කපිල කේ හීනටියන –
2026 වසරේ මුල් භාගයේ ලෝකයම භීතියට පත් කළ මැදපෙරදිග යුද ගින්න දැන් නවතම හැරවුම් ලක්ෂ්යයකට පැමිණ තිබේ. ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ඊයේ (20) සිය Truth Social ගිණුම හරහා විශේෂ ප්රකාශයක් කරමින් කියා සිටියේ ඉරානයේ ‘ත්රස්තවාදී පාලනයට’ එරෙහිව ඇමරිකාව දියත් කළ දැවැන්ත හමුදා ක්රියාන්විතය එහි අරමුණු සපුරා ගැනීමට ඉතා ආසන්න වී ඇති බැවින්, එය අවසන් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන බවය.
සති තුන හතරක කාලයක් පුරා ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව එල්ල කළ ප්රහාර මාලාවෙන් පසු ට්රම්ප් විසින් සිදුකරන මෙම ප්රකාශයෙන් අනතුරුව යුද බිමෙන් ඇසෙන තොරතුරු ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශයට වඩා වෙනස් හා සංකීර්ණ මුහුණුවරක් ගනී.
ට්රම්ප් පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානයට කලාපීය තර්ජනයක් වීමට ඇති හැකියාව සහ දිගුකාලීන න්යෂ්ටික අවි ලබාගැනීමට ඇති හැකියාව දැන් මුළුමනින්ම අඩපණ කර ඇති බවය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානයේ ප්රධාන යුදමය හැකියාවන් “අකුරටම විනාශ කර” (Literally Obliterated) ඇති බවත්, ඉදිරි මෙහෙයුම් සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වැනි නාවික මාර්ගවල ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමේ වගකීම මිත්ර පාර්ශවයන් වෙත පැවරිය හැකි බවත් ඔහු අවධාරණය කළේය.
සාම්ප්රදායික සටන් විරාමයකට ඇති හැකියාව ප්රතික්ෂේප කළ ට්රම්ප්, “අනෙක් පාර්ශවය මුළුමනින්ම අතුගා දමන විට සාකච්ඡා අවශ්ය නොවන” බව පවසමින්, ඇමරිකාව සිය අරමුණු කරා ඉතා සමීප වී ඇති බව සඳහන් කළේය.
මෙය ට්රම්ප්ගේ පුළුල් උපායමාර්ගයක් වන “ශක්තිය තුළින් සාමය” (Peace through Strength) යන ප්රවේශය සමඟ සමපාත වේ. මෙහි අරමුණ වන්නේ ඉරානය ආක්රමණය කිරීම හෝ පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම නොව, සීමිත නමුත් දැඩි ප්රහාර මාලාවක් මගින් ඉරානයේ හමුදා සහ න්යෂ්ටික යටිතල පහසුකම් විනාශ කර, පසුව වේගයෙන් හමුදාවන් ඉවත් කර ගනිමින් ඊශ්රායලය සහ ගල්ෆ් කලාපයේ මිත්ර රටවල් වඩාත් ආරක්ෂිත තත්ත්වයකට පත් කිරීමය.
මීට සමාන්තරව ඉරාන තෙල් මත පනවා තිබූ සමහර සම්බාධක ඉවත් කිරීමට ගත් තීරණය මගින් ට්රම්ප් උත්සාහ කරන්නේ ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළ ඉක්මනින් ස්ථාවර කිරීමටය. කෙසේ වෙතත්, මෙම නිවේදනය නිකුත් වන අවස්ථාවේදීම අමතර මැරීන් භටයින් කලාපයට යෙදවීම සහ ප්රහාර දිගටම සිදුවීම හේතුවෙන්, මෙය සැබෑ ලෙසම යුද්ධය අවසන් කිරීමක්ද නැතහොත් උපායමාර්ගික පණිවිඩයක් පමණක්ද යන්න පිළිබඳ ප්රශ්නාර්ථ මතු වේ.
ඉරානයේ නොසැලෙන අධිෂ්ඨානය: විනාශය හමුවේ දැක්වූ අකීකරු බව
ට්රම්ප්ගේ මෙම ප්රකාශයන් ඉරාන නායකත්වය විසින් දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කර ඇත. විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි ප්රකාශ කළේ, ඇමරිකානු ප්රහාරයන් “අසාර්ථක” ඒවා බවත්, ප්රහාර මුළුමනින්ම නතර කරන තෙක් කිසිදු සටන් විරාමයක් පිළිනොගන්නා බවත්ය. “අවශ්ය තාක් කල් අපි මිසයිල ප්රහාර එල්ල කරනවා” යැයි ඔහු පවසා තිබේ.
ජීවතුන් අතර සිටියදී ජ්යෙෂ්ඨ ආරක්ෂක නිලධාරී අලි ලරිජානි අනතුරු අඟවා තිබුණේ ඇමරිකාවේ මෙම “බරපතල වැරදි ගණන් බැලීම” පිළිබඳව ඔවුන් පසුතැවෙන තෙක් ඉරානය සටන් කරන බවය. නව උත්තරීතර නායක මොජ්ටබා කමේනි ද පවසා ඇත්තේ තමන්ගේ ඉල්ලීම් ඉටු වන තුරු හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා තැබීම පීඩනය යෙදීමේ මෙවලමක් ලෙස දිගටම පවත්වාගෙන යන බවය.
ටෙහෙරානයේ අරමුණු මෙතෙක් වෙනස් වී නොමැති බව පැහැදිලිය. පාලන තන්ත්රයේ ස්ථාවරභාවය රැක ගැනීම, මිසයිල සහ ප්රොක්සි කල්ලි හරහා ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීම සහ ඇමරිකානු හෝ ඊශ්රායල ආධිපත්යය පිළිනොගැනීම ඔවුන්ගේ මූලික ප්රතිපත්තිය වී ඇත.
ටෙහෙරාන උසස් ආරංචි මාර්ග පවසන්නේ ට්රම්ප්ගේ යුද්ධය අවසන් කිරීමේ ප්රකාශය තමන් විශ්වාස නොකරන බවය. ඉරානයේ සාම්ප්රදායික හමුදාවට සහ න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානවලට විශාල හානි සිදුව තිබුණද, ඉරානය පෙන්වන්නේ තමන් පරාජය වී නැති බවත් තවමත් ශක්තිමත්ව නැගී සිටින බවත්ය.
පුළුල් පසුබිම සහ මෙහි ප්රතිවිපාක
2026 මාර්තු මස මුලදී ඇමරිකාව ප්රමුඛව ආරම්භ වූ මෙම මෙහෙයුමේ ප්රධාන ඉලක්ක වූයේ ඉරානයේ න්යෂ්ටික පිරිපහදු මධ්යස්ථාන, මිසයිල පද්ධති, නාවික සම්පත් සහ අණදෙන ව්යුහයන්ය. ට්රම්ප් සැමවිටම මෙම සටන සම්බන්ධ කළේ න්යෂ්ටික අවියක් නිෂ්පාදනය කිරීමෙන් ඉරානය වැළැක්වීමට සහ මිත්ර රටවල් ආරක්ෂා කිරීමටය. ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් සෘජු යුද්ධයෙන් බේරී සිටියද, තෙල් සැපයුම අඩාල වීම නිසා ආර්ථික වශයෙන් ඔවුන්ට දැඩි බලපෑම් එල්ල විය.
ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය මගින් යුද්ධයේ නිමාවක් ගැන අදහසක් පෙන්නුම් කළද, විචාරකයින් පවසන්නේ මෙම යුද්ධයෙන් ගැලවීමට පැහැදිලි මාවතක් (Off-ramp) තවමත් නොමැති බවයි. ඉරානය කොන්දේසි විරහිතව යටත් වීමේ සලකුණක් පෙන්වන්නේ නැති අතර, ලෝක තෙල් මිල තවමත් අස්ථාවරය.
එමෙන්ම හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ආරක්ෂාව භාර ගැනීමට නේටෝව හෝ කලාපීය රටවල් දක්වන අකමැත්ත ගැටලුව තවත් සංකීර්ණ කරයි. ඉරානයේ දිගින් දිගටම සිදුවන ක්රියාකාරකම්වලින් පෙනී යන්නේ, වොෂින්ටනය පසුබසින තෙක් ඇමරිකාවට දේශපාලනික සහ ආර්ථික වේදනාවක් ලබා දීම ඔවුන්ගේ ජයග්රාහී මාවත ලෙස ඔවුන් දකින බවයි.
අවසානයේ දී පෙනී යන්නේ , ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය ඔහුගේ පරිපාලනයේ සාර්ථකත්වය පිළිබඳ සුබවාදී තක්සේරුවක් වන අතර, ඉරානයේ ප්රතිචාරය පෙන්නුම් කරන්නේ ඇමරිකාවට පිරිසිදු ජයග්රහණයක් ලබා දීම වැළැක්වීමට ඔවුන් දියත් කරන දීර්ඝකාලීන ප්රතිරෝධයයි.
අද ( 21 ) වන දින වන විටත් තත්ත්වය ඉතා වේගයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතී. දෙපාර්ශවයම සිය ශක්තිය ප්රදර්ශනය කරමින් සිටියදී මානුෂීය සහ ආර්ථික පිරිවැය දිනෙන් දින ඉහළ යමින් පවතී. මහල්ලන්ගේ යුද්ධයෙන් ලෝකයම හෙම්බත්ව ඇත. ලෝකයේ සෑම බලවතෙක්ම ස්වකීය සීමා සලකුණු කරගත යුතු බවට වූ බරපතල පනිවිඩයක් අනාගතයට ලබා දෙමින් මේ අවිනිශ්චිත කාලය තව දුරටත් ඇදී යනු ඇති බව පමණක් පෙනේ.
