කපිල කේ හීනටියන –
ලෝක දේශපාලනයේ මෙන්ම බලශක්ති වෙළඳපොළේ ද දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇති ඇමරිකා – ඉරාන රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදය සමනය කිරීම සඳහා නවතම සහ තීරණාත්මක සාකච්ඡා වටයක් පකිස්ථානයේ ඉස්ලාමාබාද් අගනුවර කේන්ද්ර කරගනිමින් ආරම්භ වී තිබේ.
අඩාල වී තිබූ සාකච්ඡා ක්රියාවලිය යළි පණ ගැන්වීම සඳහා ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සිය ජ්යෙෂ්ඨතම නියෝජිතයන් දෙදෙනෙකුවන මැදපෙරදිග පිළිබඳ විශේෂ නියෝජිත ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ සිය බෑණනුවන් වන ජැරඩ් කුෂ්නර් පකිස්ථානය වෙත යැවීමට පියවර ගෙන ඇත.
ගත වූ පැය 24 තුළ තත්ත්වය
පළමු වටයේ සෘජු සාකච්ඡා එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් වීමෙන් පසු, ඉරානය දෙවැනි වටයේ සාකච්ඡා සඳහා දැඩි අකමැත්තක් පළ කර තිබුණි. විශේෂයෙන්ම ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද “අසීමිත ඉල්ලීම්”, වරින් වර වෙනස් වන ඇමරිකානු ස්ථාවරයන් සහ සටන් විරාම කොන්දේසි උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳව ඉරාන නිලධාරීන් සිය දැඩි විරෝධය පළ කළහ.
ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි ප්රසිද්ධියේම ප්රකාශ කර තිබුණේ, ඇමරිකානු තර්ජන සහ නාවික අවහිර කිරීම් මධ්යයේ ඉරානය කිසිසේත්ම සාකච්ඡා මේසයට නොපැමිණෙන බවයි. මෙම තත්ත්වය හමුවේ දෙරට අතර රාජ්යතාන්ත්රික සබඳතා සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටෙනු ඇතැයි ලෝක ප්රජාව බිය පළ කළහ.
කෙසේ වුවද, මෙම අර්බුදකාරී වාතාවරණය වෙනස් කරමින් ඉරානය යළිත් සාකච්ඡා සඳහා යොමු වීමට ප්රධානතම හේතුව වූයේ පකිස්ථානය විසින් එල්ල කරන ලද දැඩි නමුත් නිහඬ රාජ්යතාන්ත්රික බලපෑමයි. අප්රේල් 8 වැනිදා සටන් විරාමය ආරම්භ වූ දා සිට ප්රධාන මැදිහත්කරු ලෙස කටයුතු කරන පකිස්ථානය, මෙම අර්බුදය සමනය කිරීම සිය රටේ ආරක්ෂාවට මෙන්ම කලාපීය ස්ථාවරත්වයට ද අතිශය වැදගත් බව ඉරානයට අවධාරණය කර තිබේ.
පසුගිය දින කිහිපය පුරාම ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා පකිස්ථාන විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් ඩාර් සහ යුධ හමුදා ප්රධානී ෆීල්ඩ් මාර්ෂල් අසීම් මුනීර් සමඟ දුරකථන සංවාද කිහිපයක නිරත විය. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, සිය ස්ථාවරය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්නොහරිමින් වුවද, පකිස්ථානය කෙරෙහි පවතින විශ්වාසය මත නව යෝජනා මාලාවක් ඉදිරිපත් කිරීමට ඉරානය එකඟ වී තිබේ.
ඉරානයේ අරමුණ කුමක් ද?
අද (24) රාත්රියේ ඉස්ලාමාබාද් වෙත ළඟා වූ අබ්බාස් අරග්චි ප්රමුඛ දූත පිරිසෙහි මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ ඇමරිකානු නියෝජිතයන් සෘජුව හමුවීම නොව, පකිස්ථාන බලධාරීන් සමඟ ද්විපාර්ශ්වික උපදේශන පවත්වමින් සිය යෝජනා වොෂින්ටනය වෙත ලබා දීමය. ඉරාන රජයේ මාධ්ය පවා අවධාරණය කරන්නේ තම විදේශ අමාත්යවරයා වහාම ඇමරිකානු නියෝජිතයන් හමු නොවනු ඇති බවයි.
නමුත් ඊට සමගාමීව ධවල මන්දිරය විසින් ස්ටීව් විට්කොෆ් සහ ජැරඩ් කුෂ්නර් සෙනසුරාදා දින පකිස්ථානයට එවන බව නිවේදනය කිරීම තුළින් පෙනී යන්නේ දෙපාර්ශවයම පකිස්ථානය හරහා ආරක්ෂිතව සිය අදහස් හුවමාරු කරගැනීමට සූදානම් බවයි. පකිස්ථානය විසින් මෙහෙයවනු ලබන මෙම “පියවරෙන් පියවර” (Step-by-step approach) ක්රියාවලිය හරහා, සෘජු තර්ජනවලින් තොරව සාකච්ඡා මේසයේ දොරටු විවෘතව තබා ගැනීමට දෙරටටම අවස්ථාව ලැබී තිබේ. ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ඉස්ලාමාබාද්හි සිදුවන මෙම රාජ්යතාන්ත්රික ගනුදෙනු, කලාපයේ පවතින දැඩි නොසන්සුන්කාරී බව නිමා කිරීමට තැබූ තීරණාත්මක පියවරක් වනු ඇත.
සාකච්ඡාවල පසුබිම සහ අතීතය
මෙම දෙපාර්ශවය අතර මීට පෙර පැවති සාකච්ඡා කිහිපයක්ම එකඟතාවයකින් තොරව අවසන් විය. අප්රේල් 11 සහ 12 යන දිනවල ඉස්ලාමාබාද්හිදීම පැවති එම පළමු වටයේ සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමෙන් පසු ඇතිවන මෙම දෙවන ප්රවේශය පිළිබඳ ලෝකයේ බලාපොරොත්තු දැල් වී ඇත.
මක්නිසාද යත් වර්තමානය වන විටත් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව පවතින්නේ දැඩි නොසන්සුන්කාරී වාතාවරණයකි. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් හුවමාරු වන මෙම මුහුදු සීමාවේ ඇමරිකානු නාවික හමුදාව රැඳී සිටින අතර, ඉරානය විසින් විටින් විට නෞකා ගමනාගමනය පාලනය කිරීමට උත්සාහ දැරීම ගැටුම්කාරී තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර ඇත.
ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ ස්ථාවරය
සාකච්ඡා සඳහා දූත පිරිසක් යැවුවද ජනාධිපති ට්රම්ප් පවසන්නේ තමන් කිසිදු හදිසියකින් තොරව මෙම කටයුත්ත මෙහෙයවන බවයි. ඔහු අවධාරණය කරන්නේ තාවකාලික විසඳුම් වෙනුවට “සදාකාලික” සහ ප්රබල ගිවිසුමක් (Everlasting Deal) තමන් අපේක්ෂා කරන බවය. සාකච්ඡා අසාර්ථක වුවහොත් භාවිත කිරීම සඳහා සියලු යුධමය විකල්ප ද සූදානම්ව තබා ඇති බව ඔහු යළිත් සිහිපත් කර ඇත.
ඇමරිකාව සහ ඉරානය යන රටවල් දෙකම සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වන පකිස්ථානය, මෙම අර්බුදයේදී ප්රමුඛ මැදිහත්කරුවෙකු ලෙස කටයුතු කරයි. අද දින ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා පකිස්ථාන යුධ හමුදා ප්රධානී ෆීල්ඩ් මාර්ෂල් අසීම් මුනීර් සහ විදේශ අමාත්ය ඉෂාක් ඩාර් සමඟ පැවැත්වූ සාකච්ඡාවලදී සටන් විරාමය ඉදිරියට ගෙන යාම සහ මීළඟ රාජ්යතාන්ත්රික පියවරයන් පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස අවධානය යොමු කර තිබේ.
ඉදිරි අපේක්ෂා
ඉදිරි දින කිහිපය තුළ විට්කොෆ් සහ කුෂ්නර් ඉස්ලාමාබාද්හිදී පවත්වන සාකච්ඡා ඉතා තීරණාත්මක වනු ඇත. මෙම සාකච්ඡාවල සාර්ථකත්වය මත ඇමරිකානු උප ජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් ද ඉදිරියේදී මෙම ක්රියාවලියට සෘජුවම සම්බන්ධ වනු ඇති බවට වාර්තා පළ වේ.
දහස් ගණනකගේ ජීවිත අහිමි වූ සහ ගෝලීය නැව් ගමනාගමනයට මෙන්ම තෙල් මිලට දරුණු ලෙස බලපෑම් එල්ල කළ මෙම ගැටුම සමනය කිරීමට “පකිස්ථාන නාලිකාව” (Pakistan Channel) සමත් වනු ඇතැයි ලෝක ප්රජාව බලාපොරොත්තු පළ කර සිටිති.
