දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් ඇති වූ විනාශයට මුහුණ දීම සඳහා ශ්රී ලංකාවේ ණය ගෙවීම් අත්හිටුවන ලෙස නොබෙල් ත්යාගලාභී ජෝසප් ස්ටිග්ලිට්ස් ඇතුළු ලොව ප්රමුඛ පෙළේ ආර්ථික විද්යාඥයින් 120ක පිරිසක් ඉල්ලා ඇතැයි The Gurdin වාර්තා කරයි.
එම වාර්තාවේ මෙසේ දැක්වේ.
ශ්රී ලංකාවේ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක විසින් “අපේ ඉතිහාසයේ විශාලතම හා වඩාත්ම අභියෝගාත්මක ස්වාභාවික ව්යසනය” ලෙස හැඳින්වූ මෙම සිදුවීමෙන් දිවයින පුරා පුද්ගලයින් 600 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර ලක්ෂ සංඛ්යාත නිවාස විනාශ විය.
2022 දී ශ්රී ලංකා රජය විසින් ණය ආපසු ගෙවීම් පැහැර හැරීමෙන් පසු ණයහිමියන් සමඟ දීර්ඝ සාකච්ඡාවලින් පසුව, පසුගිය වසරේ රටේ ඩොලර් බිලියන 9 (පවුම් බිලියන 6.8) ක ජාතික ණය ප්රතිව්යුහගත කරන ලදී. නමුත් ශ්රී ලංකාවේ බදු ගෙවන්නන් මත තබන බර තිරසාර නොවන බව සංවර්ධන ක්රියාකාරීන් එකල අනතුරු ඇඟවීය.
සුළි කුණාටුවට පෙර, වාර්ෂික ආපසු ගෙවීම් රජයේ ආදායමෙන් 25% ක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. එය ජාත්යන්තර හා ඓතිහාසික ප්රමිතීන්ට අනුව ඉහළ මට්ටමකි.
පාරිසරික විනාශයේ පරිමාණය සැලකිල්ලට ගෙන, ශ්රී ලංකාවේ ණය ආපසු ගෙවීම් කළමනාකරණය කළ හැකි ආකාරයේ යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා නව ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමක් සඳහා ගෝලීය විශේෂඥයින් 120 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායම නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් ඉල්ලා සිටින්නේ මේ පසුබිම තුළය.
නොබෙල් ත්යාග ලාභී ජෝසප් ස්ටිග්ලිට්ස් සමඟ මෙම නිවේදනයට අත්සන් කළ අය අතරට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ මැසචුසෙට්ස් ඇම්හර්ස්ට් විශ්ව විද්යාලයේ කීර්තිමත් ඉන්දියානු සංවර්ධන ආර්ථික විද්යාඥවරියක වන ජයති ගෝෂ්, අසමානතා විශේෂඥ තෝමස් පිකෙටි, ආර්ජන්ටිනාවේ හිටපු ආර්ථික අමාත්ය මාටින් ගුස්මාන් සහ ධනවාදය සහ පරිසරය පිළිබඳ පුළුල් ලෙස කියවන ලද පොතක් වන ඩෝනට් ඉකොනොමික්ස් හි කතුවරිය වන කේට් රාවර්ත් ද ඇතුළත් වේ.
“ශ්රී ලංකාව දැන් මෑත කාලීන සුළි කුණාටුව, පුළුල් ගංවතුර සහ නායයෑම් හේතුවෙන් ඇති වූ දැඩි ආර්ථික කම්පනයකට මුහුණ දී සිටින අතර එමඟින් යටිතල පහසුකම්, ජීවනෝපායන් සහ ආර්ථිකයේ ප්රධාන අංශවලට පුළුල් හානියක් සිදුවී ඇත,” ඔවුන් පැවසීය.
“මෙම පාරිසරික හදිසි අවස්ථාව වත්මන් ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ පැකේජය මගින් නිර්මාණය කරන ලද අතිශය සීමිත මූල්ය අවකාශය අවශෝෂණය කර ගැනීමට සහ එය ඉක්මවා යාමට සූදානම්ය. ශ්රී ලංකාව [ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලෙන් (IMF)] අතිරේක බාහිර ණය දැනටමත් ලබා ගනිමින් සිටින අතර, ව්යසනයේ බලපෑම් සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා තවත් ණය ලබා ගැනීමට ඉඩ ඇත.”
“ශ්රී ලංකාවේ බාහිර ස්වෛරී ණය ගෙවීම් වහාම අත්හිටුවීම සහ නව තත්වයන් යටතේ ණය තිරසාරභාවය යථා තත්ත්වයට පත් කරන නව ප්රතිව්යුහගත කිරීමක්” ඒ අනුව මෙම විද්වත්හු ලෝකයෙන් ඉල්ලා සිටියහ.
2024 ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ගනුදෙනුවෙන් පසුව, සමහර ආයෝජකයින් අපේක්ෂිත ආපසු ගෙවීම් සඳහා “කප්පාදුවක්” පිළිගැනීමෙන් පසුව, පුද්ගලික අංශයේ ණයහිමියන් තවමත් එක්සත් ජනපද රජයට වඩා ශ්රී ලංකාවට 40% ක ලාභයක් ලබා දීමට සූදානම් බව Debt Justice නම් ප්රචාරක කණ්ඩායම විසින් කරන ලද පර්යේෂණයකින් හෙළි විය.
පසුගිය මාසයේ සුළි කුණාටුව ඇති වූ දා සිට, ශ්රී ලංකා රජය ක්ෂණික අර්බුදයෙන් මිදීමට (IMF) ඩොලර් මිලියන 200 ක හදිසි ණයක් ඉල්ලා සිටියේය. නමුත් මෙම “වේගවත් මූල්යකරණ මෙවලම” යටතේ ගෙවීම් සාමාන්යයෙන් වසර තුනක් හෝ පහක් ඇතුළත ආපසු ගෙවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.
දේශගුණික විශේෂඥයින්ගේ සන්ධානයක් වන World Weather Attribution හි විද්යාඥයින් සොයා ගත්තේ ගෝලීය උණුසුම ශ්රී ලංකාවේ ගංවතුරේ බරපතලකම මෙන්ම මෑත සතිවල දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ ඉන්දුනීසියාව සහ මැලේසියාව ඇතුළු අනෙකුත් ආසියානු රටවල ද උග්ර කිරීමට ඉඩ ඇති බවය.
දිත්වා සුළි කුණාටුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ ජනතාවට සිදුවූ විනාශකාරී බලපෑම් හඳුනාගෙන ඇති බව එක්සත් රාජධානියේ රජයේ ප්රකාශකයෙක් පවසා ඇත. “මානුෂීය ආධාර සහ ජාත්යන්තර සම්බන්ධීකරණය තුළින් ශ්රී ලංකාවේ යථා තත්ත්වයට පත්වීමට සහාය වීමට අපි කැපවී සිටින්නේ එබැවින්.”
“හදිසි සැපයුම් සහ ජීවිතාරක්ෂක සත්කාර ලබා දීම සඳහා අපි දැනටමත් රතු කුරුස සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන්ගේ හවුල්කරුවන් සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන හරහා පවුම් මිලියන 1 ක මානුෂීය සහයෝගයක් ලබා දී තිබෙනවා.” ඔහු ප්රකාශ කරයි.
