කපිල කේ හීනටියන –
අද මාර්තු 02 දාය. දැන් වෙලාව පස්වරු 2 ය. ඉරානයට එල්ල වූ ඒකාබද්ධ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරත් සමඟ ආරම්භ වූ ගැටුම මේ වන විට තෙවන දිනටත් ක්රියාත්මක වෙමින් ඇත. එය කලාපීය වශයෙන් පුළුල් වන ලකුණු පෙන්නුම් කරමින් තිබේ.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් “Operation Epic Fury” ලෙසත්, ඊශ්රායලය විසින් “Roaring Lion” ලෙසත් නම් කර ඇති මෙම මෙහෙයුමට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය “True Promise 4” යන නාමය යටතේ දැවැන්ත ප්රතිප්රහාර එල්ල කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. මෙම තත්ත්වය මේ වන විට ලෙබනනය (හිස්බුල්ලා හරහා), ගල්ෆ් කලාපීය රටවල් සහ සයිප්රසයේ පිහිටි බ්රිතාන්ය කඳවුරකට එල්ල වූ බවට සැක කෙරෙන ප්රහාරයක් දක්වා ව්යාප්ත වී තිබේ.
ජාත්යන්තර මූලාශ්ර රැසක තහවුරු කරන ලද වාර්තා පවසන්නේ මිසයිල සහ ඩ්රෝන යානා හුවමාරුව අඛණ්ඩව සිදුවන බවත්, ගැටුම් සමනය වීමේ කිසිදු සලකුණක් නොමැති බවත්ය.
ප්රධාන මිලිටරි ක්රියාමාර්ග සහ තත්ත්වය උග්රවීම
ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල හමුදා විසින් ඉරානයේ ටෙහෙරාන් නුවර සහ ෆාර්ස් (Fars) පළාත වැනි දකුණුදිග ප්රදේශවල පිහිටි මිසයිල අංගන, ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති සහ අණදෙන මධ්යස්ථාන ඇතුළු මිලිටරි යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් ගුවන් ප්රහාර අඛණ්ඩව එල්ල කරමින් ඇත. ඊශ්රායලය ප්රථම වතාවට “ටෙහෙරාන් හදවතට” සිය ප්රහාර පුළුල් කර තිබේ. මූලික ප්රහාරවලින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය වූයේය. ඒ හේතුවෙන් ඉරානය දින 40ක ජාතික ශෝක කාලයක් ප්රකාශයට පත් කර තිබේ. ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය සහ බලධාරීන් පවසන්නේ තමන් පසුබට නොවන බවත්, කිසිදු සාකච්ඡාවක් සිදු නොවන බවත්ය.
මේ අතර පසුගිය පැය 48 තුළ ඉරානය විසින් බැලිස්ටික් මිසයිල (Fateh-313, Kheibar-Shekan, Emad වැනි) සහ ෂාහෙඩ් (Shahed) ඩ්රෝන යානා මාලාවක් – අවස්ථා 20කට වඩා වැඩි වාර ගණනක් – ඊශ්රායලය, ගල්ෆ් කලාපයේ පිහිටි ඇමරිකානු කඳවුරු සහ මිත්ර පාර්ශවීය යටිතල පහසුකම් වෙත එල්ල කර ඇත.
ජෙරුසලම සහ ටෙල් අවිව් වැනි ඊශ්රායල නගරවල මෙන්ම ඩුබායි, අබුඩාබි, දෝහා, බහරේන්හි ආර්ථික හදවතවන මැනමා සහ කුවේට් නගරවල ද පිපිරීම් වාර්තා වී ඇත. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) පවසන්නේ තමන් ඇමරිකානු කඳවුරු 27කට සහ ටෙල් නොෆ් (Tel Nof) ගුවන් කඳවුර වැනි වැදගත් ඊශ්රායල ස්ථානවලට ප්රහාර එල්ල කළ බවයි. ප්රහාර මැඩපැවැත්වීමේදී කඩා වැටුණු සුන්බුන් හේතුවෙන් ඩුබායි හි ආඩම්බරයේ සංකේතයක් සේ සලකන ‘Fairmont The Palm’ හෝටලයේ සහ සෞදි තෙල් පිරිපහදුවක ගිනි ගැනීම් සිදුව ඇත. යේමනයේ හූති හමුදා ද ඉරානයට සහය දක්වමින් රතු මුහුදේ ප්රහාර යළි ආරම්භ කර තිබේ.
අලි කමේනිගේ මරණයට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානයට හිතවාදී හිස්බුල්ලා සංවිධානය උතුරු ඊශ්රායලයට (හයිෆා වැනි නගර) රොකට් සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කරමින් 2024 වසරේ පැවති බිඳෙනසුලු සටන් විරාමය අවසන් කළේය. ඊශ්රායලය ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් දකුණු ලෙබනනයේ සහ බේරූට් අර්ධද්වීපයේ පිහිටි හිස්බුල්ලා ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්රහාර එල්ල කර ඇති අතර, ලෙබනන ජනාවාස 50කට වැඩි ප්රමාණයකට ඉවත් වීමේ නියෝග නිකුත් කර ඇත. ලෙබනන රජය හදිසි රැස්වීමක් පවත්වමින් මෙම ප්රහාර “ම්ලේච්ඡ” ලෙස හෙළා දුටුවේය. ඊශ්රායල හමුදා ප්රධානියා ඉඟි කළේ හිස්බුල්ලාට එරෙහි සටන “තවත් දින ගණනාවක්” පැවතිය හැකි බවයි.
ඉරාන ප්රහාර කටාර් (Al Udeid), එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය (Al Dhafra), බහරේනය ( පස් වැනි නාවික බලඇණි මූලස්ථානය), කුවේටය, ජෝර්දානය සහ ඉරාකයේ පිහිටි ඇමරිකානු කඳවුරුවලට වැදී ඇත.
කුවේටය තෙවන දිනටත් සතුරු ඩ්රෝන යානා ව්යර්ථ කළේය. කුවේට් ආරක්ෂක අංශ වාර්තා කරන්නේ ඉරාන ප්රහාර හමුවේ ඇමරිකානු යුද ගුවන් යානා “කිහිපයක්” (several) කඩා වැටුණු බවය. එම වාර්තා අනුව යුධ ගුවන් යානා මෙහෙයවූ කාර්ය මණ්ඩලය දිවි ගලවා ගෙන ඇත. සයිප්රසයේ බ්රිතාන්ය කඳවුරකට ද ඩ්රෝන ප්රහාරයක් එල්ල වී තිබේ. සෞදි අරාබිය තෙල් පිරිපහදුවක් අසලදී ඩ්රෝන යානා කිහිපයක් විනාශ කළ බව වාර්තා විය. හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අසල නැව්වලට එල්ල වූ ප්රහාර හේතුවෙන් මුහුදු ගමනාගමනයට බාධා එල්ල වී ඇත.
තහවුරු කරන ලද ජීවිත හානි සහ දේපළ හානි
ජීවිත හානි පිළිබඳ දත්ත තවමත් නිශ්චිත නොවන අතර, ඒවා සෞඛ්ය අමාත්යාංශ, හමුදා අංශ සහ ආධාර සංවිධානවල නිල ප්රකාශ මත පදනම් වේ. මූලාශ්ර අනුව මෙම ඇස්තමේන්තු වෙනස් විය හැකි අතර, ඉරාන වාර්තා ප්රචාරණ කටයුතු සඳහා වැඩිකර පෙන්වීමටත්, බටහිර සහ ඊශ්රායල වාර්තා අවම අගයන් පෙන්වීමටත් ඉඩ ඇත.
සමස්තයක් ලෙස කලාපය පුරා සිදුව ඇති මරණ සංඛ්යාව 600 ඉක්මවා තිබේ. ඉන් සැලකිය යුතු පිරිසක් සිවිල් වැසියන්ය. දේපළ හා යටිතල පහසුකම් හානි විශාලය. තෙල් පිරිපහදු සහ නැව්වලට එල්ල වූ ප්රහාර හේතුවෙන් තෙල් මිල ඉහළ යෑමේ නිශ්චිත තත්ත්වයක් උද්ගතව ඇත.
නායකයින්ගේ ප්රකාශ සහ රාජ්ය තාන්ත්රික ස්ථාවරයන්
ප්රකාශ කිහිපයක් නිකුත් කරමින් ට්රම්ප් අවධාරණය කළේ “සියලු අරමුණු ඉටු වන තෙක්” මෙම මෙහෙයුම් අඛණ්ඩව සිදු කරන බවය. මෙය “සති හතරක් හෝ ඊට අඩු කාලයක්” පැවතිය හැකි බවට ඔහු ඇස්තමේන්තු කරන අතර, තවත් ඇමරිකානු සෙබළුන් මිය යා හැකි බවට ද අනතුරු ඇඟවීය. පාලන තන්ත්රය වෙනස් කිරීම සහ න්යෂ්ටික නිරායුධකරණය පිළිබඳව ඔහු අවධාරණය කළ අතර, ඉරාන වැසියන්ගෙන් නැගී සිටින ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඉරානය තවදුරටත් ගැටුම් උග්ර කළහොත් පෙර නොවූ විරූ බලයක් පාවිච්චි කරන බවට ද ඔහු තර්ජනය කළේය. වාර්තා වන පරිදි මෙහෙයුම් “නියමිත කාලසටහනට වඩා ඉදිරියෙන්” පවතී.
ටෙහෙරානය ඇමරිකාව සමඟ සාකච්ඡා කිරීම ප්රතික්ෂේප කළේය. එල්ල වූ ප්රහාර “ලැජ්ජා සහගත” ලෙස හෙළා දකින ඔවුන්, “දරුණු” ලෙස ගැටුම් උග්ර කරන බවට සපථ කළේය. කමේනිගේ ජ්යෙෂ්ඨ උපදේශකයෙකු නැවතත් අවධාරණය කළේ කිසිදු සාකච්ඡාවක් සිදු නොවන බවය.
ඊශ්රායල ආරක්ෂක අමාත්යවරයා හිස්බුල්ලා නායකයින් “මුලිනුපුටා දැමීම” ඉලක්ක කරන බව පැවසීය. බ්රිතාන්ය ආරක්ෂක අමාත්යාංශය සයිප්රස් සිද්ධිය තහවුරු කළ අතර ඊට ප්රතිචාර දක්වමින් සිටී. ඉස්තාන්බුල්හි ඉරාන හිතවාදී විරෝධතා පැවැත්වෙන අතරතුර, ඇතැම් ඉරාන-ඇමරිකානුවන් කමේනිගේ මරණය සැමරූ බව වාර්තා වේ.
කෙසේ වෙතත් දැනට ක්රියාත්මක වන “True Promise 4” මෙහෙයුම ඉරානයේ පූර්ණ යුද ශක්තිය විදහා දක්වන්නක් නොවේ. ඔවුන් සතු දරුණුතම ප්රහාරක විකල්ප තවමත් භාවිත කර නොමැති බව මිලිටරි විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
ඉරානයෙන් එල්ල විය හැකි බිහිසුණුම තර්ජනය වන්නේ එකවර මිසයිල දහස් ගණනක් මුදාහැරීම (Saturation Attack) මගින් ඊශ්රායල සහ ඇමරිකානු ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති අඩපණ කිරීම සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන් වසා දැමීම මගින් ගෝලීය තෙල් සැපයුම අඩාල කරමින් ලෝක ආර්ථිකයට මරු පහරක් එල්ල කිරීමය.
මීට අමතරව, ඔවුන් සතු භූගත “මිසයිල නගර” සහ කලාපය පුරා විසිරී සිටින හිස්බුල්ලා හා හූති වැනි ප්රොක්සි සන්නද්ධ කණ්ඩායම් හරහා පෙරමුණු කිහිපයකින් ප්රහාර එල්ල කිරීමේ හැකියාව ද ඉරානය සතු ප්රබලතම අවියක් ලෙස සැලකේ.
ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල හමුදා ප්රහාර හමුවේ ඉරානයේ ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති දුර්වල වී ඇති බවත් ටෙහෙරානයේ හදවත ආරක්ෂා කරගැනීමට නොහැකි වීමේ දුර්වලතාවය පෙනුනත් සාමාන්ය ලෝකයට නොපෙනන කතාවක් තිබේ. ඉරානය සතු දැවැන්ත භූමි ප්රමාණය සහ භූගත මිලිටරි යටිතල පහසුකම් ඇත. මේ තත්ත්වයන් තුළ ගුවන් ප්රහාර මගින් පමණක් ඔවුන්ව සම්පූර්ණයෙන් යටත් කිරීම අසීරුය. මින් පෙර නොවූ විරූ මිලිටරි පීඩනයක් හමුවේ වුවද, ඉරානය තවමත් සාකච්ඡා මේසයට පැමිණීම ප්රතික්ෂේප කරමින් සිය ප්රතිප්රහාර දැඩි කරන බවට සපථ කරන්නේ ශක්තිය මත තැබූ විශ්වාසය හේතුවෙනි. මේ පසුබිම තුළ රාජ්ය තාන්ත්රික විසඳුමකට ඇති ඉඩකඩ සීමිත බව පමණක් දකිමු.
