කපිල කේ හීනටියන –
මෙරටට වාහන ආනයනය කිරීමේදී පවතින රේගු බදු මත සියයට 50ක අතිරේක අධිභාරයක් (Surcharge) පැනවීමට රජය තීරණය කර තිබේ.
මුදල් අමාත්යාංශය භාරව කටයුතු කරන ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායකගේ මෙහෙයවීමෙන් ක්රියාත්මක වන මෙම නව බදු සංශෝධනය, ප්රකාශයට පත් කළ දින සිට ඉදිරි මාස තුනක කාලයකට පමණක් බලපැවැත්වෙන තාවකාලික පියවරක් බව රජය සඳහන් කරයි.
මෙම නව අධිභාරය මෝටර් රථ, බස් රථ, ජීප් රථ සහ වෑන් රථ ඇතුළු ප්රධාන වාහන කාණ්ඩ රැසකට බලපාන නමුත්, ත්රීරෝද රථ සහ මෝටර් සයිකල් සඳහා පමණක් අදාල නොවන බවද වාර්තා වේ.
පෙර පැවති බදු ව්යුහය අනුව වාහන ආනයනයේදී සියයට 30ක පමණ ප්රධාන රේගු බද්දක් (CID) අය කෙරුණු අතර, නව තීරණයත් සමඟ එම රේගු බද්ද මත තවත් සියයට 50ක අතිරේක අධිභාරයක් එකතු වේ. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස මෙරට ඵලදායී බදු බර (Effective Tax Burden) ඉතා වැඩි මට්ටමකින් ඉහළ යන බවත්, මේ හේතුවෙන් වාහන මිල තවදුරටත් ඉහළ යන බවත් වාහන ආනයනකරුවෝ කියති.
දේශපාලන ක්ෂේත්රය තුළද මෙම තීරණය දැඩි විවාදයක් ඇති කර තිබේ. විපක්ෂ නායක සජිත් ප්රේමදාස ඇතුළු විපක්ෂයේ දේශපාලන කණ්ඩායම් රජයේ මෙම ක්රියාවලිය දැඩි ලෙස විවේචනය කරන අතර, හිටපු මුදල් අමාත්ය අලි සබ්රි මෙම පියවර අගය කරමින් ප්රකාශ කර ඇත්තේ මෙය “ඉතාමත් හොඳ සහ කාලෝචිත තීරණයක්” බවය.
තීරණයට හේතුව සහ ලෝක ආර්ථිකයේ බලපෑම
රජය වෙනුවෙන් නිල ප්රකාශයක් කරමින් නියෝජ්ය මුදල් අමාත්ය අනිල් ජයන්ත ප්රනාන්දු පෙන්වා දෙන්නේ, විදේශ විනිමය බලපෑම හේතුවෙන් වාහන ආනයනය මාස තුනකට ප්රමාද කිරීම අත්යවශ්ය වී තිබූ බවයි. 2022 වසරේ පැවති දරුණු ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු රට යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ අදියරේදී, මීට පෙර පනවා තිබූ ආනයන සීමාවන් ලිහිල් කෙරිණි. ඉන් අනතුරුව වාහන ආනයනය නැවත ආරම්භ වීමත් සමඟ වෙළඳපොළ තුළ විශාල “ප්රතිචාරාත්මක ඉල්ලුම් උත්පාදනයක්” (Pent-up demand) නිර්මාණය විය.
රජයේ නිල දත්ත වාර්තාවලට අනුව, 2026 වසරේ පළමු කාර්තුව (Q1) තුළ පමණක් වාහන ආනයනය සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 613ක් (ශ්රී ලංකා රුපියල් බිලියන 195.95ක් පමණ) වැය වී තිබේ. මෙය පසුගිය වසරේ සමාන කාලපරිච්ඡේදයට සාපේක්ෂව සියයට 900ක දැවැන්ත වර්ධනයකි. මෙම අසාමාන්ය ආනයන වියදම හේතුවෙන් රටේ වෙළඳ හිඟය ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.3ක් දක්වා වේගයෙන් පුළුල් විය.
මෙම තත්ත්වය රටේ විදේශ විනිමය සංචිත කෙරෙහිද සෘජු බලපෑම් එල්ල කර ඇත. 2026 අප්රේල් මාසය අවසන් වන විට ලංකාවේ නිල සංචිත මට්ටම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 6.759 දක්වා පහත වැටුණු අතර, ඉන් පිරිසිදු විදේශ විනිමය සංචිත සීමා වූයේ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 6.505කට පමණි. පෙර මාසයේදී එය ඩොලර් බිලියන 6.8ක මට්ටමක පැවතිණි. වත්මන් සංචිත මට්ටම අනුව රටට අත්යවශ්ය ද්රව්ය ආනයනය කළ හැක්කේ මාස 3කට වඩා අඩු කාලයකට පමණක් බව ආර්ථික විශ්ලේෂණ පෙන්වා දෙයි.
මීට අමතරව, වත්මන් ලෝක ආර්ථික දේශපාලන වටපිටාවද මෙයට දැඩි ලෙස බලපා තිබේ. මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින සන්නද්ධ ගැටුම් හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් මිල අඛණ්ඩව ඉහළ යමින් පවතී. මේ නිසා ශ්රී ලංකාවේ තෙල් ආනයන පිරිවැයද අධික ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. මෙම විදේශ විනිමය අර්බුදයේ ප්රතිඵලයක් ලෙස මැයි මාසය වන විට ශ්රී ලංකා රුපියල ඩොලරයට සාපේක්ෂව රුපියල් 325-327 දක්වා අවප්රමාණය වීමටද පටන් ගෙන තිබේ. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) වැඩසටහනට අනුකූලව යමින් රටේ සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා මෙවැනි දැඩි තාවකාලික පියවරක් ගැනීම හැර වෙනත් විකල්පයක් නොවූ බව රජය අවධාරණය කරයි.
රටක් ලෙස මෙම තීරණය වැදගත් වන්නේ ඇයි?
සමාජ-ආර්ථික දෘෂ්ටිකෝණයකින් බලන කල, වත්මන් තත්ත්වය යටතේ මෙවැනි පියවරක් ගැනීම අත්යවශ්ය සහ වැදගත් තීරණයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. ශ්රී ලංකා ආර්ථිකය තවමත් පවතින්නේ විදේශ විනිමය සංචිත මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින අවදානම් සහගත මට්ටමකය. එවැනි වටපිටාවක සුඛෝපභෝගී හෝ අත්යවශ්ය නොවන (Luxury/Non-essential) වාහන ආනයනය සඳහා විශාල වශයෙන් විදේශ විනිමය ගලා යෑමට ඉඩ හැරියහොත්, රට නැවතත් පැරණි ආර්ථික අර්බුදයකට ඇද වැටීමේ අවදානමක් පවතී.
වෙළඳ හිඟය පාලනය සහ සංචිත සුරක්ෂිතතාව: 2026 වසරේ පළමු කාර්තුවේ වාහන ආනයන වියදම රටේ සමස්ත වෙළඳ හිඟයෙන් විශාල කොටසක් අත්පත් කර ගත්තේය. මෙමගින් ඇති වන රුපියල අවප්රමාණය වීම සහ උද්ධමන පීඩනය පාලනය කිරීමට නම් ආනයන තාවකාලිකව ප්රමාද කළ යුතුය. මෙම බදු අධිභාරය හරහා ඉතිරි කර ගන්නා විදේශ විනිමය, රටට වඩාත්ම අත්යවශ්ය ඉන්ධන, ඖෂධ සහ අනෙකුත් අත්යවශ්ය ද්රව්ය ආනයනය සඳහා වෙන් කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත.
IMF එකඟතා සහ රාජ්ය ආදායම: 2022 ආර්ථික බිඳවැටීමෙන් පසු ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ ඇති කරගත් එකඟතාවලට අනුව බදු ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීම සහ ආනයන කළමනාකරණය අත්යවශ්ය වේ. වත්මන් රේගු බදු ආදායම දැනටමත් රුපියල් ට්රිලියන 1 සීමාව ඉක්මවා ඇති අතර, වාහන මත පනවන බදු එම ආදායම් ව්යුහයේ ප්රධාන සාධකයකි.
දිගුකාලීන ප්රතිලාභ: මෙවැනි තීරණ මගින් රට තුළ පොදු ප්රවාහන සේවා (Public transport) භාවිතය ප්රවර්ධනය කිරීමට සහ ඉන්ධන පිරිවැය සීමා කිරීමට වක්ර උත්තේජනයක් සැපයිය හැකිය. විද්යුත් (EV) සහ හයිබ්රිඩ් වාහන සඳහා විශේෂ බදු සහන ක්රියාත්මක වුවද, සමස්තයක් ලෙස ආනයන සීමා කිරීම රටේ සමස්ත ආර්ථික සමබරතාවය රැක ගැනීමට උපකාරී වේ.
දේශපාලන අභියෝගය සහ මහජන අප්රසාදය
මේ සම්බන්ධව ප්රකාශයක් කරමින් මුදල් නියෝජ්ය ඇමති ආචාර්ය අනිල් ජයන්ත ප්රනාන්දු පවසන්නේ පසුගිය මාස දෙකක කාලය තුළ රටේ ආනයන වියදම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2කට වඩා ඉහළ ගොස් ඇති අතර වාහන ආනයනය සඳහා ණයවර ලිපි (LC) විවෘත කිරීමද වේගවත් වී ඇති බවය. මෙම තත්ත්වය කළමනාකරණය කරමින් විදේශ විනිමය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පුද්ගලික පරිහරණයට ගන්නා වාහනවල තීරු බදු ඉදිරි මාස 3ක කාලයට පමණක් තාවකාලිකව සංශෝධනය කිරීමට රජය තීරණය කර තිබේ.
මෙහිදී සිදුවන්නේ වාහන ආනයනය සහමුලින්ම තහනම් කිරීම නොව, පවතින 30%ක තීරු බද්ද මත 50%ක අධිභාරයක් (එනම් 15%ක බදු වැඩිවීමක්) පැනවීම බවත්, ඒ අනුව වාහන මිල 50%කින් ඉහළ යනවා යන්න සම්පූර්ණ මිත්යාවක් බවත් පෙන්වා දෙයි. මෙම පියවරේ සැබෑ අරමුණ මිල ඉහළ නැංවීම නොව, හැකි අයට තම වාහන ආනයන අවශ්යතාවය මාස 3කට ප්රමාද කරන ලෙසට පණිවිඩයක් දීම පමණක් බව නියෝජ්ය ඇමතිවරයා කියයි. එම කාලය ඉවසා සිටිය නොහැකි අයට පමණක් මෙම 15%ක අතිරේක බද්ද ගෙවීමට සිදුවන බැවින් එය පොදුවේ වෙළෙඳපොළ මිල කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති නොකරන බවද අවධාරණය කෙරේ.
ආර්ථික වශයෙන් කොතරම් සාධාරණීකරණය කළද, මෙය මහජනතාව අතර ජනප්රිය නොවන තීරණයකි. වාහන ආනයනකරුවන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම නව බදු සංශෝධනය හේතුවෙන් වෙළඳපොළේ වාහනයක මිල අවම වශයෙන් රුපියල් මිලියන 1.5කින් (ලක්ෂ 15කින්) පමණ ඉහළ යා හැකි බවය. මෙමගින් මධ්යම පාන්තික ජනතාව දිගු කලක් තිස්සේ සිහින මැවූ වාහනයක් මිලදී ගැනීමේ අපේක්ෂාවන් මුළුමනින්ම බිඳ වැටෙන අතර, ප්රවාහන පිරිවැය ඉහළ යාම නිසා සමස්ත ජීවන වියදමද තවදුරටත් ඉහළ යනු ඇත.
මෙම තත්ත්වය වත්මන් ජාතික ජන බලවේගය (NPP) රජයට දේශපාලනික වශයෙන් දැඩි අභියෝගයක් එල්ල කරයි. “ලක්ෂ දොලහකට කාර් එකක්” වැනි සරල සහ සහනදායී ආර්ථික සුභසාධන බලාපොරොත්තු ජනතාව තුළ ඇතිකර දේශපාලන බලය ගත් වටපිටාවක, මෙවැනි බදු පැනවීම් මධ්යම පාන්තික ඡන්දදායකයන්ගේ අප්රසාදයට හේතු විය හැකිය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම තීරණයේ පවතින මාස 3ක “තාවකාලික” ස්වභාවය නිසා, රජය ආර්ථික අර්බුද හමුවේ “ප්රතිචාරාත්මක” (Responsive) ලෙස කටයුතු කරන බව පෙන්වීමට අවස්ථාව ලැබෙන අතර, දිගුකාලීනව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තහවුරු කළහොත් ජනතා විශ්වාසය නැවත දිනා ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්, මැදපෙරදිග කලාපීය අර්බුද ඇතුළු ගෝලීය බලපෑම් මධ්යයේ රටේ ආර්ථික ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා මෙම බදු අධිභාරය පැනවීම අනිවාර්ය පියවරක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබේ. එහෙත් එය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට සෘජුවම බලපාන බැවින් දේශපාලනිකව අතිශය සංවේදී සහ අභියෝගාත්මකය. රජයට පැවරී ඇති වගකීම වන්නේ මෙම තීරණයට සමගාමීව පොදු ප්රවාහනය වැඩිදියුණු කිරීම, විද්යුත් වාහන ප්රවර්ධනය වැනි විකල්ප සහන සලසා දීම සහ මෙම තීරණයේ ආර්ථික පසුබිම පිළිබඳව මහජනතාවට පැහැදිලි සන්නිවේදනයක් ලබා දීමය. දත්ත මත පදනම් වූ මෙවැනි දැඩි තීරණ 2022 ව්යසනය නැවත ඇති නොවීමට උපකාරී වන නමුත්, එහි සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ ජනතාවගේ ඉවසීමේ සීමාව මතය.
