කපිල කේ හීනටියන –
මැදපෙරදිග ගින්න නිවෙන්නට තවත් මිල ඉලන හැඩය. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ පවතින නොසන්සුන්කාරී තත්ත්වය පසුගිය පැය 24 තුළ තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබේ. විශේෂත්වය වන්නේ ඒ උත්සන්න වීම් සිදුවන්නේ සාමයේ ලකුණු ද පෙන්වන අතරය.
සමුද්ර සන්දියේ සිරවී ඇති නෞකාවන්ට සහාය වීම සඳහා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය නව සැලසුමක් ප්රකාශයට පත් කර ඇත. ඉරානය අනතුරු අඟවන්නේ මෙය දැනට පවතින සටන් විරාමය බිඳ දැමීමක් විය හැකි බවය. මේ අතරවාරයේ තෙල් ප්රවාහන නෞකාවකට ප්රහාරයක් එල්ල වී තිබේ. ප්රතිඵලය ට්රම්ප් අත් විඳිමින් ඇත. මේ සමග ඇමරිකාවේ ඉන්ධන මිල ද ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ.
නෞකාවලට මඟ පෙන්වීමේ ඇමරිකානු සැලසුම
අද (04) සිට හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ සිරවී ඇති නෞකාවන්ට ආරක්ෂිතව පිටවීම සඳහා මඟ පෙන්වීමේ කටයුතු ආරම්භ කරන බව ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කළේය. මෙය ‘ප්රොජෙක්ට් ෆ්රීඩම්’ (Project Freedom) ලෙස නම් කර ඇත.
ඇමරිකානු මධ්යම විධානය (US Central Command) සඳහන් කරන පරිදි මෙම හමුදාමය සහාය සඳහා පහත සම්පත් දායකත්වය සැපයීමට නියමිතය.
- මිසයිල නාශක නෞකා (Guided-missile destroyers)
- ගුවන් යානා 100කට අධික සංඛ්යාවක්
- 15,000කට ආසන්න සේවා බලකායක්
කෙසේ වෙතත්, මෙය පූර්ණ ආරක්ෂක මෙහෙයුමක් (escort mission) නොවන බව ඇමරිකානු නිලධාරියෙක් අවධාරණය කළේය. ඒ වෙනුවට, ගැටුමට සම්බන්ධ නොවන උදාසීන රටවල නෞකාවන්ට ආරක්ෂිත මාර්ග පිළිබඳ තොරතුරු සැපයීම, බුද්ධි තොරතුරු ලබා දීම සහ අවශ්ය වුවහොත් ආරක්ෂාව සැපයීම මෙහිදී සිදු කෙරේ.
ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය
ජනාධිපති ට්රම්ප් මෙය හඳුන්වා දුන්නේ පවතින අර්බුදය හමුවේ සිරවී ඇති නෞකා නිදහස් කර ගැනීම සඳහා ගනු ලැබූ මානුෂීය පියවරක් ලෙසය. ටෲත් සෝෂල් ගිනුමේ ඔහු තැබූ සටහනේ සිංහල අනුවාදය මෙසේය
ලෝකයේ නන් දෙසින් පැමිණි, වර්තමානයේ මැදපෙරදිග කලාපයේ ඉතා පැහැදිලිව සහ ප්රචණ්ඩකාරී ලෙස සිදුවන ගැටුම්වලට කිසිසේත්ම සම්බන්ධ නැති රටවල් රැසක්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ සිරවී ඇති තම නෞකා නිදහස් කර ගැනීමට සහාය වන ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් ඉල්ලා සිටියහ. මෙම නෞකාවලට පවතින ගැටුම් සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොමැති අතර, ඒවා හුදෙක් මධ්යස්ථ මෙන්ම කිසිදු වරදක් නොකළ පාර්ශවයන් පමණි. ඉරානයේත්, මැදපෙරදිග කලාපයේත්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේත් යහපත උදෙසා, මෙම රටවල නෞකාවලට එම සීමා පනවා ඇති මුහුදු මාර්ගවලින් ආරක්ෂිතව පිටතට පැමිණීමට මඟ පෙන්වන බවත්, ඒ හරහා ඔවුන්ට නැවතත් නිදහසේ තම ව්යාපාරික කටයුතු කරගෙන යාමට අවස්ථාව සලසා දෙන බවත් අප එම රටවලට දැනුම් දී ඇත්තෙමු.
මම යළිත් අවධාරණය කරන්නේ, මෙම නෞකා මැදපෙරදිග කලාපයේ දැනට සිදුවෙමින් පවතින කිසිදු සිදුවීමකට කිසිඳු අයුරකින් සම්බන්ධ නොවන ලෝකයේ වෙනත් කලාපවලට අයත් ඒවා බවයි. එම නෞකා සහ ඒවායේ සේවය කරන කාර්ය මණ්ඩල හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියෙන් ආරක්ෂිතව පිටතට ගෙන ඒමට උපරිම උත්සාහයක් ගන්නා බව ඔවුන්ට දැනුම් දෙන ලෙස මම මගේ නියෝජිතයන්ට උපදෙස් දී ඇත. එම සෑම රටක්ම පවසා සිටියේ, මෙම කලාපය නාවික ගමනාගමනය සඳහා ආරක්ෂිත වන තෙක් ඔවුන් නැවත මෙහි නොපැමිණෙන බවයි.
‘ප්රොජෙක්ට් ෆ්රීඩම්’ (Project Freedom) ලෙස නම් කර ඇති මෙම ක්රියාවලිය මැදපෙරදිග වේලාවෙන් සඳුදා උදෑසන ආරම්භ වනු ඇත. මගේ නියෝජිතයන් මේ වන විට ඉරානය සමඟ ඉතා සාධනීය සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටින බව මා හොඳින් දන්නා අතර, එම සාකච්ඡා සැමට යහපත් ප්රතිඵලයක් ගෙන දීමට හේතු වනු ඇතැයි මම විශ්වාස කරමි. මෙම නෞකා චලනය හුදෙක්ම සිදුවන්නේ කිසිදු වරදක් නොකර වත්මන් තත්ත්වයේ ගොදුරු බවට පත්ව සිටින පුද්ගලයන්, සමාගම් සහ රටවල් නිදහස් කර ගැනීම සඳහා පමණි. මෙය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, මැදපෙරදිග රටවල් සහ විශේෂයෙන්ම ඉරානය වෙනුවෙන් කරනු ලබන මානුෂීය මැදිහත්වීමකි. මෙම නෞකා බොහොමයක ආහාර සහ විශාල කාර්ය මණ්ඩලයකට සෞඛ්ය සම්පන්නව සහ පිරිසිදුව රැඳී සිටීමට අවශ්ය අනෙකුත් අත්යවශ්ය ද්රව්ය අවසන් වෙමින් පවතී.
පසුගිය මාස කිහිපය පුරා දැඩි ලෙස සටන් වැදුණු සියලු පාර්ශවයන්ගේ යහහිතකාමීත්වය ලොවට පෙන්වීමට මෙය මනා අවස්ථාවක් වනු ඇතැයි මම සිතමි. යම් හෙයකින් මෙම මානුෂීය ක්රියාවලියට කිසියම් බාධාවක් එල්ල වුවහොත්, අවාසනාවකට මෙන් එම බාධා කිරීම්වලට ඉතා ප්රබල ලෙස මුහුණ දීමට සිදු වනු ඇත. මේ පිළිබඳව ඔබගේ අවධානය යොමු කිරීම ගැන ස්තූතියි!
ඩොනල්ඩ් ජේ. ට්රම්ප්
ඉරානයෙන් දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක්
ඇමරිකාවේ මෙම තීරණයට ඉරාන ජාතික ආරක්ෂක කමිටුවේ ප්රධානී එබ්රහිම් අසීසි වහාම ප්රතිචාර දැක්වීය. ඔහු පවසා සිටියේ ඇමරිකානු සැලසුම සටන් විරාම ගිවිසුම උල්ලංඝනය කිරීමක් බවය.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියට එල්ල වන ඕනෑම ඇමරිකානු මැදිහත්වීමක් දැනට පවතින බිඳෙනසුලු සාමය නැති කිරීමට හේතු වනු ඇති බවට අසීසි අනතුරු ඇඟවීය. එමෙන්ම “හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ට්රම්ප්ගේ සමාජ මාධ්ය සටහන්වලින් පාලනය කළ නොහැකි” බවත්, එම මුහුදු සන්ධියේ ප්රධාන බලධාරියා ඉරානය බවත් ඔහු වැඩිදුරටත් කියා සිටියේය.
නෞකාවකට ප්රහාරයක්
පවතින තත්ත්වය තවදුරටත් දරුණු කරමින්, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ යාත්රා කරමින් තිබූ නෞකාවකට හඳුනා නොගත් ප්රහාරයක් එල්ල වී තිබේ. බ්රිතාන්ය සමුද්රීය වෙළඳ මෙහෙයුම් මධ්යස්ථානය (UKMTO) වාර්තා කරන පරිදි නෞකාව වෙත කිසියම් වස්තුවකින් ප්රහාරයක් එල්ල වී ඇත.
ප්රහාරයෙන් නෞකාවේ කාර්ය මණ්ඩලයට හානියක් සිදු වී නොමැත. මෑත කාලීනව මෙම කලාපයේ සිදුවූ මෙවැනි ප්රහාර මාලාව හේතුවෙන් තෙල් නෞකා සහ භාණ්ඩ ප්රවාහන නෞකාවල ආරක්ෂාව පිළිබඳ දැඩි බියක් මතුව තිබේ.
සාම සාකච්ඡාවල තත්ත්වය
උණුසුම්කාරී තත්ත්වයක් පැවතියද, ඉරානය සමඟ “ඉතා සාධනීය සාකච්ඡා” පවත්වන බව ජනාධිපති ට්රම්ප් පවසයි. ඉරාන විදේශ අමාත්යාංශය ද සඳහන් කළේ ටෙහෙරානය ඉදිරිපත් කළ සාම යෝජනාවලට ඇමරිකාව දැක්වූ ප්රතිචාරය මේ වන විට සමාලෝචනය කරමින් පවතින බවය. දෙපාර්ශවයම සාකච්ඡා මාර්ගයට අවතීර්ණ වී සිටියද මෙතෙක් නිශ්චිත එකඟතාවයකට පැමිණ නැත.
මෙම ගැටුම්කාරී වටපිටාව ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ දැමීමට සමත් වී ඇත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පෙට්රල් ගැලුමක සාමාන්ය මිල ඩොලර් 4.45 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මෙය යුද්ධය ආරම්භ වීමට පෙර පැවති මිලට වඩා 50%ක පමණ වැඩි වීමකි. තත්ත්වය තවදුරටත් නරක අතට හැරුණහොත් මිල ගණන් මීට වඩා ඉහළ යා හැකි බව වාර්තා වේ.
මෙහි වැදගත්කම කුමක්ද?
ලෝකයේ මුළු තෙල් අවශ්යතාවයෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ප්රවාහනය කෙරෙන්නේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහාය. එබැවින් මෙහි සිදුවන සුළු හෝ බාධාවක් ගෝලීය බලශක්ති මිල කෙරෙහි ක්ෂණික බලපෑමක් ඇති කරයි. වත්මන් තත්ත්වය තුළ ඇමරිකාව නව යුද්ධයකට නොගොස් නෞකා නිදහස් කර ගැනීමට උත්සාහ කරන අතර, ඉරානය එම කලාපයේ තම අණසක තහවුරු කිරීමට උත්සාහ කරයි.
ඉදිරි පැය කිහිපය තුළ ඇමරිකානු මෙහෙයුම ආරම්භ වන ආකාරය සහ සාම සාකච්ඡාවල ප්රගතිය අනුව කලාපයේ අනාගතය තීරණය වනු ඇත.
