෙරිකාව මිත්රශීලීව සහාය දුන් ආකාරය මතක් කර දුන් ට්රම්ප්, දැන් අනෙක් රටවල් තමන්ට සහාය දෙන්නේදැයි බලා සිටින බව පවසා තිබේ. මේ වන විටත් බ්රිතාන්යය, ප්රංශය, ජපානය සහ දකුණු කොරියාව ඇතුළු රටවල් රැසකින් යුධ නැව් හෝ ආරක්ෂක කණ්ඩායම් එවන ලෙස ඔහු ඉල්ලා ඇති අතර, චීනය මෙයට මැදිහත් නොවන්නේ නම් ෂී ජින්පින් සමඟ පැවැත්වීමට නියමිත සමුළුව පවා කල් දැමීමට ඉඩ ඇති බව වාර්තා වේ.
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර
ලෝකයේ දෛනික තෙල් සහ ස්වභාවික වායූන්ගෙන් 20%ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන්නේ ඉරානය සහ ඕමානය අතර පිහිටි මෙම පටු මුහුදු තීරයෙනි. අමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ප්රහාරවලට ප්රතිචාර ලෙස ඉරානය මෙම සන්ධිය වසා දැමීම නිසා යුද්ධය ආරම්භ වූ දා සිට ලෝක තෙල් මිල 45%කින් ඉහළ ගොස් ඇත.
මේ වන විට බ්රිතාන්යය නෞකා දෙකක් ලබා දීමට එකඟ වී ඇති නමුත් ජපානය සහ ඕස්ට්රේලියාව නෞකා එවීම ප්රතික්ෂේප කර ඇත. ප්රංශ සහ ඉතාලි හමුදා ඉලක්ක කරගනිමින් කලාපීය ප්රහාර එල්ල වී ඇති පසුබිමක අනෙකුත් නේටෝ සාමාජිකයින් තවමත් නිශ්චිත තීරණයකට එළඹ නැත.
මෙම හදිසි යුදමය වාතාවරණය සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ අවහිරතාවය, ට්රම්ප් විසින් සිතාමතාම ලෝකය මත පටවන ලද්දක් බවට ජාත්යන්තර දේශපාලන විචාරකයින් චෝදනා කරති. Foreign Policy සඟරාවේ විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ, අමෙරිකානු ආරක්ෂක වියදම් අවම කරගනිමින් සිය මිත්ර පාර්ශවයන් මත යුද බර පැටවීමේ ‘ගනුදෙනුකාර විදේශ ප්රතිපත්තිය’ (Transactional Foreign Policy) ට්රම්ප් මෙහිදී අනුගමනය කරන බවය.
විශේෂයෙන්ම යුරෝපා රටවල් සහ චීනය ඉරාන තෙල් මත වැඩි වශයෙන් යැපෙන බැවින්, එම රටවල බලශක්ති ආරක්ෂාව තහවුරු කරගැනීමට අමෙරිකානු හමුදාවන්ට පමණක් වැය කිරීමට ඉඩ දිය නොහැකි බව ට්රම්ප්ගේ තර්කය වී තිබේ. මෙය හුදෙක් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කිරීමක් නොව, නේටෝ සාමාජිකයින්ගේ ‘පක්ෂපාතීත්වය’ සහ ‘ආර්ථික දායකත්වය’ මැන බැලීම සඳහා ට්රම්ප් විසින් නිර්මාණය කරන ලද තීරණාත්මක පරීක්ෂණයක් බව විචාරකයෝ පවසති.
මීට අමතරව, The Guardian සහ Al Jazeera වැනි මාධ්ය ජාලයන්හි දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ට්රම්ප්ගේ මෙම ප්රවේශය හරහා ඔහු ජාත්යන්තර සබඳතාවල පවතින සම්ප්රදායික රාමුව බිඳ දමා ඇති බවය. යුක්රේන යුද්ධයේදී අමෙරිකාව දැක්වූ සහාය ‘හිලව්වක්’ ලෙස ඉදිරිපත් කරමින් ඉරාන අර්බුදයට මැදිහත් වන ලෙස නේටෝවට බලපෑම් කිරීම, ගෝලීය ආරක්ෂක සන්ධානවල ස්ථාවරත්වයට තර්ජනයක් විය හැකි බව ඔවුහු අනතුරු අඟවති.
ලෝකය අපේක්ෂා නොකළ මෙවැනි ගැටුමකට අනෙක් රටවල් බලහත්කාරයෙන් ඈඳා ගැනීම තුළින්, ට්රම්ප් උත්සාහ කරන්නේ අමෙරිකාවට වාසිදායක නව ලෝක පිළිවෙලක් සැකසීමට මිස කලාපීය සාමය ස්ථාපිත කිරීමට නොවන බව බොහෝ විචාරකයින්ගේ අදහස වී තිබේ.
