කපිල කේ. හිනටියන –
ඉරාන මානව හිමිකම් ක්රියාකාරිනියකවන නොබෙල් සාම ත්යාගලාභී නර්ගෙස් මොහම්මදි (Narges Mohammadi) වෙත එරට අධිකරණය විසින් තවත් වසර 7½ක සිර දඬුවමක් නියම කර තිබේ. මෙම තීන්දුව ප්රකාශයට පත් කර ඇත්තේ ඉරානයේ මෂ්හද් (Mashhad) නගරයේ අධිකරණයක් විසිනි.
නර්ගෙස් මොහම්මදිගේ නීතිඥ මොස්තෆා නිලි විසින් සමාජ මාධ්ය හරහා තහවුරු කරන ලද පරිදි, ඇයට එරෙහිව මෙම දඬුවම නියම වී ඇත්තේ ප්රධාන චෝදනා දෙකක් යටතේය:
- රාජ්ය විරෝධී කුමන්ත්රණය සහ ඒකරාශී වීම: වසර 6ක සිර දඬුවම්.
- රාජ්ය විරෝධී ප්රචාරක කටයුතු: වසර 1½ක සිර දඬුවම්.
- මීට අමතරව, ඇයට වසර දෙකක විදේශ ගමන් තහනමක් සහ වසර දෙකක කාලයක් කුස්ෆ් (Khusf) ප්රදේශයට නෙරපා හැරීමේ (Internal Exile) දඬුවමක් ද නියම කර ඇත.
ඉරාන නීති පද්ධතිය තුළ දේශපාලන ක්රියාකාරින් පාලනය කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ප්රබල අවියක් ලෙස මෙම අභ්යන්තර පිටුවහල්කිරීම් භාවිතා වේ. ක්රියාකාරිනියක ඇයගේ හිතමිතුරන්, පවුලේ සාමාජිකයන් සහ ඇයගේ දේශපාලන ව්යාපාරය ක්රියාත්මක වන ප්රධාන නගරවලින් (උදාහරණයක් ලෙස තෙහෙරාන්) ඈත් කර තැබීම, අතිශය දුරස්ථ ප්රදේශයක සිටින විට ජාත්යන්තර මාධ්ය හෝ වෙනත් ක්රියාකාරීන් සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වීම ඉතා අපහසුවීම, සීමිත පහසුකම් හේතුවෙන් ශාරීරික සහ මානසික පීඩාවට පත්වන අතර පාලනය කිරීමට පහසු වීම වැනි තත්ත්වයන් මත මෙම දණ්ඩනය භාවිතා කිරීමට ඉරාන රජය පෙළඹී තිබේ.
කුස්ෆ් යනු ඉරානයේ නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි දකුණු කොරාසාන් (South Khorasan) පළාතට අයත් කුඩා නගරයකි. මෙය ඉරානයේ අගනුවර වන තෙහෙරාන් සිට කිලෝමීටර් 800කට වඩා දුරින් පිහිටි, ඉතා හුදෙකලා සහ කාන්තාරමය ලක්ෂණ සහිත ප්රදේශයකි. නර්ගෙස් මොහම්මදි දැනටමත් සිරදඬුවම් විඳිමින් සිටින බැවින්, සිරකාලය අවසන් වූ පසුව හෝ සිරදඬුවමට අමතරව මෙම පිටුවහල් කිරීම ක්රියාත්මක කිරීම හරහා ඇයගේ නිදහස සම්පූර්ණයෙන්ම අහුරා තැබීමටත්, දැනටමත් රෝගී තත්ත්වයෙන් පසුවන ඇය වෛද්ය පහසුකම් අඩු අතිශය දුර්ග ප්රදේශයකට යොමු කිරීමේ ඇයගේ ජීවිතයට තර්ජනයක් එල්ල වියහැකි බවත් මානව හිමිකම් සංවිධාන පෙන්වා දී තිබේ.
අත්අඩංගුවට ගැනීම සහ පහරදීම්
53 හැවිරිදි මොහම්මදි අවසන් වරට අත්අඩංගුවට පත්වූයේ 2025 දෙසැම්බර් මාසයේදීය. ඒ, මියගිය මානව හිමිකම් නීතිඥ කොස්රෝ අලිකෝර්ඩිගේ ස්මරණ උත්සවයකට සහභාගී වෙමින් සිටියදීය. අත්අඩංගුවට ගන්නා අවස්ථාවේදී ආරක්ෂක අංශ ඇයට දරුණු ලෙස පහර දී ඇති බවත්, ඒ හේතුවෙන් ඇයට රෝහල්ගත වීමට සිදු වූ බවත් ඇයගේ පවුලේ සාමාජිකයෝ පවසති.
මෙම නඩු විභාගය “ව්යාජයක්” (Sham) ලෙස හඳුන්වන නර්ගෙස් පදනම සහ ඇයගේ ස්වාමිපුරුෂයා වන තගි රහ්මානි පවසන්නේ, අධිකරණයේ වලංගුභාවය පිළිනොගන්නා බැවින් ඇය එහිදී කිසිදු ප්රකාශයක් සිදු නොකළ බවයි. ඇය අධිකරණයේදී නිහඬව සිටිමින් කිසිදු ලේඛනයකට අත්සන් තැබීමෙන් ද වැළකී සිට ඇත.
තමාට එරෙහිව එල්ල වන පීඩනයට විරෝධය පාමින් නර්ගෙස් මොහම්මදි 2026 පෙබරවාරි 2 වැනිදා සිට සිරගෙදර තුළ උපවාසයක් ආරම්භ කළාය. දින කිහිපයක් පුරා පැවති මෙම උපවාසය හේතුවෙන් ඇයගේ සෞඛ්ය තත්ත්වය බරපතල ලෙස පිරිහී ගිය අතර, පෙබරවාරි 8 වැනිදා ඇය නැවතත් රෝහල්ගත කිරීමට බලධාරීන් පියවර ගෙන තිබිණි.
ජීවිත කාලයෙන් අඩකටත් වඩා සිරගෙදරට
2023 වසරේදී නොබෙල් සාම ත්යාගයෙන් පිදුම් ලැබූ මොහම්මදි, දශකයකට වැඩි කාලයක් විවිධ අවස්ථාවල සිරගතව සිට ඇත. මෙම නව දඬුවමත් සමඟ ඇයට නියම වී ඇති මුළු සිර දඬුවම් කාලය වසර 44ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. එසේ දීර්ඝ සිර දඬුවමක් ඇයට පැවරෙන්නේ එක් අවස්ථාවක දී නොවේ. ඉරාන රජය ඇයට එරෙහිව “වෙනම නඩු ගොනු කිරීමේ” උපක්රමය භාවිතා කරමින්, ඇය සිරගෙදර සිටියදීම අලුත් චෝදනා එල්ල කර දඬුවම් කාලය දීර්ඝ කිරීමට කටයුතු කර තිබේ.
ඉරානයේ ඉහළම නායකත්වයට එරෙහිව මානව හිමිකම් කඩකිරීම් සම්බන්ධයෙන් පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ ක්රියාකාරීන් පිරිසක් ද මේ වන විට අත්අඩංගුවට ගෙන ඇති අතර, ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන මෙම තත්ත්වය දැඩි ලෙස හෙළා දකිමින් සිටියි.
