කපිල කේ හීනටියන –
කලාපීය නොසන්සුන්තාවය තීව්ර වෙමින් පවතින පසුබිමක, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය “සතුරු” රාජ්යයන්ට අයත් නෞකා හැර අනෙකුත් සියලුම නෞකා සඳහා විවෘතව පවතින බව ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානයේ (IMO) ඉරාන නියෝජිත සෙයියඩ් අලි මූසාවි ප්රකාශ කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම නෞකා ගමන් කිරීමේදී ආරක්ෂක සහ සුරක්ෂිතතා ක්රියාමාර්ග සම්බන්ධයෙන් ඉරාන බලධාරීන් සමඟ අනිවාර්යයෙන්ම සම්බන්ධීකරණය විය යුතු බව ඔහු අවධාරණය කර ඇත.
මෙහර් පුවත් සේවය (Mehr News Agency) සහ අල් ජසීරා ඇතුළු ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කරන පරිදි, ඉරානය මේ වන විට සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කරන නෞකා පරීක්ෂා කිරීම සඳහා විශේෂිත පද්ධතියක් සකස් කරමින් සිටී. මෙම නව ප්රතිපත්තියේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ මිත්රශීලී රටවල නෞකාවලට ආරක්ෂිත ගමන් මගක් සහතික කරන අතරම, මෙම වැදගත් ජල මාර්ගය කෙරෙහි ඉරානය සතු ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කර ගැනීමයි.
මෑතකාලීන වර්ධනයන්
2026 මාර්තු මස අග භාගයේදී ඉරානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය අතර ඇති වූ මතභේදාත්මක තත්ත්වයන් හේතුවෙන් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ නාවික ගමනාගමනයට බාධා එල්ල විය. ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානයේ (IMO) කවුන්සිලය සිය 36 වන විශේෂ සැසියේදී ඉරානයේ ක්රියාකලාපය හෙළා දුටු අතර, එයට ප්රතිචාර වශයෙන් ටෙහෙරානය විසින් අනුමත කරන ලද නෞකා සඳහා පමණක් “තෝරාගත් මංතීරුවක්” (selective passage corridor) හඳුන්වා දීමට පියවර ගෙන ඇත. මෙම මංතීරුව භාවිතා කිරීම සඳහා අදාළ නෞකා ගාස්තු ගෙවිය යුතු අතර, ඒවා සතුරු අරමුණින් පැමිණෙන නෞකා නොවන බව තහවුරු කළ යුතුය. විශේෂයෙන් ජපන් නෞකා වැනි නෞකා සඳහා සහනදායී ප්රවේශයක් ලබා දීමට ඉරානය තීරණය කර ඇති අතර, එමගින් ඔවුන්ගේ ඉලක්කගත ප්රතිපත්තිය පැහැදිලි වේ.
ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි මේ සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ, සතුරු නොවන නෞකා සඳහා ආරක්ෂිත ගමනාගමනය සහතික කරන නමුත් ඒ සඳහා ඉරාන සන්නිවේදන නාලිකා හරහා පූර්ව සම්බන්ධීකරණයක් අවශ්ය බවයි. ඉරාන නියෝජිත මූසාවි සමඟ පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡා උපුටා දක්වමින් CGTN සහ ෂින්හුවා පුවත් සේවය වාර්තා කරන්නේ, නීතිගරුක නෞකා සඳහා පහසුකම් සැලසීමට ඉරානය සූදානම් බවයි.
පසුබිම් තොරතුරු
ලෝක තෙල් වෙළඳාමෙන් 20% ක ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කෙරෙන ප්රධානතම මර්මස්ථානයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය, 2026 වසරේ ආරම්භයේ සිටම උණුසුම් කලාපයක් බවට පත්ව තිබේ. පරීක්ෂාවට ලක් කළ නෞකා සඳහා ආරක්ෂිත මංතීරු සකස් කරන අතරතුර, මෙම ජල මාර්ගය භාවිතා කරන නෞකාවලින් සංක්රමණ ගාස්තු අය කිරීමට අදාළ නීතිමය රාමුවක් සකස් කිරීම පිළිබඳව ද ඉරාන පාර්ලිමේන්තුවේ අවධානය යොමු වී ඇත. එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යය ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානයේ ස්ථාවරය අගය කර ඇති අතර, නාවික ගමනාගමනයට බාධා ඇතිවීම පිළිබඳව ජාත්යන්තර ප්රජාව දැඩි අවධානයෙන් පසුවේ.
ගෝලීය නාවික ප්රවාහනයට ඇති බලපෑම
මෙම “තෝරාගත් මංතීරු” ප්රතිපත්තිය හේතුවෙන් ගෝලීය නාවික මාර්ගවල විශාල වෙනසක් සිදුවිය හැකි බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. විශේෂයෙන් “සතුරු” ලෙස නම් කර ඇති රටවල ධජය සහිත නෞකා සඳහා පිරිවැය සහ ප්රමාදයන් ඉහළ යා හැකි අතර, මිත්ර රටවලට ප්රමුඛතාවය හිමිවනු ඇත. අනපේක්ෂිත බාධාවන් මගහරවා ගැනීම සඳහා නෞකා හිමියන් ඉරාන නීතිවලට අනුකූල වීම සහ පූර්ව සම්බන්ධීකරණය සිදු කිරීම අත්යවශ්ය වේ. ජාත්යන්තර සමුද්රීය සංවිධානය (IMO) මේ පිළිබඳව නිරන්තර අධීක්ෂණයක යෙදී සිටින අතර ඉදිරියේදී තවදුරටත් යෝජනා ඉදිරිපත් වීමට නියමිතය.
