හිරු නාලිකාවේ විකාශන බලපත්‍රයත් අහෝසි වෙයි ද?

ජානක ලියනආරච්චි – 

ශ්‍රී ලංකාවේ ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන ආනයනය සහ බෙදා හැරීම සම්බන්ධයෙන් වගකීම දරන රාජ්‍ය ආයතනය වන ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව (CPC), හිරු රූපවාහිනී නාලිකාවට එරෙහිව වහාම පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලෙස ඉල්ලා ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශය වෙත නිල වශයෙන් ලිඛිත පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.

මෙම පැමිණිල්ලට පදනම් වී ඇත්තේ 2026 අප්‍රේල් 16 වැනි දින හෝ ඒ ආසන්න දිනකදී හිරු රූපවාහිනිය විකාශය කළ පුවත් වාර්තාවකි. ශ්‍රී ලංකාව බොරතෙල් බැරලයක් සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් 286 කට වඩා වැඩි මුදලක් ගෙවා ඇති බව එම වාර්තාවෙන් ප්‍රකාශ කර තිබුණි. ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව අවධාරණය කරන්නේ මෙම වාර්තාව සම්පූර්ණයෙන්ම අසත්‍ය බවත්, සංස්ථාව කිසිදු අවස්ථාවක එවැනි ඉහළ මිලකට තෙල් මිලදී ගෙන නොමැති බවත්ය.

වඩාත්ම බරපතළ චෝදනාව  වන්නේ, සංස්ථාව විසින් නිල වශයෙන් කරුණු පැහැදිලි කිරීම් ලබා දීමෙන් පසුව පවා හිරු රූපවාහිනිය දිගින් දිගටම මෙම අසත්‍ය පුවත විකාශය කිරීමය.

තවද, තම අසත්‍ය ප්‍රකාශ සනාථ කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර පුවත් වාර්තා සහ HSBC බැංකුවේ ප්‍රධානියා කළ ප්‍රකාශ විකෘති කර ඉදිරිපත් කළ බවට ද ඛණිජ තෙල් නීතිග සංස්ථාව  එම නාලිකාවට චෝදනා එල්ල කර ඇත. මෙම වගකීම් විරහිත වාර්තාකරණය හේතුවෙන් මහජනයා අනවශ්‍ය ලෙස කලබලයට පත්වීම, ආයතනය කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය පළුදු වීම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර කීර්තිනාමයට හානි සිදුව ඇති බව සංස්ථාව පෙන්වා දෙයි.

එමෙන්ම විදේශීය සැපයුම්කරුවන් සහ ණය දෙන්නන් සමඟ පවතින සබඳතාවලට මෙයින් බාධා පැමිණෙන අතර රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතභාවය සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ද අනතුරේ වැටී ඇති බව සංස්ථාව වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.

• මහජන සංඛ්‍යාත භාවිතය සහ මාධ්‍ය වගකීම

පෙනෙන ආකාරයට දැන් හිරු මාධ්‍ය ආයතනය සිටින්නේ දැඩි අවදානමකය.   පොදුවේ  ප්‍රධාන ධාරාවේ බොහෝ මාධ්‍ය ධාරාවන්  සවිඤ්ඤාණිකව මෙතෙක්   සිදුකළ අගති සහගත හැසිරීම් ස්වරූපය    සම්බන්ධව දැන් රට තුළ බරපතල සංවාදයක් ඇති වී තිබේ. එය රජයට පක්ෂ විපක්ෂ සියලුම මාධ්‍ය  ආයතන පිළිබඳව පොදුවේ මතු වෙමින් ඇති අයුරු ද පෙනේ.

කෙසේ වෙතත් අප දකිමින් ඉනනේ  මේ ප්‍රස්තුතය මතු කිරීමට මූලික වු  හිරු ගේ විකල් මාධ්‍යකරණය  පොදු ගුවන් විදුලි තරංග (Public airwaves) භාවිත කරන රූපවාහිනී නාලිකාවල වගකීම් පිළිබඳව වැදගත් ප්‍රශ්න ගණනාවක්  මතුකර ඇති බවය.

ශ්‍රී ලංකාවේ හිරු රූපවාහිනිය වැනි නාලිකාවලට විකාශන බලපත්‍ර ලබා දෙන්නේ 1982 අංක 6 දරන ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථා පනත යටතේ සහ ශ්‍රී ලංකා විදුලි සංදේශ නියාමන කොමිෂන් සභාවේ (TRCSL) තරංග වෙන්කිරීම් යටතේය. මෙම බලපත්‍ර යනු සීමා රහිත වාණිජ අයිතිවාසිකම් නොවේ.  සීමිත පොදු සම්පතක් ජනතාවගේ යහපත උදෙසා භාවිත කිරීම සඳහා ලබා දෙන කොන්දේසි සහිත අවසරයන්ය.

2026 මාර්තු මාසයේදී හිරු රූපවාහිනිය සම්බන්ධයෙන්ම ලබා දුන් තීන්දුවක් ද ඇතුළුව, මෑතකාලීන අභියාචනාධිකරණ තීන්දු මගින් පැහැදිලිවම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ පොදු තරංග භාවිත කරන පෞද්ගලික විකාශකයින් සිදු කරන්නේ ‘මහජන මෙහෙවරක්’ (Public function) පමණක් බවය. එම අධිකරණ  තීන්දු මගින් අවධාරණය  කළේ  නිවැරදිභාවය, අපක්ෂපාතීත්වය සහ වගකීම් සහගත වාර්තාකරණය ඇතුළු මහජන අවශ්‍යතාවලට සේවය කිරීමේ ව්‍යවස්ථාපිත බැඳීමක් ඔවුන් සතුවන බවය.

• මාධ්‍ය ආයතන රැකිය යුතු බලපත්‍ර කොන්දේසි

ගුවන් විදුලි සංඛ්‍යාත මහජනතාවට අයිති සම්පතක් වන බැවින් සහ රජය විසින් එය පුරවැසියන් වෙනුවෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන බැවින්, බලපත්‍රලාභී විකාශකයින් ප්‍රධාන කොන්දේසි කිහිපයක් අනුගමනය කළ යුතුය. මේවා හුදු මාර්ගෝපදේශ පමණක් නොව බලපත්‍රය සමඟ බැඳී පවතින මූලික වගකීම් ය.

• නිවැරදිභාවය සහ සත්‍යවාදී බව: ප්‍රවෘත්ති සත්‍යාපනය කරන ලද කරුණු මත පදනම් විය යුතුය. ජාතික ආර්ථිකය, රාජ්‍ය මූල්‍ය හෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා කෙරෙහි බලපාන කරුණු වාර්තා කිරීමේදී තොරතුරු විකාශය කිරීමට පෙර ඒවා පරීක්ෂා කිරීමට විකාශකයින් සාධාරණ පියවර ගත යුතුය. කරුණු විකෘති කිරීම හෝ සනාථ නොකළ හිමිකම් සත්‍ය ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම තහනම් වේ.
• මුළා නොකරන හෝ විකෘති නොකළ වාර්තාකරණය: වාර්තා මගින් තොරතුරු එහි නිවැරදි සන්දර්භය තුළ ඉදිරිපත් කළ යුතුය. අසත්‍ය හැඟීමක් ඇති කිරීම සඳහා විශ්වාසදායක මූලාශ්‍රවලින් (ජාත්‍යන්තර වාර්තා හෝ විශේෂඥ අදහස් වැනි) ලබාගත් ප්‍රකාශ තෝරා බේරා සංස්කරණය කිරීම හෝ විකෘති කිරීම මෙම වගකීම උල්ලංඝනය කිරීමකි.
• අපක්ෂපාතීත්වය සහ සාධාරණත්වය: නාලිකාවකට තමන්ගේම කර්තෘ මණ්ඩල මතයන් තිබිය හැකි වුවද, ප්‍රවෘත්ති ප්‍රකාශයන් මගින් සැමවිටම සමබරතාවයක් පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම රජයේ ආයතන හෝ ජාතික මට්ටමේ වැදගත්කමක් ඇති ගැටලු පිළිබඳව වාර්තා කිරීමේදී දෙපාර්ශවයේම අදහස් සාධාරණ ලෙස නියෝජනය විය යුතු අතර, නිල වශයෙන් කරනු ලබන පැහැදිලි කිරීම් සඳහා ද නිසි බරක් ලබා දිය යුතුය.
• මහජන යහපත උදෙසා සේවය කිරීම: පොදු වර්ණාවලියක් (Public spectrum) භාවිත කරමින් විකාශනය කිරීම යනු මහජනතාව දැනුවත් කිරීමට සහ අධ්‍යාපනය ලබා දීමට ලැබුණු වරප්‍රසාදයකි. එය මහජන කලබල ඇති කිරීමට හෝ ජාතික ස්ථාවරත්වයට හානි කිරීමට භාවිත නොකළ යුතුය. අත්‍යවශ්‍ය සේවා (ඉන්ධන සැපයුම වැනි) කෙරෙහි මහජන විශ්වාසය පළුදු කරන, රටේ ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිරූපයට හානි කරන හෝ ආර්ථික සුරක්ෂිතතාවයට තර්ජනයක් වන අන්තර්ගතයන් විකාශය කිරීම බලපත්‍රය ලබා දුන් ‘මහජන සේවා’ අරමුණට පටහැනි වේ.
• වගවීම සහ නිවැරදි කිරීම: යම් වැරදීමක් සිදුවුවහොත් හෝ නිල බලධාරියෙකුගෙන් පැහැදිලි කිරීමක් ලැබුණහොත්, එම වැරැද්ද කඩිනමින් සහ ප්‍රමුඛව නිවැරදි කිරීමේ වගකීමක් නාලිකාව සතු වේ. නිල අනතුරු ඇඟවීම්වලින් පසුව පවා දැන දැනම අසත්‍ය තොරතුරු දිගින් දිගටම විකාශය කිරීම මගින් පෙන්නුම් කරන්නේ එම ආයතනයේ පවතින වගකීම් විරහිතභාවය ය.
• ජාතික අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීම: රටේ ආර්ථික හෝ බලශක්ති සුරක්ෂිතභාවය පළුදු වන ආකාරයෙන් තම මාධ්‍ය වේදිකාව අවභාවිත නොකිරීමේ කොන්දේසිය විකාශන බලපත්‍ර තුළ ගැබ්ව පවතී. සෑම පුරවැසියෙකුගේම එදිනෙදා ජීවිතයට සහ ජාතික ආර්ථිකයට සෘජුවම බලපාන ඛනිජ තෙල් වැනි තීරණාත්මක අංශ පිළිබඳ වාර්තා කිරීමේදී මෙම වගකීම අතිශයින්ම වැදගත් වේ. තවද තීරණාත්මක ජාතික බලශක්ති ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියක් පිළිබඳව මෙලෙස අසත්‍ය තොරතුරු ප්‍රචාරය කිරීම මගින්, එම විකාශය මහජන විශ්වාසය පළුදු කිරීමේ අවදානම පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති සුරක්ෂිතභාවය සහ වඩාත් පුළුල් වූ ජාතික ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ද අනතුරේ හෙළීමට කටයුතු කර ඇත.

පොදු ගුවන් විදුලි සංඛ්‍යාත  භාවිත කරමින් විකාශන කටයුතු සිදු කිරීමේ සන්දර්භය තුළ,  මහජන යහපත උදෙසා සේවය කිරීමේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීමට පටහැනි ලෙස හිරු නාලිකාව කටයුතු කළ බවට සාධක සහිතව චෝදනා එල්ල වි ඇත. මෙම ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම යන්නට රටේ ආර්ථික ස්වෛරීභාවයට සහ මූලෝපායික අංශවලට සිදුවන හානිවලින් ආරක්ෂා වීම ද ඇතුළත් වේ.

මෙම කොන්දේසි ශ්‍රී ලංකාවේ මාධ්‍ය ප්‍රතිපත්ති මූලධර්ම, අධිකරණ අර්ථකථන සහ විකාශන බලපත්‍රවල පවතින මහජන සේවා ස්වභාවය මගින් තවදුරටත් තහවුරු වේ. 2026 මාර්තු මාසයේදී ලබා දුන් අභියාචනාධිකරණ තීන්දුවකින් ද සනාථ වූයේ, හිරු රූපවාහිනිය වැනි පෞද්ගලික නාලිකා පොදු තරංග භාවිත කරන බැවින් ඔවුන් නිවැරදිභාවය, අපක්ෂපාතීත්වය සහ මහජන යහපත යන ව්‍යවස්ථාපිත බැඳීම්වලට යටත් වන බවයි.

හිරු රූපවාහිනිය උල්ලංඝනය කළ කොන්දේසි මොනවාද?

ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ නිල පැමිණිල්ලට අනුව, හිරු රූපවාහිනියේ ක්‍රියාකලාපය ඉහත සඳහන් කළ කොන්දේසි කිහිපයක් සෘජුවම උල්ලංඝනය කර ඇත:

• නිවැරදිභාවය සහ සත්‍යවාදී බව උල්ලංඝනය කිරීම: ශ්‍රී ලංකාව බොරතෙල් බැරලයක් සඳහා ඩොලර් 286 කට වඩා ගෙවූ බව නාලිකාව ප්‍රකාශ කළද, එවැනි මිලදී ගැනීමක් කිසිදා සිදු නොවූ බව සංස්ථාව ප්‍රවර්ග කරමින් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. ජාතික ආයතනයක ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ සත්‍යාපනය කළ හැකි  අසත්‍යයක් ප්‍රකාශ කිරීම නිවැරදි වාර්තාකරණ වගකීම උල්ලංඝනය කිරීමකි.
• මුළා කරන හෝ විකෘති වාර්තාකරණය: මූල්‍ය අක්‍රමිකතාවයක් සිදුව ඇති බවට හැඟීමක් ඇති කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර පුවත් සහ HSBC ප්‍රධානියාගේ ප්‍රකාශ විකෘති කර ඉදිරිපත් කළ බවට චෝදනා එල්ල වේ. මෙය අවංක මාධ්‍ය කලාවක් නොව, හිතාමතාම සිදු කළ විකෘති කිරීමකි.
• වගවීම පැහැර හැරීම: සංස්ථාව විසින් නිල වශයෙන් කරුණු පැහැදිලි කළද, හිරු රූපවාහිනිය දිගින් දිගටම එම අසත්‍ය පුවත ප්‍රචාරය කර ඇත. සත්‍යාපනය කළ නිවැරදි කිරීම් නොසලකා හරිමින් අසත්‍යය මතම රැඳී සිටීම වගකීම් සහගත මාධ්‍ය භාවිතයක් නොවේ.
• මහජන අවශ්‍යතාවය (Public Interest) උල්ලංඝනය කිරීම: “වැඩි මිලට” තෙල් මිලදී ගන්නා බවට අසත්‍ය හැඟීමක් ඇති කිරීම හරහා, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ හිඟයක් ඇතිවීම පිළිබඳව මහජනතාව තුළ අනවශ්‍ය බියක් ඇති කිරීමට මෙම විකාශය හේතු වී ඇත. එමෙන්ම ජාත්‍යන්තර සැපයුම්කරුවන් සහ ණය දෙන්නන් ඉදිරියේ ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාවේ කීර්තිනාමයට ද මෙයින් හානි සිදුවී තිබේ. මෙය රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතභාවයට සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට සෘජු තර්ජනයක් වන අතර, මෙවැනි හානි වැළැක්වීම ‘මහජන අවශ්‍යතා’ පිළිබඳ වගකීම් මගින් අපේක්ෂා කෙරේ

මැදහත් විචාරයක දී පෙනී යන්නේ  මෙම උල්ලංඝනය කිරීම් හුදු සුළු කර්තෘ දෝෂ නොවන බවය. ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය ලෝක තෙල් මිල සහ විදේශ විනිමය ගැටලු සම්බන්ධයෙන් ඉතා සංවේදීව පවතින මොහොතක, ජාතික වශයෙන් වැදගත් මූලෝපායික අංශයක් ඉලක්ක කර ගනිමින් මෙවැනි ප්‍රකාශ සිදු කිරීම බරපතළ තත්ත්වයක් ලෙස විශාරදයෝ දකිති.

මෙම තත්ත්වය හිරු රූපවාහිනියට ගැටලු ඇති කරයිද?

ඇත්ත වශයෙන්ම එවැනි පැහැදිලි අවදානමක් තිබේ.  හිරු රූපවාහිනියට නියාමන, නීතිමය සහ කීර්තිනාමය සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ප්‍රතිවිපාකවලට මුහුණ දීමට සිදුවීමේ සම්භාවිතාව ඉහළය.

• පළමුව, අදාළ නාලිකාව සිය විකාශන බලපත්‍ර කොන්දේසි උල්ලංඝනය කර ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන ලෙස ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශයෙන් නිල වශයෙන් ඉල්ලා ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ රූපවාහිනී බලපත්‍ර තාවකාලික පදනම මත නිකුත් කරන අතර ඒවා අඛණ්ඩ අනුකූලතාවයකට යටත් වන බැවින්, මේ පිළිබඳව විමර්ශනය කිරීමට අමාත්‍යාංශයට බලය ඇත. එහිදී වරදක් කර ඇති බව තහවුරු වුවහොත් අවවාද කිරීම්, දඩ පැනවීම්, ඇතැම් විකාශන අත්හිටුවීම් හෝ බරපතළ අවස්ථාවලදී බලපත්‍රය අවලංගු කිරීම පවා සිදු කළ හැකිය.
• දෙවනුව, 2026 මාර්තු මාසයේදී අභියාචනාධිකරණය ලබා දුන් තීන්දුව මගින් හිරු රූපවාහිනිය ‘මහජන මෙහෙවරක්’ ඉටු කරන ආයතනයක් ලෙස වර්ගීකරණය කිරීම වගවීම පිළිබඳ නඩුව තවදුරටත් ශක්තිමත් කරයි. තොරතුරු සත්‍යාපනය කිරීමට සහ නිරවද්‍යතාවය තහවුරු කිරීමට විකාශකයින්ට නීතිමය බැඳීමක් ඇති බව අධිකරණය පැහැදිලිවම ප්‍රකාශ කර ඇත. මහජන විශ්වාසයට හෝ ජාතික අවශ්‍යතාවලට හානි කරන අසත්‍ය වාර්තාකරණය දැන් හුදෙක් දුර්වල මාධ්‍ය භාවිතයක් ලෙස නොව, බලපත්‍රයට අදාළ ව්‍යවස්ථාපිත බැඳීම් උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.
• තෙවනුව, මෙම සිදුවීම දිගින් දිගටම අනාවරණය වීම හිරු රූපවාහිනියේ විශ්වසනීයත්වයට හානි කරයි. තීරණාත්මක ආර්ථික කරුණු සම්බන්ධයෙන් කරුණු මත පදනම් නොවී, හුදෙක් පුවත් මවන ස්වරූපයකින් ක්‍රියා කරන බව පෙනී ගියහොත් ප්‍රේක්ෂකයින් නාලිකාව කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය අත්හැරීමට ඉඩ ඇත.

අවසාන වශයෙන්, මෙම සිදුවීම ජාතික ආර්ථික කරුණු වාර්තා කිරීම සම්බන්ධයෙන් දැඩි මාර්ගෝපදේශවල අවශ්‍යතාවය ඉස්මතු කරයි. ඉන්ධන ආනයනය, විදේශ ණය හෝ අත්‍යවශ්‍ය සේවා වාර්තා කිරීමේදී මාධ්‍ය සතු වගකීම සිහිපත් කරමින් අමාත්‍යාංශය නව නියෝග නිකුත් කිරීමට ද ඉඩ ඇත.

අප මේ සංවාදය ගොඩනැගිය යුත්තේ මුලික සමාජ ඇගැයිමී පිළිබඳ නිශ්ඡිත අවබෝධයක් සහිතවය.   මාධ්‍ය නිදහස යනු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ  සැබෑ පදනමය.  නමුත් එම  නිදහස සමඟ බැඳී ඇති ගැඹුරුම සාධනීය අංගය වන්නේ   වගකීම ය.   ශ්‍රී ලංකාවේ සෑම පුරවැසියෙකුටම අයිති පොදු  සංඛ්‍යාත  ස්වකීය අභිමතය පරිදි යම් කණ්ඩායමක් වගකීම් රහිතව අවභාවිතා කර ඇති බව සනාථ වන ආකාරයට කරුණු පෙළ ගැසෙන විට තත්ත්වය වඩාත් බරපතලය. මේ ගොඩනැගෙමින් ඇත්තේ සාමාන්‍ය මාධ්‍ය විවාදයක් සම්බන්ධ චෝදනාවක් නොවේ. එය   ජාතික ආර්ථිකයට සහ වඩාත් විස්තීරණ අර්ථයෙන් ගත් විට ජාතිකයක චිරස්ථිතියට බලපාන ආයතනයකට එරෙහිව සවිඤ්ඤාණිකව මහජන විශ්වාසය පළුදු කිරීමක් සම්බන්ධව කතාවකි.

දැන් නිර්මාණය වී ඇති සමාජ දේශපාලන ආතතීන්  තුළ  ලංකා ඛනිජ තෙල් නීතිගත සංස්ථාව කළ පැමිණිල්ල සම්බන්ධයෙන් ජනමාධ්‍ය අමාත්‍යාංශය කඩිනම් සහ විධිමත් පරීක්ෂණයක්  ආරම්භ කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. එය ඉදිරියේ දී බරපතල දේශපාලන විසංවාදයකට මාතෘකා සපයන කාරණාවක් වනු ඇති ලකුණු දැනටමත් පහළ වී ඇත. මක්නිසාද යත් රජයට ප්‍රතිපක්ෂ දේශපාලන  බලය විතැන් වන කලාප තුළ මාධ්‍ය ආයතන තීරණාත්ම සලකුණු තබා ඇති බැවිනි.