කපිල කේ හීනටියන –
ලෝක ආර්ථිකයේ සහ දේශපාලනයේ දැවැන්තයින් දෙදෙනකු වන ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පින් අතර තීරණාත්මක ද්විපාර්ශ්වික සාකච්ඡා අද (මැයි 14) බීජිං නුවර ‘ග්රේට් හෝල් ඔෆ් ද පීපල්’ (Great Hall of the People) මන්දිරයේදී ආරම්භ වේ. 2026 මැයි 12 වනදා වොෂින්ටනයේ සිට පිටත්ව ආ ට්රම්ප්, දශකයකට ආසන්න කාලයකට පසු චීනයේ නිල සංචාරයක නිරත වන පළමු ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයා ලෙස ඉතිහාසයට එක්වේ.
ඉරානය ගැන චීන උදවු අවශ්ය නැහැ” – ට්රම්ප්ගේ දැඩි ස්ථාවරය
සංචාරය සඳහා පිටත්ව යාමට පෙර මාධ්යවේදීන් ඇමතූ ජනාධිපති ට්රම්ප්, ඉරානය සමඟ පවතින යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් චීනයේ මැදිහත්වීම අවතක්සේරු කරන ප්රකාශයක් සිදු කළේය. “ඉරානය සම්බන්ධයෙන් අපට කිසිදු උදවුවක් අවශ්ය යැයි මම හිතන්නේ නැහැ” යනුවෙන් පැවසූ ඔහු, ඇමෙරිකාව මෙම යුද්ධය තමන්ට රිසි ඕනෑම ආකාරයකින් ජයග්රහණය කරන බවට විශ්වාසය පළ කළේය.
කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ ප්රකාශයන්හි පරස්පර විරෝධී බවක් ද දක්නට ලැබුණි. ගුවන් යානයට ගොඩවීමට පෙර ඔහු කියා සිටියේ ෂී ජින්පින් සමඟ ඉරානය ගැන “දීර්ඝ සාකච්ඡාවක” නිරත වන බවයි. එහෙත් සුළු මොහොතකින් ඔහු ප්රකාශ කළේ ඉරානය දැන් ඇමෙරිකාවේ පූර්ණ පාලනය යටතේ පවතින බැවින් එය සාකච්ඡා මාතෘකාවක් වීමට පවා අවශ්ය නොවන බවයි. ඇමෙරිකානුවන් මුහුණ දෙන ආර්ථික පීඩනය තමාට ගැටලුවක් නොවන බවත්, තම එකම අරමුණ ඉරානය න්යෂ්ටික අවියක් නිෂ්පාදනය කිරීම වැළැක්වීම පමණක් බවත් ඔහු මෙහිදී අවධාරණය කළේය.
උද්ධමනය සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ අර්බුදය
2026 පෙබරවාරි මස ආරම්භ වූ ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ඇමෙරිකාව තුළ ට්රම්ප්ගේ ජනප්රියතාවය සීඝ්රයෙන් පහත වැටෙමින් පවතී. මෙයට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ යුද්ධය නිසා ඉහළ ගිය ජීවන වියදම සහ බලශක්ති අර්බුදයයි. ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් පමණ ප්රවාහනය කෙරෙන හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම නිසා ගෝලීය තෙල් මිල අසාමාන්ය ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත.
චීනය ඉරානයේ ප්රධානතම තෙල් පාරිභෝගිකයා වන බැවින්, චීනය හරහා ඉරානයට බලපෑම් කර හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය විවෘත කරවා ගැනීමට ඇමෙරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රූබියෝ සහ භාණ්ඩාගාර ලේකම් ස්කොට් බෙස්න්ට් පසුගිය දින කිහිපය පුරාම චීන බලධාරීන් සමඟ සාකච්ඡා පවත්වා තිබුණි.
වෙළෙඳ යුද්ධය සහ ආර්ථික අරමුණු
මෙම සංචාරයේ ප්රධානතම අරමුණ වන්නේ දෙරට අතර පවතින දැඩි වෙළෙඳ අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීමයි. පසුගිය වසරේදී ට්රම්ප් පැනවූ 145% දක්වා වූ ඉහළ තීරුබදු හේතුවෙන් දෙරටේම ආර්ථිකයන්ට දැඩි බලපෑම් එල්ල විය.
ට්රම්ප්ගේ මෙවර සැලසුම වන්නේ ඇමෙරිකානු කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන (විශේෂයෙන් සෝයා බෝංචි සහ හරක් මස්) සහ බෝයිං ගුවන් යානා සඳහා චීන වෙළෙඳපොළ තුළ වැඩි ඉඩක් ලබා ගැනීමය. එලන් මස්ක් (Tesla), ටිම් කුක් (Apple) සහ ජෙන්සන් හුවාං (Nvidia) වැනි ප්රබල ව්යාපාරික නායකයින් පිරිසක් ද ජනාධිපතිවරයා සමඟ මෙම සංචාරයට එක්ව සිටීම විශේෂත්වයකි.
දෙරට අතර පවතින වෙළෙඳ ගැටලු විසඳීම සඳහා “වෙළෙඳ මණ්ඩලයක්” (Board of Trade) පිහිටුවීමට ද මෙහිදී යෝජනා වී ඇත. පසුගිය වසරේ ඇති වූ තීරුබදු ගැටලු සහ චීනය විසින් දුර්ලභ ඛනිජ සම්පත් (Rare Earth Minerals) අපනයනය සීමා කිරීම නිසා ඇති වූ ආර්ථික ආතතිය සමනය කර ගැනීම මෙම සංචාරයේ එක් අරමුණකි.
ඉරාන යුද්ධය: සාකච්ඡා මේසයේ ප්රමුඛ මාතෘකාව
මූලිකව අප්රේල් මාසයේ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ මෙම සමුළුව කල් දැමුණේ 2026 පෙබරවාරි මස ඇරඹුණු ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙනි. ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක්ව ඉරානයේ න්යෂ්ටික සහ හමුදා මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර එල්ල කළ ප්රහාරවලින් පසු මැදපෙරදිග කලාපය දැඩි අස්ථාවරත්වයකට පත්ව ඇත.
ඉරානයේ විශාලතම වෙළෙඳ හවුල්කරුවා වන චීනය හරහා ඉරානයට බලපෑම් කොට, දැනට අවහිර වී ඇති ‘හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය’ යළි විවෘත කරවා ගැනීම ට්රම්ප්ගේ ප්රධාන අපේක්ෂාවයි. ලෝක තෙල් මිල පාලනය කිරීමට නම් චීනයේ මැදිහත්වීම අත්යවශ්ය බව ඇමෙරිකාව පිළිගෙන ඇත.
තාක්ෂණික සහ ආරක්ෂක අර්බුද
වෙළෙඳාමට අමතරව, කෘතිම බුද්ධිය (AI) සඳහා භාවිතා කරන උසස් චිප්ස් (Chips) අලෙවියට පනවා ඇති සීමාවන් ඉවත් කරන ලෙස චීනය බලපෑම් කිරීමට නියමිතය. එසේම, තායිවානයට ඇමෙරිකාව ලබාදෙන අවි ආයුධ සහාය පිළිබඳව ද මෙහිදී දීර්ඝ වශයෙන් සාකච්ඡා වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඇමෙරිකානු රාජ්ය ලේකම් මාර්කෝ රූබියෝ සහ ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් ද ජනාධිපතිවරයා සමඟ මෙම සංචාරයට එක්ව සිටිති.
වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර සාම සාකච්ඡා මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම ඇනහිට ඇත. ඉරානය විසින් යුධ වන්දි ඉල්ලා සිටීම, නාවික අවහිරතා ඉවත් කිරීම සහ ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානයට එරෙහි ප්රහාර නැවැත්වීම වැනි කොන්දේසි ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ට්රම්ප් එම කොන්දේසි “කුණුකසළ” (Garbage) ලෙස හඳුන්වමින් ප්රතික්ෂේප කර ඇත.
කෙසේ වෙතත්, ට්රම්ප් බීජිං පැමිණීමට දින කිහිපයකට පෙර ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා ද චීනයේ සංචාරයක නිරත වූ බැවින්, චීනය මෙම ගැටුම සමනය කිරීමට රහසිගත මැදිහත්වීමක් සිදු කරනු ඇතැයි දේශපාලන විචාරකයෝ විශ්වාස කරති.
