අයතුල්ලා කමේනිගෙන් පසු ඉරානයේ අනාගතය තීරණය කළ හැකි අලිරේසා අරාෆි කවුද?

කපිල කේ. හීනටියන –

ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ අභාවය තහවුරු වීමත් සමඟ එරට නායකත්ව ව්‍යුහයේ සිදුවූ සැලකිය යුතු වෙනසක් පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය වාර්තා කරමින් ඇත.

විශ්වාසකටයුතු මූලාශ්‍ර කිහිපයකට අනුව   එක්සත් ජනපද සහ ඊශ්‍රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්‍රහාරවලින් කමේනි ඝාතනය කළ පසු  ඉරානය සිය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 111 වැනි වගන්තිය ක්‍රියාත්මක කර ඇත. ඒ අනුව, ‘විශේෂඥ මණ්ඩලය’ (Assembly of Experts) විසින් ස්ථිර අනුප්‍රාප්තිකයෙකු තෝරා ගන්නා තෙක් උත්තරීතර නායකයාගේ රාජකාරි ඉටු කිරීම සඳහා තාවකාලික නායකත්ව කවුන්සිලයක් පිහිටුවා තිබේ.

එම කමිටුවේ එක් සාමාජියෙක් ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian)ය. අනෙක් පුද්ගලයා ඉරාන අගවිනිසුරු ගොලම්හොසේන් මොහ්සෙනි එජෙයි (Gholamhossein Mohseni Ejei) ය.  ලෝකයේම අවධානය දිනා ගත් තුන්වැන්නා  ඉරාන ෂියා පූජකවරයෙකු වන අලිරේසා අරාෆි (Alireza Arafi) ය.  අද (01)    අයතුල්ලා අලිරේසා අරාෆි පත්වන්නේ  මෙම කවුන්සිලයේ නීති විශාරද සාමාජිකයා ලෙස ය.

කවුද මේ අලිරේසා අරාෆි?

1959 වසරේ යාස්ද් (Yazd) පළාතේ මේබොඩ් (Meybod) හි උපත ලැබූ අයතුල්ලා අලිරේසා අරාෆි, පූජක පවුලකින් පැවත එන ඉරාන ෂියා මුස්ලිම් පූජකවරයෙකි. ඔහු ප්‍රකට විද්වතුන් යටතේ කොම් (Qom) නුවරදී අධ්‍යාපනය ලබා ඇති අතර, ස්වාධීන ඉස්ලාමීය නීතිමය තීන්දු ලබා දීමේ හැකියාව ඇති ‘මුජ්තාහිඩ්’ (mujtahid) යන තත්ත්වය ද ලබා ගත්තෙකි.

අරාෆි ඉරානයේ ආගමික හා දේශපාලන ආයතන තුළ බලගතු තනතුරු කිහිපයක්ම හොබවා ඇත. 2019 වසරේ සිට ‘අරක්ෂක කවුන්සිලයේ’ (Guardian Council) සාමාජිකයෙකු ලෙසත්, 2022 වසරේ සිට ‘විශේෂඥ මණ්ඩලයේ’ (Assembly of Experts) සාමාජිකයෙකු ලෙසත් ඔහු කටයුතු කරයි. මීට පෙර, 2008 සිට 2018 දක්වා කාලය තුළ ඉරානය පුරා ව්‍යාප්ත ඉස්ලාමීය සෙමනේරි පද්ධතියේ (Islamic Seminary system) අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස සේවය කළ ඔහු, ‘බසිජ්’ (Basij) නම් අර්ධ හමුදා බලකායේ ද ප්‍රධානත්වය දරයි.

මූලධර්මවාදී අදහස් දරන්නෙකු ලෙස ප්‍රකට අරාෆි, අරාබි සහ ඉංග්‍රීසි භාෂා පිළිබඳ මනා නිපුණතාවයකින් යුක්තය. එසේම ඉස්ලාමීය මතවාද ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා කෘතිම බුද්ධිය (AI) වැනි නවීන තාක්ෂණයන් භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ද ඔහු පෙනී සිට ඇත. ඔහුගේ මෙම නව පත්වීම මගින් ඉරාන පාලන තන්ත්‍රයේ අභ්‍යන්තර කවය සමඟ ඔහුට ඇති දැඩි සබඳතාවය මැනවින් ප්‍රකාශ වී තිබේ.   අයතුල්ලා අලිරේසා අරාෆි  ඉරානයේ අධ්‍යාත්මික නායකත්වය හෙබවීමට  තරම්  ප්‍රබල අපේක්ෂකයෙකු බව ද මේ හරහා ලෝකයට ප්‍රකාශ කර ඇත.

දශක තුනකට වැඩි කාලයක් ඉරානය පාලනය කළ කමේනිගෙන් පසු ස්ථිර නායකයෙකු තෝරා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය එරට දේශපාලන ස්ථාවරත්වයට විශාල පරීක්ෂණයක් වනු ඇත. අන්තර්කාලීන මණ්ඩලයේ සිටින අලිරේසා අරාෆි වැනි මූලධර්මවාදීන් සහ මධ්‍යස්ථ මතධාරී දේශපාලන කණ්ඩායම් අතර අභ්‍යන්තර බල අරගලයක් ඇති වීමේ හැකියාව පවතින අතර, එය රටේ ආර්ථිකයට සහ සිවිල් පරිපාලනයට බලපෑම් එල්ල කළ හැකි බවට මේ වනවිට මත පල වේ.

එසේම, නායකත්වයේ සිදුවන මෙම හදිසි වෙනස හමුවේ ඉරාන තාරුණ්‍යය සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදී කණ්ඩායම් කෙබඳු ප්‍රතිචාරයක් දක්වනු ඇත්ද යන්න ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇත. අයතුල්ලා අලිරේසා අරාෆි ඉරානයේ ඊලඟ උත්තරීතර නායකයා ද යන්න නුදුරේදීම තීරණය වනු ඇත. බොහෝ විට එය දින 40ක ශෝක කාලය නිමා වූ පසු සිදුවනු ඇතැයි අපේක්ෂිතය.