කපිල කේ හීනටියන –
2026 මාර්තු මස 31 වනදා අලුයම කාලයේදී, ඉරානයේ ප්රධානතම නගරයක් වන ඉස්ෆාන් (Isfahan) නගරයේ අහස දැවැන්ත පිපිරුම් මාලාවකින් දෙදරා ගියේය. එරට බදුර් (Badr) යුද හමුදා ගුවන් කඳවුර පිහිටා ඇති, මිලියන 2.3ක පමණ ජනගහනයක් වෙසෙන මෙම නගරය ඉලක්ක කර ගනිමින් අමෙරිකානු හමුදාව මෙම ප්රබල ගුවන් ප්රහාරය එල්ල කර තිබේ. අමෙරිකානු නිලධාරියෙකු උපුටා දක්වමින් ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කරන්නේ, එම ප්රදේශයේ පිහිටි ප්රධාන පතොරම් සහ අවි ගබඩාවක් ඉලක්ක කර ගනිමින් මෙම මෙහෙයුම ක්රියාත්මක වූ බවය.
මෙම ප්රහාරය සඳහා අමෙරිකානු හමුදාව විසින් රාත්තල් 2,000ක් (ආසන්න වශයෙන් කිලෝග්රෑම් 907ක්) බරැති, ‘බංකර්-බස්ටර්’ (bunker-buster) හෙවත් ‘පෙනෙට්රේටර්’ (penetrator) වර්ගයේ ප්රබල බෝම්බ විශාල ප්රමාණයක් භාවිත කර ඇති බව වාර්තා වේ. අතිශය ශක්තිමත් කරන ලද සහ සන්නද්ධ ආරක්ෂිත ආවරණ සහිත භූගත ගබඩා පද්ධති විනාශ කිරීම සඳහාම මෙම බෝම්බ විශේෂයෙන් නිර්මාණය කර තිබීම සුවිශේෂී කරුණකි.
වෝල් ස්ට්රීට් ජර්නල් (The Wall Street Journal) පුවත්පත ප්රථමයෙන්ම මෙම ප්රහාරයේ තොරතුරු අනාවරණය කළ අතර, එහිදී සඳහන් වූයේ ඉරානයේ සුවිශේෂී අවි තොගයක් මෙහිදී ඉලක්ක කර ඇති බවය. ඇතැම් මාධ්ය වාර්තා මෙය අමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව සිදුකළ ඒකාබද්ධ මෙහෙයුමක් ලෙස හැඳින්වුවද, අදාළ අමෙරිකානු නිලධාරියා තහවුරු කර සිටියේ ඉස්ෆාන් වෙත එල්ල වූ මෙම නිශ්චිත ප්රහාරය අමෙරිකානු හමුදාව විසින්ම මෙහෙයවනු ලැබූවක් බවයි.
දර්ශන සහිතව ට්රම්ප්ගෙන් ප්රකාශයක්
මේ අතර, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සිය ටෲත් සෝෂල්’ (Truth Social) සමාජ මාධ්ය ගිණුම හරහා මෙම ප්රහාරයට අදාළ දර්ශන පෙළක් ප්රසිද්ධ කර තිබේ. කිසිදු සටහනක් රහිතව පළ කර ඇති එම වීඩියෝව මගින් අඳුරු අහස තැඹිලි පැහැයෙන් ගිනි ගනිමින් සිදුවන ප්රබල පිපිරුම් මාලාවක් සහ ඉන් පසුව නැගෙන දැවැන්ත දුම් වලාපටල මැනවින් දර්ශනය වේ. අඟහරුවාදා අලුයම කාලයේ රූගත කර ඇති මෙම දර්ශන ඉස්ෆාන් ප්රහාරයට සෘජුවම සම්බන්ධ බව විදේශීය පුවත් සේවා පවසන නමුත්, එහි නිරවද්යතාවය පිළිබඳ ස්වාධීන තහවුරු කිරීම් මෙතෙක් සිදු වී නොමැත. ට්රම්ප් සිය ටෲත් ෂෝෂල් ගිනුමේ බෙදාගෙන තිබුණේ මෙම වීඩියෝවය.
දිගු කලක සිට ඉරානයේ යුද යටිතල පහසුකම් මෙන්ම එරට න්යෂ්ටික වැඩසටහනට අදාළ වැදගත් මධ්යස්ථාන රැසක් ඉස්ෆාන් නගරය කේන්ද්ර කරගනිමින් ස්ථාපිත කර තිබේ. 2025 වසරේදී ද ෆෝඩෝ (Fordow), නටාන්ස් (Natanz) සහ ඉස්ෆාන්හි න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල වූ අතර, නවතම ප්රහාරයත් සමඟ අමෙරිකාව, ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර පවතින දැඩි යුදමය නොසන්සුන්තාව තවදුරටත් උච්චතම අවස්ථාවකට පත්ව ඇත.
බංකර්-බස්ටර් බෝම්බවල ප්රබලත්වය සහ පිරිවැය
මෙම ප්රහාරය සඳහා අමෙරිකානු හමුදාව භාවිත කළ ‘බංකර්-බස්ටර්’ (Bunker-buster) වර්ගයේ බෝම්බ යනු අතිශය දියුණු තාක්ෂණයකින් යුත්, ඉලක්ක වෙත නිවැරදිව ගමන් කරන (Precision-guided) අවි විශේෂයකි. මෙම බෝම්බ නිර්මාණය කර ඇත්තේ කොන්ක්රීට් තට්ටු, පස් ස්ථර හෝ ඝන පාෂාණ විනිවිද ගොස් පිපිරීම් සිදු කිරීම සඳහාය. මෙහිදී භාවිත කළ රාත්තල් 2,000 පන්තියේ බෝම්බ, 2025 වසරේදී ඉරානයේ ඉතා ගැඹුරු න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර එල්ල කළ රාත්තල් 30,000ක් බරැති GBU-57 (Massive Ordnance Penetrator – MOP) බෝම්බවලට වඩා ප්රමාණයෙන් කුඩා වන අතර ඒවා ප්රහාරක ජෙට් යානා මගින් පහසුවෙන් මෙහෙයවිය හැකිය.
මෙම බෝම්බවල ක්රියාකාරිත්වය සිදුවන්නේ චාලක ශක්තිය (Kinetic energy) භාවිතයෙන් ඉතා ගැඹුරට විනිවිද යාමෙන් අනතුරුව, ඉලක්කය තුළදීම අධි බලැති පිපිරීමක් සිදු කිරීමෙනි. මෙම මෙහෙයුම සඳහා නිශ්චිතවම භාවිත කළ බෝම්බ මාදිලිය (බොහෝ විට BLU-109 හෝ GBU-31 පන්තියේ ව්යුත්පන්නයක් විය හැක) මෙතෙක් නිල වශයෙන් අනාවරණය කර නොමැති වුවද, අමෙරිකානු හමුදා දත්ත අනුව මෙවැනි ප්රහාරයක පිරිවැය පිළිබඳ දළ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.
බෝම්බ වියදම –
GBU-28 වර්ගයේ බෝම්බ: රාත්තල් 4,000-5,000 පන්තියේ ලේසර් මගින් මඟපෙන්වන මෙම බෝම්බයක පිරිවැය එහි සැකසුම අනුව අමෙරිකානු ඩොලර් 145,000 සිට 500,000 දක්වා (ශ්රී ලංකා රුපියල් කෝටි 4 සිට 15 දක්වා පමණ) විචල්ය වේ.
රාත්තල් 2,000 බෝම්බ: JDAM මඟපෙන්වුම් පද්ධති සහිත BLU-109 වැනි බෝම්බවල ඒකක පිරිවැය ඩොලර් දස දහස් ගණනක සිට ලක්ෂය ඉක්මවා යා හැකිය.
මෙම මෙහෙයුමේදී මෙවැනි බෝම්බ “විශාල ප්රමාණයක්” භාවිත කර ඇති බැවින්, බෝම්බ සඳහා පමණක් අමෙරිකාවට වැය වූ සෘජු පිරිවැය ඩොලර් මිලියන ගණනාවක් වනු ඇතැයි ගණන් බලා තිබේ. මීට අමතරව ගුවන් යානා මෙහෙයුම් ගාස්තු, ඉන්ධන, බුද්ධි තොරතුරු ලබාගැනීම සහ සහායක සේවාවන් සඳහා වන වියදම් එකතු වූ විට මෙම ප්රහාරයේ මුළු පිරිවැය තවත් ඉහළ යනු ඇත. මීට පෙර ඉරානයට එරෙහිව ක්රියාත්මක වූ මෙහෙයුම්වලදී කෲස් මිසයිල සහ විශාල ප්රහාර ඇතුළුව අමෙරිකාව ඩොලර් බිලියන ගණනක පිරිවැයක් දරා තිබීම මෙහි ඇති බැරෑරුම්කම තහවුරු කරයි.
ඉරානයේ අවි ගබඩා ප්රහාරයෙන් සිදු වූ හානිය
ඉරානයේ ඉස්ෆාන් නගරයට එල්ල වූ මෙම ප්රහාරය සිදුවී ගතව ඇත්තේ ඉතා කෙටි කාලයක් බැවින්, ඉරාන පාර්ශවයට සිදුවූ නිශ්චිත දේපළ හානිය හෝ මූල්යමය පාඩුව පිළිබඳ නිල වාර්තා මෙතෙක් නිකුත් වී නොමැත. ප්රහාරයට ලක්වූ ප්රදේශයේ චන්ද්රිකා ඡායාරූප හෝ භූමියේ සැබෑ තත්ත්වය පිළිබඳ ස්වාධීන නිරීක්ෂණ වාර්තා ඉදිරියේදී ලැබීමට නියමිතය. කෙසේ වෙතත්, න්යෂ්ටික මධ්යස්ථාන ආශ්රිතව පිහිටි ප්රධාන පතොරම් ගබඩාවක් ඉලක්ක වීම හේතුවෙන් ඉරානයට ඉතා විශාල පාඩුවක් සිදුව ඇති බව ආරක්ෂක අංශ සැක පළ කරයි.
සාමාන්යයෙන් මෙවැනි මධ්යස්ථාන තුළ සාම්ප්රදායික පතොරම්, මිසයිල පද්ධති හෝ මිලිටරි වැඩසටහන්වලට අදාළ සුවිශේෂී ද්රව්ය ගබඩා කර පවතින අතර, අන්තර්ජාලයට නිකුත් වූ වීඩියෝ දර්ශනවල දිස්වන ද්විතීයික පිපිරීම් (secondary explosions) මගින් තහවුරු වන්නේ ගබඩා කර තිබූ අවි ආයුධ ද පිපිරී යාමෙන් විනාශය තවත් තීව්ර වී ඇති බවය.
දැඩි ලෙස ශක්තිමත් කරන ලද භූගත බංකර් ප්රතිසංස්කරණය කිරීම, විනාශ වූ අවි තොග නැවත සම්පූර්ණ කිරීම සහ අදාළ ආරක්ෂක කටයුතු අඩපණ වීම හේතුවෙන් ඉරානයට අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන ගණනක පාඩුවක් සිදුවිය හැකි බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
මීට පෙර 2025 වසරේදී ඉරානයේ න්යෂ්ටික සහ යුද මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර අමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කළ ප්රහාරවලින් එරට න්යෂ්ටික වැඩසටහන වසර ගණනකින් නොව මාස කිහිපයකින් පසුබෑමකට ලක්වූ බව අමෙරිකානු බුද්ධි අංශ පවසා තිබුණි. මෙම නවතම ප්රහාරයත් සමඟ කලාපීය නොසන්සුන්තාව තවත් වර්ධනය වන අතර, නිෂ්පාදන ධාරිතාව අඩාල වීම ඇතුළු ආර්ථික බලපෑම් මෙතෙක් නිශ්චිතව ගණනය කර නොමැත.
පුළුල් සන්දර්භය සහ අනාගත බලපෑම
මෙම ප්රහාරය, ඉරානයේ යුද සහ න්යෂ්ටික යටිතල පහසුකම්වලට එරෙහිව අමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය දියත් කරන දැවැන්ත මෙහෙයුම් මාලාවක තීරණාත්මක පුරුකකි. ඉස්ෆාන් නගරයේ පිහිටීම සහ එහි ඇති පහසුකම් හේතුවෙන් එය නිරන්තරයෙන් ප්රහාරක ඉලක්කයක් බවට පත්ව තිබේ. ඉරානය මෙතෙක් නිල ප්රතිචාරයක් දක්වා නැතත්, මෙම සිදුවීම කලාපයේ පවතින දැඩි අස්ථාවරත්වය මැනවින් නිරූපණය කරයි.
ජනාකීර්ණ නාගරික ප්රදේශයක සිදුවිය හැකි අතුරු හානි අවම කරමින්, ඉලක්කය පමණක් නිවැරදිව විනාශ කිරීමට අමෙරිකාව සමත්ව ඇත්තේ බංකර්-බස්ටර් තාක්ෂණය නිසාය. ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින්ම බෙදාගත් වීඩියෝ දර්ශන මගින් ලොවටම පෙන්වා දෙන්නේ දෙපාර්ශවය අතර පවතින ගැටුමේ බරපතලකමයි. ඉදිරි දිනවලදී සිදුවිය හැකි ඉරාන ප්රතිප්රහාර හෝ රාජ්යතාන්ත්රික වෙනස්කම් මත මැදපෙරදිග අනාගතය තීරණය වනු ඇත.
