කපිල කේ හීනටියන –
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය ගතවූ පැය 12 ක කාලය තුළ දෙපාර්ශවයම එකිනෙකා වෙත දරුණු ප්රහාර එල්ල කර තිබේ. මෙවර ප්රහාරයන්හි විශේෂත්වය වන්නේ හමුදාමය ඉලක්ක ඉක්මවා යමින් විදුලි බලාගාර, මුහුදු ජලය පිරිපහදු කරන මධ්යස්ථාන, පාලම් සහ ප්රධාන නැව් මාර්ග වැනි සිවිල් වැසියන්ට අත්යවශ්ය පොදු යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කර තිබීමය. මෙය මැදපෙරදිග කලාපය මෙන්ම ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළ දරුණු අර්බුදයකට ඇද දමන නවතම යුදමය මුහුණුවරක් ගෙන ඇත.
ගල්ෆ් කලාපයේ සිවිල් පහසුකම්වලට ඉරානයෙන් ප්රහාර
කුවේට් බලධාරීන් තහවුරු කරන පරිදි, එරට ප්රධාන විදුලි ජනන සහ මුහුදු ජලය පානීය ජලය බවට පත් කරන පිරිපහදු මධ්යස්ථානයකට ඉරාන හමුදා එල්ල කළ ප්රහාරයකින් දරුණු හානි සිදු වී ඇත. වියළි ගල්ෆ් කලාපයේ වැසියන්ගේ ප්රධාන ජීවනාලිය බඳු මෙවැනි පිරිපහදු මධ්යස්ථාන අක්රිය වීමෙන් සිවිල් වැසියන්ගේ ජල සහ විදුලි සැපයුමට සෘජු බලපෑම් එල්ල වේ.
මීට අමතරව, දකුණු ඉරාන නගරයක් වන ජාස්ක්හි පිහිටි විදුලි බලපද්ධති සහ ජල පොම්ප ද ප්රහාරයන්ට ලක්ව ඇති අතර, ඒ අවට ගම්මාන රැසක පානීය ජල සැපයුම ඇණහිට ඇති බව එරට මාධ්ය වාර්තා කරයි.
ඇමරිකානු මිත්ර පාර්ශවයන් ඉලක්ක කරමින් ඉරානය සිය ප්රහාර මාලාව පුළුල් කර තිබේ. බහරේන්හි පිහිටි ඇමරිකානු ඩ්රෝන යානා ගබඩාවකට සහ බහරේනයේ ප්රධාන කෘතිම බුද්ධි මධ්යස්ථානය වෙත බැලැස්ටික් මිසයිල සහ ඩ්රෝන ප්රහාර එල්ල කළ බව ඉරානය ප්රකාශ කළේය. ඉන්දියන් සාගරයේ උතුරු ප්රදේශයේ යාත්රා කරමින් තිබූ ඇමරිකානු නෞකාවකට ඉරාන නාවික හමුදාව කෲස් මිසයිල ප්රහාරයක් එල්ල කර ඇති අතර, යේමනයට ඔබ්බෙන් වූ රතු මුහුදේදී තවත් නෞකාවක් සන්නද්ධ පිරිසක් විසින් පැහැරගෙන තිබේ.
ඉරාන හමුදා සහ සැපයුම් ජාලයන්ට ඇමරිකාවෙන් දරුණු ප්රතිප්රහාර
ඇමරිකානු මධ්යම අණදෙන කාර්යාලය (CENTCOM) නිවේදනය කළේ ප්රහාරක ජෙට් යානා, ඩ්රෝන සහ යුද නැව් භාවිත කරමින් ඉරාන ඉලක්ක වෙත දැවැන්ත ප්රහාර මාලාවක් දියත් කළ බවයි. ඉරානයේ ඔත්තු බැලීමේ මධ්යස්ථාන, මිලිටරි සැපයුම් ජාල, භූගත අවි ගබඩා සහ නාවික බලඇණි මෙහිදී ඉලක්ක විය.
ඉරාන රාජ්ය මාධ්යවලට අනුව සිරිකි, අහ්වාස්, යාස්ද්, ජාස්ක්, ඛොරමාබාද්, බන්ඩර් ඛමීර් සහ ඉරාන්ශහර් යන ප්රදේශ රැසක පිපිරීම් වාර්තා වී ඇත. මෙහිදී සිවිල් වැසියන් භාවිත කරන පාලම් පහක්, දුම්රිය ස්ථානයක් සහ ගුවන් තොටුපළක් ද හානියට පත්ව ඇති අතර, බන්ඩර් ඛමීර්හිදී සිවිල් වැසියන් හත් දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්ව තිබේ. වර්තමානය වන විට ඇමරිකානු සෙබලුන් 50,000 කට අධික පිරිසක් මැදපෙරදිග කලාපය තුළ සීරුවෙන් තබා ඇත.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ පාලනය සඳහා සටන
ලෝකයේ සමස්ත තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් ප්රවාහනය කෙරෙන උපායමාර්ගික හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ බලය අත්පත් කරගැනීම සඳහා දෙරට අතර සටන වඩාත් උග්ර වී තිබේ.
ඉරානයට එරෙහිව නාවික සම්බාධක පැනවීම සඳහා ඇමරිකාව වාණිජ නෞකා හතරක ගමන් මඟ වෙනස් කිරීමටත්, එක් නෞකාවක් අක්රිය කිරීමටත් පියවර ගෙන ඇත. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC) ප්රකාශ කළේ තම නීති රීති උල්ලංඝනය කළ වාණිජ නෞකා හතරක් තමන් භාරයට ගත් බවය. කෙසේ වෙතත්, සමුද්ර සන්ධියේ බෝම්බ දමා තිබූ කලාපයක් හරහා ගමන් කළ තෙල් නැව් දෙකක් පිපිරී ගිය බවට ඉරානය කළ ප්රකාශය ඇමරිකාව ප්රතික්ෂේප කරයි.
ඇමරිකාවේ “ආක්රමණශීලී” ක්රියාමාර්ග නවත්වන තුරු කලාපයෙන් රසායනික පොහොර හෝ “එක් තෙල් හෝ ගෑස් බින්දුවක්” පිටතට රැගෙන යාමට ඉඩ නොදෙන බවට ඉරාන රාජ්ය රූපවාහිනිය අනතුරු ඇඟවීමත් සමඟ සිකුරාදා වන විට ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල 4% කට වඩා වැඩි අගයකින් ඉහළ ගියේය. මෙම තත්ත්වය එළඹෙන නොවැම්බර් මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිත කොංග්රස් මණ්ඩල මැතිවරණයට මුහුණ දෙන ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය දැඩි දේශපාලන පීඩනයකට ලක් කරන්නකි.
මෙම උත්සන්න වීමේ සමස්ත අවදානම සහ ගෝලීය බලපෑම
සිවිල් වැසියන් පීඩාවට පත්වීම – විදුලි බල පද්ධති, පිරිපහදු, පාලම් සහ මාර්ග ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කිරීම නිසා මිලිටරි බලකායන්ට වඩා පීඩාවට පත් වන්නේ සාමාන්ය වැසියන්ය. එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරේස් ද මෙම තත්ත්වය දැඩි ලෙස හෙළා දකිමින් කියා සිටියේ සිවිල් යටිතල පහසුකම් ඉලක්ක කිරීම කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි බවයි.
කලාපීය යුද්ධයක සෙවනැලි – ඉරානය බහරේනය, කටාර්, කුවේට් සහ ජෝර්දානය වැනි ඇමරිකානු මිත්ර රටවලට ප්රහාර එල්ල කරමින් සිටී. සෞදි අරාබිය ද ගුවන් ප්රහාර අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර ඇත. ගල්ෆ් කලාපයේ තෙල් නිෂ්පාදන පද්ධතිවලට හානි වුවහොත් ගෝලීය ආර්ථිකයම දැඩි ඉන්ධන හිඟයකට මුහුණ දෙනු ඇත.
න්යෂ්ටික සහ සෘජු යුද අවදානම:- ඉරාන වෙරළ තීරය ඉලක්ක කර ගොඩබිම් ප්රහාර හෝ පුළුල් ගුවන් ප්රහාර එල්ල කිරීමේ හැකියාව ඇමරිකාව බැහැර කර නැත. අනෙක් අතට, සෞදි අරාබිය සහ කුවේටය සමඟ ඇති ආරක්ෂක ගිවිසුම් හේතුවෙන් පකිස්ථානය ද මෙම ගැටුමට මැදිවීමේ අවදානමක් පවතී.
ශ්රී ලංකාවට ඇති ආර්ථික බලපෑම:- ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල ඉහළ යාම හේතුවෙන් ප්රවාහන හා භාණ්ඩ නිෂ්පාදන පිරිවැය සෘජුවම ඉහළ යනු ඇත. හෝමුස් සහ රතු මුහුදේ නැව් ගමනාගමනය අඩාල වීමෙන් ශ්රී ලංකාව වැනි අත්යවශ්ය ද්රව්ය ආනයනය මත යැපෙන රටවලට භාණ්ඩ ලැබීම ප්රමාද වී, වියදම් අධික වීමේ බරපතළ තර්ජනයක් මතුව තිබේ.
දෙපාර්ශවයේම දේශපාලන සහ මිලිටරි උපායමාර්ග හේතුවෙන් මැදපෙරදිග කලාපය පවතින්නේ ඕනෑම මොහොතක මහා පරිමාණ යුද්ධයක්, සරණාගත අර්බුදයක් සහ ගෝලීය බලශක්ති කඩාවැටීමක් කරා ගමන් කළ හැකි අතිශය අවදානම් සහගත සන්ධිස්ථානයකය.
