ශ්‍රී ලංකාවේ රුපියල අවප්‍රමාණය වෙලා… දිලිත් කියන හැටියට දැන් රටට කෙළවෙලා ද?

කපිල කේ හීනටියන –

දිලිත් ජයවීර මාධ්‍ය හිමිකරුවෙකි.  එමෙන්ම දේශපාලන පක්ෂ නායකයෙකි.  ඔහු සිය මාධ්‍ය නාලිකාවේ විශේෂ ප්‍රකාචරණයක් ලබා ගනිමින්  අද පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක දී මෙසේ කීවේය.

“”ඩොලරය ඉහළ යෑමට නියමිත බව අපි කලින් කිව්වා. මේකට ප්‍රධාන හේතුව තමයි අපේ ආනයන අපනයන ප්‍රතිපත්තිය තර්කානුකූල තැනක නොතිබීම. ආණ්ඩුව කටයුතු කළේ පිටින් ලැබුණු උපදෙස් අනුව. වාහන ගෙන්නුවේ ඩොලර්වලින්, බදු ගත්තේ රුපියල්වලින්. රුපියල් හොයා ගත්තා ඩොලර් ගියා.”

“අද ඩොලරය, රුපියලට සාපේක්ෂව ඉහළ අගයක් ගන්නවා. දැනටමත් විශාල ආර්ථික අර්බුදයක් නිර්මාණය වෙලා. කර්මාන්තශාලා දැඩි අර්බුදයක. මේ තරම් වේගයෙන් රුපියල කඩාවැටෙනවා දැකලා නැහැ. දරුණුම අවස්ථාවේදිවත් මේ තරම් වේගයෙන් රුපියල කඩාවැටුණේ නැහැ.”

දිලිත් කියන්නේ දැන් ඉතින් කෙළවෙන බවය.  මේ උත්සාහ කරන්නේ දිලිත්ලා කියන කෙළවිල්ලේ ඇත්තම කතාව  කුමක්දැයි  මැදහත්ව සිට සොයා බලන්නටය.

• රුපියලට වෙන දේ

ඔව්…  ශ්‍රී ලංකා රුපියල දුර්වල වෙමින් පවතී. 2026 වසරේ මේ දක්වා කාලය තුළ අමෙරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියලේ අගය සියයට 3.6කින් පමණ පහත වැටී තිබේ. අද දින එනම් 2026 මැයි 15 වනදා වන විට, එක් අමෙරිකානු ඩොලරයක වටිනාකම රුපියල් 325ක් සහ 327ක් වැනි අගයක් ගනී. සාමාන්‍ය ජනතාවට මෙහි අර්ථය  දැනෙන්නේ මෙසේය.  ඉන්ධන, විදුලිය, ඖෂධ සහ බොහෝ දෛනික පරිභෝජන භාණ්ඩ වල මිල වැඩිවීමය.

විපක්ෂ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී දිලිත් ජයවීර අද දින ප්‍රකාශ කළේ 2022 වසරේ පැවති බරපතළ ආර්ථික අර්බුද සමයටත් වඩා වේගයෙන් රුපියල මේ වන විට පහත වැටෙමින් පවතින බවයි. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ නිල දත්ත මගින් අනාවරණය වන්නේ ඊට වඩා වෙනස් කතාවකි.

අපි මෙම කරුණු දෙස පියවරෙන් පියවර සරල බසින් අවධානය යොමු කරමු.

• පළමුව, 2022 වසරේදී සැබවින්ම සිදු වූයේ කුමක්ද?

එකල රුපියල සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටුණි. මාස කිහිපයක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ එහි අගය සියයට 60කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් අහිමි වූ අතර ඩොලරයක අගය රුපියල් 370ක් දක්වා ඉහළ ගියේය. එම ව්‍යසනකාරී තත්ත්වයට හේතු වූයේ ශ්‍රී ලංකාව අභ්‍යන්තරයේ පැවති ගැටලුය. විදේශ සංචිත බොහෝ දුරට හිස්ව තිබීම, රජය විසින් අතිවිශාල ලෙස මුදල් අච්චු ගැසීම, දැවැන්ත අයවැය පරතරය සහ රට තුළට ඩොලර් ගලා ඒම මුළුමනින්ම නතර වීම ඊට ප්‍රධාන හේතු විය.

දැන්, 2026 වසරේ පින්තූරය ඊට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ය.

වසරේ ගතවූ මාස පහක කාලය තුළ රුපියල පහත වැටී ඇත්තේ සියයට 3.6ක් පමණි. මෙම පහත වැටීම හදිසි කඩාවැටීමක් නොව, ඉතා මන්දගාමී සහ ස්ථාවර මට්ටමක පවතින්නකි. වඩාත්ම වැදගත් කරුණ නම්, ශ්‍රී ලංකා රුපියල දුර්වල වන්නේ ඉන්දීය රුපියල වැනි අනෙකුත් බොහෝ ආසියානු මුදල් ඒකක ද අවප්‍රමාණය වන පසුබිමක වීමය.

තේරුම් ගත යුත්තේ  ශ්‍රී ලංකා රුපියල මෙන්ම ඉන්දීය රුපියල ද 2026 වසරේදී අමෙරිකානු ඩොලරයට සාපේක්ෂව දුර්වල වී තිබීමය. වසර ආරම්භයේදී අමෙරිකානු ඩොලරයකට සාපේක්ෂව ඉන්දීය රුපියල් 89-90ත් අතර අගයක පැවති විනිමය අනුපාතිකය, මැයි මැද භාගය වන විට ඩොලරයකට ඉන්දීය රුපියල් 95-95.7ක් දක්වා අගයකට පත්ව තිබේ. මෙයින් අදහස් වන්නේ වසරේ මේ දක්වා කාලය තුළ ඉන්දීය රුපියල දළ වශයෙන් සියයට 5.5 සිට 6.5 දක්වා ප්‍රමාණයකින් අවප්‍රමාණය වී ඇති බවය. එය ශ්‍රී ලංකාවේ සියයට 3.6ක අවප්‍රමාණය වීමට වඩා තරමක් වැඩි අගයකි.

මෙම මුදල් ඒකක දෙකම එකම දිශාවකට ගමන් කරමින් පවතින්නේ සමාන ගෝලීය බලපෑම් හේතුවෙනි. ලොව පුරා අමෙරිකානු ඩොලරය බෙහෙවින් ශක්තිමත් වී ඇත. මෙය සිදුවන්නේ ගෝලීය අවිනිශ්චිතතාවය, විශේෂයෙන්ම 2026 පෙබරවාරි අග භාගයේ සිට මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින ගැටුම් උත්සන්න වීම හේතුවෙනි. මෙලෙස ඩොලරය ශක්තිමත් වන විට, ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව ඇතුළු බොහෝ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල මුදල් ඒකක ස්වයංක්‍රීයවම දුර්වල වේ.

එබැවින් මෙය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා වූ ගැටලුවක් නොවේ. ලෝක ආර්ථික අර්බුදයක ප්‍රකාශනයකි.

• මෙවර රුපියල අවප්‍රමාණය වීමට හේතුව කුමක්ද?

දිලිත්  ජයවීර අද මාධ්‍ය හමුවක් තබා   තම ප්‍රකාශය තමන්ගේම  මාධ්‍ය නාලිකා ඔස්සේ ප්‍රචාරය කරගත් අතර ඒ  කතාව අනුව රුපියල අව ප්‍රමාණ වන්නේ වාහන ආනයනය කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. “රුපියල් හම්බ කළා. ඩොලර් වියදම් කළා.  රුපියල අවප්‍රමාණ වුනා.” ඔහුගේ කතාව ඒකය.

2026 වසරේ පළමු මාස තුන තුළ ශ්‍රී ලංකාව අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 613කට ආසන්න වටිනාකමකින් යුත් වාහන ආනයනය කර ඇත්තේය.  එය පසුගිය වසරේ අදාළ කාලපරිච්ඡේදයට වඩා සියයට 900ක පමණ දැවැන්ත වර්ධනයකි. මාර්තු මාසයේදී පමණක් මෙරට වාහන ආනයනය වෙනුවෙන් අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 195ක් වැය කර ඇත. ආනයනය මෙලෙස විශාල වශයෙන් ඉහළ යාම වෙළෙඳ හිඟය පුළුල් වීමටත්, අමෙරිකානු ඩොලර් සඳහා පවතින ඉල්ලුම කෙරෙහි යම් පීඩනයක් එල්ල වීමටත් හේතු වී තිබේ. එය ඇත්තය.

නමුත් රුපියල අවප්‍රමාණය වූයේ වාහන ආනයනය නිසා නොවේ.   . මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ  පැහැදිලිවම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ මෙයට බලපා ඇති විශාලතම හේතුව ගෝලීය තත්ත්වයන් බවය.

මහ බැංකු අධිපති ආචාර්ය නන්දලාල් වීරසිංහ පැහැදිලි කරන ආකාරයට මෙයට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ ලොව පුරා අමෙරිකානු ඩොලරය ඉතා ශක්තිමත් වීමය. ලෝක දේශපාලනික අවිනිශ්චිතතාවය, විශේෂයෙන්ම 2026 පෙබරවාරි අග භාගයේ සිට මැදපෙරදිග කලාපයේ ආරම්භ වූ යුදමය ගැටුම් උත්සන්න වීම මෙයට බලපා ඇත. ඩොලරය ශක්තිමත් වන විට, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින බොහෝ රටවල මුදල් ඒකක ස්වයංක්‍රීයවම දුර්වල වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ රුපියල ද මෙම ගෝලීය ප්‍රවණතාවයට අනුකූලව ගමන් කරමින් තිබේ. ශ්‍රී ලංකා රුපියල මෙලෙස දුර්වල වන්නේ ඉන්දීය රුපියල ඇතුළු අනෙකුත් බොහෝ ආසියානු මුදල් ඒකක ද අවප්‍රමාණය වන පසුබිමක ය.

සරලවම තේරුම් ගත යුත්තේ    රුපියල අවප්‍රමාණය වීම කෙරෙහි මූලික වශයෙන්ම බලපා ඇත්තේ බාහිර ගෝලීය සාධක මිස වාහන ආනයනය නොවන බවය.

මීට අමතරව රට අභ්‍යන්තරයේ බලපෑ   හේතු කිහිපයක් ද පවතී. විදේශ සංචිත ප්‍රමාණය මාර්තු මස අවසානයේ පැවති අමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 7.026 සිට අප්‍රේල් මස අවසානය වන විට ඩොලර් බිලියන 6.759 දක්වා සුළු වශයෙන් අඩු විය. වෙළෙඳපොළ සන්සුන්ව තබා ගැනීම සඳහා මහ බැංකුව ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඩොලර් අලෙවි කරයි. මාර්තු මාසයේදී අපනයනයට වඩා ආනයනය වේගයෙන් ඉහළ යාම නිසා වෙළෙඳ හිඟය ද මදක් වැඩි විය.

කෙසේ වෙතත්, සමස්ත ජංගම ගිණුම තවමත් පවතින්නේ අතිරික්තයකය. වසරේ මුල් මාස තුන තුළ එය අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 531කි. මහ බැංකුව සංචිත ගොඩනැගීම සඳහා ඩොලර් මිලදී ගෙන ඇති අතර, එය බැංකු පද්ධතියට අමතර මුදල් ප්‍රමාණයක් එක් කිරීමට ද හේතු වී ඇත.

• බොහෝ දෙනෙකුට මගහැරුණු සුබ ආරංචිය

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය 2022 වසරට වඩා බෙහෙවින් ශක්තිමත් මට්ටමක පවතී. රජයේ අයවැය හිඟය ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින අතර, 2026 ජනවාරි මාසය වන විට එය අතිරික්තයක් වීමට ආසන්න මට්ටමක තිබුණි. පෙර මෙන් මුදල් අච්චු ගැසීමක් දැන් සිදු නොවේ. රට තවදුරටත් ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහන සමඟ කටයුතු කරමින් සිටී.

2022 වසරේදී ශුන්‍ය මට්ටමට ආසන්න වූ විදේශ සංචිත, මෙම වසරේ මුල් භාගය වන විට ඩොලර් බිලියන 7ක් දක්වා යළි ගොඩනගා ගැනීමට සමත්ව ඇත. මේවා ඉතා වැදගත් සහ ස්ථාවර දියුණුවීම් ය.

• සාමාන්‍ය පවුල්වලට සහ ව්‍යාපාරවලට මෙයින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?

ආනයනය කරන භාණ්ඩ මිල අධික වන බැවින් ජීවන වියදම ඉහළ යයි. විදුලි ගාස්තු දැනටමත් ඉහළ ගොස් ඇත. ආනයනකරුවන් සහ නිෂ්පාදකයින් ද ඉහළ පිරිවැයකට මුහුණ දෙයි.

සාපේක්ෂව සුබදායී පැත්ත දෙස බැලීමේදී, අපනයනකරුවන්ට සහ සංචාරක කර්මාන්තයට සුළු වාසියක් අත්වන්නේ ඔවුන් උපයන ඩොලර් සඳහා දැන් වැඩි රුපියල් ප්‍රමාණයක් ලැබෙන බැවිනි. ඇතැම් විදේශීය ආයෝජකයින් යම් නොසන්සුන්තාවයකට පත්ව කොටස් වෙළෙඳපොළේ පවතින ඔවුන්ගේ කොටස් අලෙවි කිරීමට ද ඉඩ ඇත.

කෙටියෙන් කිවහොත්, මෙය 2022 වසරේ පැවති බියජනක ආකාරයේ කඩාවැටීමක් නොවේ. ණය පැහැර හැරීමේ අනතුරක් නොමැති අතර, සංචිත මට්ටම යහපත් මට්ටමක පවතී. ජංගම ගිණුම ද ධනාත්මකව පවතී. රුපියල දුර්වල වීමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම බලපා ඇත්තේ ගෝලීය බලපෑම්ය – එනම් ශක්තිමත් අමෙරිකානු ඩොලරය සහ මැදපෙරදිග නොසන්සුන්තාවය ය. එසේ මිස වසර හතරකට පෙර රට තුළ සිදු වූ දරුණු වැරදි මෙවර සිදුවී නොමැත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් පවතින නමුත්, මිල ඉහළ යාමේ පීඩනය පවුල්වලට, විශේෂයෙන්ම දුප්පත් සහ මධ්‍යම පාන්තික ජනතාවට තවමත් සැබෑ ගැටලුවකි. තත්ත්වය ඉක්මනින් වෙනස් විය හැකි බැවින්, මහ බැංකුවේ දෛනික විනිමය අනුපාතික පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටීම නුවණට හුරුය.

පණිවිඩය පැහැදිලිය: රුපියල යම් පීඩනයකට ලක්ව ඇතත්, 2022 අර්බුද සමයට වඩා ශ්‍රී ලංකාව දැන් සිටින්නේ ඉතා ස්ථාවර අඩිතාලමකය. නිසි කළමනාකරණය මගින් මෙම ගෝලීය කුණාටුවට මුහුණ දීමට රටට හැකියාව පවතී.

එහෙත් අතට හසුවන ඕනෑම දේකින් දමා ගැසීමේ භයානක පුරුද්දක් සහිත විපක්ෂයක වේදනාත්මක මොරගෑම් සමාජයක්  විසින් අවබෝධ කරගත යුත්තේ සන්සුන්වය.  ඒ පරිනතිය තවමත් මේ සමාජයට ඇති බව නම් පෙනේ.