නඩුව විමසීමට දින නියම වී යළි කරළියට එන සීනි බදු වංචාව ගැන සිහි කිරීමක්!

ඉඳුනිල් කහටපිටිය –

හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පාලන සමයේ ආනයනික සීනි සඳහා පැනවා තිබූ විශේෂ භාණ්ඩ බද්ද අත්තනෝමතික ලෙස අඩු කිරීම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකා රජයට සහ මහජනතාවට සිදු වූ රුපියල් කෝටි 1,590ක (රුපියල් බිලියන 15.95ක) දැවැන්ත මූල්‍ය පාඩුව සම්බන්ධයෙන් ගොනු කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම ලබන ජූනි මස 27 වනදා සලකා බැලීම සඳහා කැඳවීමට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය නියම කර තිබේ.

මෙම පෙත්සම  අද (  මැයි මස 18 )   ශිරාන් ගුණරත්න සහ සම්පත් අබේකෝන් යන ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ  විනිසුරු මඩුල්ල ඉදිරියේ කැඳවනු ලැබූ අතර, එහිදී ඉදිරිපත් වූ කරුණු සලකා බැලූ අධිකරණය මෙම නියෝගය නිකුත් කළේය.

සුනිල් හඳුන්නෙත්ති විසින් 2021 වසරේදී ගොනු කරන ලද මෙම පෙත්සම මඟින් ඉල්ලා ඇත්තේ, බදු වංචාව හේතුවෙන් රජයට අහිමි වූ රුපියල් කෝටි 1,590ක මුදල අදාළ ආනයනකරුවන්ගෙන් නැවත අය කර ගැනීමට නියෝග කරන ලෙස සහ මෙමඟින් මහජනතාවගේ මූලික මිනිස් අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වී ඇති බවට තීන්දුවක් ලබා දෙන ලෙසය.

සීනි බදු වංචාවේ පසුබිම: ශත 25 ගැසට් පත්‍රයේ අබිරහස

ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය සීනි නිෂ්පාදකයන් සහ උක් ගොවීන් ආරක්ෂා කිරීම වෙනුවෙන් ආනයනික සීනි කිලෝග්‍රෑම් එකක් සඳහා රුපියල් 50ක විශේෂ භාණ්ඩ බද්දක් (Special Commodity Levy – SCL) පනවා තිබිණි. එහෙත් 2020 ඔක්තෝබර් 13 වැනිදා, එවකට මුදල් අමාත්‍යවරයා වූ මහින්ද රාජපක්ෂ විසින් නිකුත් කරන ලද විශේෂ ගැසට් නිවේදනයක් මඟින් එම බද්ද රුපියල් 50 සිට ශත 25 (රු. 0.25) දක්වා එකවරම සතවලට  සීමා කරන ලදී.

රජය එවකට ප්‍රකාශ කළේ මෙලෙස බදු අඩු කරනු ලබන්නේ ලෝක වෙළඳපොළේ මිල ගණන් හමුවේ දේශීය පාරිභෝගිකයාට සහන මිලකට සීනි ලබා දීමේ පරමාර්ථයෙන් බවය. එහෙත්, මෙම තීරණයේ සැබෑ ප්‍රතිඵලය වූයේ මහජනතාවට සහන සැලසීම වෙනුවට තෝරාගත් මහා පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන් කිහිපදෙනෙකුට අතිවිශාල ලාභයක් උපයා ගැනීමට මඟ පෑදීමය.

පිරමීඩ් විල්මාර් (Pyramid Wilmar) සමාගමේ අසාමාන්‍ය භූමිකාව

මෙම සීනි බදු සිදුවීමේදී වඩාත්ම ආන්දෝලනාත්මක සහ බලපෑම් සහගත මැදිහත්වීම සිදු කර තිබෙන්නේ ජාත්‍යන්තර Wilmar International සමාගම සමඟ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාරයක් (Joint Venture) ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රධාන පෙළේ දේශීය ආනයනකරුවෙකු වන පිරමීඩ් විල්මාර් (Pyramid Wilmar Pvt Ltd) සමාගමය.

ජාතික විගණක කාර්යාලය (NAO) මඟින් සිදු කරන ලද විධිමත් විමර්ශන වාර්තාවලට අනුව, මෙම බදු අඩු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තුළ පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගම සැකකටයුතු ලෙස උපයා ගත් ලාභයන් සහ සිදු කළ මැදිහත්වීම් මෙසේය:

• එක් දිනකදී උපයා ගත් රුපියල් කෝටි 378ක ලාභය: බද්ද අඩු කළ 2020 ඔක්තෝබර් 13 වැනිදාට සන්නිකර්ෂණීයව, නිල වශයෙන් රේගු බදු ගෙවා නිදහස් කර නොතිබූ, රේගු බැඳුම්කර ගබඩාවක (Bonded Warehouse) තැන්පත් කර තිබූ මෙට්‍රික් ටොන් 7,608ක සීනි තොගයක් පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගම විසින් එදිනම නිදහස් කර ගන්නා ලදී. රුපියල් 50 බද්ද වෙනුවට ශත 25 බද්ද ගෙවමින් සිදු කළ මෙම තනි ගනුදෙනුවෙන්ම සමාගම එක් දිනක් තුළ රුපියල් කෝටි 378ක අතිවිශාල බදු වාසියක් අත්පත් කර ගත්තේය.
• 1,222%ක අසාමාන්‍ය ආනයන වර්ධනයක්: බදු අඩු කිරීමෙන් පසු ගත වූ මාස 4ක කෙටි කාලය තුළ (2020 ඔක්තෝබර් සිට 2021 පෙබරවාරි දක්වා) අනෙකුත් සියලුම සාමාන්‍ය ආනයනකරුවන්ගේ සීනි ආනයන ප්‍රමාණයන් පහත වැටෙද්දී, පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගමේ ආනයන ධාරිතාව 1,222%කින් ඉහළ ගියේය. ඒ අනුව ඔවුන් මෙට්‍රික් ටොන් 125,000කට අධික සීනි තොගයක් ආනයනය කළ අතර, එය එම කාල සීමාවේ සමස්ත ලංකාවේ මුළු සීනි ආනයනයෙන් 45%කටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකි.
• ලංකා සතොස හරහා සිදු කළ වංචාව: මෙලෙස ඉතා අඩු බදු මුදලක් ගෙවා රට තුළට ගෙන්වන ලද සීනි, පාරිභෝගිකයාට අඩු මිලට දෙනු වෙනුවට, පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගම විසින් ලංකා සතොස වැනි රාජ්‍ය වෙළඳ ආයතන වෙත අධික මිල ගණන් යටතේ විකුණනු ලැබීය. මේ හේතුවෙන් පාරිභෝගිකයාට සහන දීමට ගිය රජයට, රාජ්‍ය ආයතන හරහාද දෙවන වරටත් පාඩු විඳීමට සිදු විය.
• රුපියල් බිලියන 6.22ක තනි බදු ප්‍රතිලාභය: ජාතික විගණක කාර්යාලයේ නිල දත්ත වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ මෙම සමස්ත බදු සහනය තුළින් පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගම පමණක් රුපියල් බිලියන 6.22ක සෘජු බදු ප්‍රතිලාභයක් උපයාගෙන ඇති බවය. මෙම සමාගමේ හිමිකරු වන සජාඩ් මව්සූන් (Sajaad Mawzoon), එවකට පාලක රාජපක්ෂ පවුල සමඟ සමීප සබඳතා පැවැත්වූවෙකු බවට දේශපාලන ක්ෂේත්‍රය තුළ දැඩි චෝදනා එල්ල විය.

ආර්ථිකයට සහ සමාජයට සිදු වූ මාරාන්තික බලපෑම

මෙම බදු ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් මාස 4ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ රජයට අහිමි වූ සමස්ත බදු ආදායම රුපියල් බිලියන 15.95ත් 16.76ත් අතර අගයක් ගනී. මෙම දැවැන්ත බදු ආදායම අහිමි වීම ශ්‍රී ලංකාව පසුව මුහුණ දුන් දරුණු ආර්ථික හා මූල්‍ය අර්බුදයට සෘජුවම බලපෑ ප්‍රධාන සාධකයක් විය. මහජන මුදල් මෙලෙස අවභාවිත වීම හේතුවෙන් සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපනය සහ සුබසාධන වැනි අත්‍යවශ්‍ය පොදු සේවාවන් සඳහා රජය වෙන් කරන ප්‍රතිපාදන බරපතළ ලෙස සීමා කිරීමට සිදු විය.

වර්තමාන නීතිමය තත්ත්වය සහ විමර්ශනවල ස්වභාවය

මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් ජාතික විගණක කාර්යාලය විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තා මඟින් රජයට සිදු වූ පාඩුව විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර ඇතත්, පිරමීඩ් විල්මාර් සමාගම දිගින් දිගටම මෙම චෝදනා ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ.

එමෙන්ම අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) සහ අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) විසින් පවත්වන ලද මූලික විමර්ශනවලදී මේ පිටුපස සෘජු සාපරාධී චේතනාවක් හෝ අපරාධයක් සිදු වී නොමැති බවට ප්‍රකාශ කර තිබීම විශේෂත්වයකි.

කෙසේ වෙතත්, දේශපාලනික සහ ආර්ථික වශයෙන් රට තුළ දැඩි කතාබහකට ලක්ව ඇති මෙම “සීනි බදු වංචාව” සම්බන්ධයෙන් මහජනතාවට අහිමි වූ බිලියන 15.9ක මුදල නැවත අය කර ගැනීම වෙනුවෙන් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ ක්‍රියාත්මක වන මෙම සුවිශේෂී මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම දෙස සමස්ත රටේම අවධානය යොමුව පවතී.

ලබන ජූනි මස 27 වනදා පැවැත්වෙන අධිකරණ සලකා බැලීමෙන් අනතුරුව මේ සම්බන්ධයෙන් ගන්නා ඉදිරි නීතිමය පියවර තීරණය වනු ඇත.