සම්පත් ද සේරම්,
විධායක අධ්යක්ෂ, මද්යසාර සහ මත්ද්රව්ය තොරතුරු මධ්යස්ථානය.
ලෝකයේ සිදුවන මරණ අතුරින් බෝනොවන රෝගවලින් සිදුවන මරණ පුමුඛ වේ. ශ්රී ලංකාවේ මරණ අතුරින් 83%ක් බෝ නොවන රෝග නිසා ඇතිවන මරණ වේ. බෝ නොවන රෝග ඇති කරන ප්රධානතම සාධක 4න් දුම්වැටි භාවිතය පුමුඛ සාධකයක් වේ. (WHO – NCD Country Profile)
දුම්වැටි සහ දුම්කොළ ආශ්රිත නිෂ්පාදන භාවිතය පුද්ගලයන්ගේ සතුට, නිදහස අඩාල කරමින් රස වින්දනය සීමා කරන මත්ද්රව්යයක් වේ. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයට අනුව දුම්කොළ භාවිතය නිසා ලොව පුරා සෑම වසරකම පුද්ගලයන් මිලියන 8ක් පමන මරණයට පත් කරන අතර ශ්රී ලංකාවේ දිනකට පුද්ගලයන් 50කට ආසන්න ප්රමාණයක් අකාලයේ මරණයට පත් කරයි. තවද ශ්රී ලාංකිකයන් දිනකට සිගරට් භාවිතය සඳහා රුපියල් මිලියන 520ක් (කෝටි 52ක්) වියදම් කරයි.
මේ වන විට ශ්රී ලංකාවේ සිගරට් භාවිතය සැලකිය යුතු මට්මකින් අඩුවෙමින් පවතී. GATS සමික්ෂණයට (Global Adult Tobacco Survey 2020) අනුව ශ්රී ලංකාවේ සිගරට් භාවිතය 9.1%ක් දක්වා අඩු වී ඇත. සිගරට් භාවිතය ශ්රී ලංකාව තුළ අවම වෙමින් පවතින ප්රවණතාවයක් ඇතත්, තවමත් අපේ රටේ මිලියන 1.5ක් පමණ සිගරට් භාවිතා කරයි. සිගරට් භාවිතය රටක් තුළ සෞඛ්ය ගැටලු සඳහා විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. එමෙන්ම සිගරට් භාවිතය වාතය, ජලය සහ භූමිය දූෂණයට ලක් කරමින් පරිසරයට ද විශාල හානියක් සිදු කරයි.
අපේ රටේ අඩුවෙමින් පවතින සිගරට් භාවිතය තව දුරටත් අඩු කිරීම සඳහා දුම්කොළ සහ මද්යසාර පිළිබඳ ජාතික අධිකාරී පනත යටතේ සිදුවිය යුතු වෙනස්කම් කිහිපයක් පිළිබඳව වසර ගණනාවක සිට යෝජනා ඉදිරිපත් කරමින් ඇත. කණගාටුදායක තත්වය නම් තවමත් එම යෝජනා ක්රියාත්මක නොකිරීමයි.
-
ඒකල වශයෙන් (එක දෙක ලෙසින්) සිගරට් අලෙවිය තහනම් කිරීම.
ශ්රී ලංකාවේ අලෙවි කරන සිගරට්වලින් 93.6%ක්ම මිලදී ගන්නේ සිගරට් එක දෙක වශයෙනි. (Single Cigarette Sales – Bait for the Vulnerable Groups, ADIC and a Global Tobacco Industry Watchdog 2022) මෙම තත්වය සිගරට් භාවිතය අවම කිරීමේ ක්රියාවලියට බාධා පමුණුවන අතර ලෝකයේ රටවල් 107ක් ඒකල වශයෙන් (එක දෙක ලෙසින්) සිදුකරන සිගරට් අලෙවිය තහනම් කර ඇත. නමුත් ශ්රී ලංකාව තුළ තවමත් සිගරට් ඒකල වශයෙන් අලෙවි කරමින් පැවතීම කණගාටුවට කරුණකි. ඒකල වශයෙන් සිගරට් අලෙවිය තහනම් කිරීම හරහා මිලදී ගැනීමේ හැකියාව අඩු වන නිසා ළමුන් සහ තරුණ ප්රජාවට සිගරට් භාවිතයට යොමු වීමට ඇති අවස්ථාවන් අඩු වේ. එමෙන්ම ඒකල වශයෙන් අලෙවිය තහනම් කිරීම හරහා සිගරට් ඇසුරුම්වල ඇති සෞඛ්ය අනතුරු දැකීමට ඇති අවස්ථාව වැඩිවන නිසා භාවිතයේ ඇති හානිය නැවත නැවත මතක් කර දෙමින් සිගරට් සඳහා ඇති ආකර්ෂණය අඩු කරයි. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයට අනුව සිගරට් භාවිතය අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා කල හැකි ඵලදායීම යෝජනාවක් ලෙස ඒකල වශයෙන් සිදුකරන සිගරට් අලෙවිය තහනම් කිරීමට නිර්දේශ කරයි. නමුත් දුම්කොළ සමාගම්වල බලපෑම් වලට අපේ රටේ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන් යටවීම මත ලෝකයේ දියුණු රටවල ජනතාව වෙනුවෙන් ක්රියාත්මක වන ප්රතිඵලදායක ප්රතිපත්තිවල ප්රතිලාභ අපේ රටේ ක්රියාත්මක නොවීම ඉතාම කණගාටුදායක තත්වයකි.ෙ
-
සිගරට්වල ඇති ෆිල්ටර තහනම් කිරීම.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දුම්කොළ පාලනය සඳහා වූ ප්රඥ්ඥප්තියට (Framework Convention on Tobacco Control – WHO FCTC) රටවල් 183 ක් අත්සන් කර ඇති අතර ශ්රී ලංකාවද එහි පාර්ශවකරුවෙකි. 2024 පෙබරවාරි 10 වැනි දින පවත්වන ලද දුම්කොළ පාලනය පිළිබඳ (WHO FCTC), පාර්ශවකරුවන්ගේ (COP) 10 වැනි සමුළුව පැනමා රාජ්යයේදී පැවැත් විය. එම සුමුළුවේ දී විශේෂයෙන් දුම්කොළ පාලනය සඳහා වූ ප්රඥ්ඥප්තියේ 18 වන වගන්තිය (පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම) ක්රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ වැදගත් තීරණයකට එළඹි අතර එමගින් සිගරට්වල ඇති ෆිල්ටර සහ වාෂ්පකාරක (vaporizers) තහනම් කිරීමට යොජනා විය.
සිගරට් ෆිල්ටර පරිසරයට රසායනික ද්රව්ය 7,000කට වැඩි ප්රමාණයක් මුදාහරින අතර ගොඩබිම සහ සාගර ඇතුළු සියලු පරිසර පද්ධතිවලට ඉතා දැඩි පාරිසරික බලපෑමක් එමගින් ඇති කරයි. ශ්රී ලංකාවේ දිනකට සිගරට් ෆිල්ටර මිලියන 6.3ක්, වසරකට සිගරට් ෆිල්ටර මිලියන 2300ක් පරිසරයට මුදාහරියි.
මෙම සිගරට් ෆිල්ටර මගින් දුම්පානයෙන් සිදුවන හානිය අවම කරගත හැකි බව දුම්කොළ කර්මාන්තය විසින් මතයක් නිර්මාණය කර ඇති නමුත් විද්යාත්මකව සනාථ කර ඇත්තේ එහි සත්යතාවයක් නොමැති බවයි. සිගරට් ෆිල්ටර විෂ සහිත වන අතර පිළිකා කාරක සහ බැර ලෝහ වලින් පිරී ඇති බව විද්යාත්මකව සනාථ කර ඇත.
මෙම සියලු කරණා සැලකිල්ලට ගනිමින් යුරෝපා සංගමය සිගරට් ෆිල්ටර තහනමට එකඟ වී ඇති අතර බෙලිජියම සහ නෙදර්ලන්තය යන රටවල් දැනටමත් සිගරට් ෆිල්ටර තහනම් කර ඇත.
ශ්රී ලංකාව තුළ ද මෙවැනි ඵලදායී යෝජනා ක්රියාත්මක කිරීම වහාම සිදු කළ යුතුව ඇත. බහුජාතික දුම්වැටි සමාගම්වල උවමනාවන් ඉටු නොකර, සිගරට් භාවිතය අධෛර්යමත් කරමින් භාවිතයට යොමු වීමට සිටින ළමුන් සහ තවමත් සිගරට් භාවිතා කරන පිරිස් ඉන් නිදහස් කර ගැනීමටත්, සිගරට් භාවිතය මගින් සිදුවන ආර්ථික, සෞඛ්ය සහ සමාජීය හානිය අවම කිරීමටත් රජය වහාම මැදිහත් විය යුතු බව මද්යසාර සහ මත්ද්රව්ය තොරතුරු මධ්යස්ථානය ලෙස අප තරයේ අවධාරණය කර සිටිමු.
