කපිල කේ හීනටියන –
ඊයේ දිනයේ ලෝක අවධානය යොමු වූ අතිශය වැදගත් තීන්දුවක් ප්රකාශයට පත් වුනේය. ඒ අයර්ලන්තය විසින් ඊශ්රායලයේ ජාතික ආරක්ෂක අමාත්ය ඉටමාර් බෙන්-ග්වීර් (Itamar Ben-Gvir) සහ මුදල් අමාත්ය බෙෂාලෙල් ස්මොට්රිච් (Bezalel Smotrich) යන අන්ත දක්ෂිණාංශික ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්යවරුන් දෙදෙනාට එරෙහිව සංචාරක තහනමක් පැනවීමට ගෙන ඇති පියවර ප්රකාශයට පත් කිරීමය.
ගාසා තීරයේ පවතින දැඩි නොසන්සුන්කාරී වාතාවරණය මධ්යයේ, ඊශ්රායලයේ ක්රියාකලාපයත් අදාළ අමාත්යවරුන්ගේ ප්රකාශ සහ ප්රතිපත්තිත් දැඩි විවේචනයට ලක් කරමින් අයර්ලන්තය මෙම තීරණය ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
අයර්ලන්තය මෙම පියවර ගැනීමට හේතු
මොන්ටිනිග්රෝ රාජ්යයේ පැවැති යුරෝපා සංගම්-බෝල්කන් සමුළුව අමතමින් ඊයේ (05) අයර්ලන්ත අග්රාමාත්ය (Taoiseach) මයිකල් මාටින් මෙම සංචාරක තහනම තහවුරු කළේය. ඔහු පෙන්වා දුන්නේ අදාළ අමාත්යවරුන්ගේ ප්රකාශ සහ ක්රියාවන් මඟින් “පලස්තීනුවන් පලස්තීන භූමියෙන් තුරන් කිරීමේ අවශ්යතාවක්” පෙන්නුම් කරන බවය.
ඒ අනුව අයර්ලන්ත අධිකරණ අමාත්ය ජිම් ඕ’කැලගන් ආගමන විගමන නිලධාරීන්ට උපදෙස් දී ඇත්තේ මෙම අමාත්යවරුන් දෙදෙනා අයර්ලන්තයට ඇතුළු වීමට උත්සාහ කළහොත් එය ප්රතික්ෂේප කරන ලෙසය. පූර්ණ කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරවම මෙම ක්රියාමාර්ගය ගැනීමට රජය එකඟ වී තිබේ.
ගාසා තීරය බලා යාත්රා කළ ආධාර රැගත් නෞකාවක් ඊශ්රායල ආරක්ෂක අංශ භාරයට ගැනීමෙන් පසු, එහි සිටි පලස්තීන හිතවාදී ක්රියාකාරීන් උපහාසයට ලක් කරමින් බෙන්-ග්වීර් විසින් මෑතකදී නිකුත් කරන ලද වීඩියෝවක් මෙම තීරණයට ප්රධානතම හේතුවක් විය.
ඇමෙරිකාව, බ්රිතාන්යය, ප්රංශය, ඉතාලිය සහ කැනඩාව ඇතුළු රටවල් රැසක් මෙම වීඩියෝව හෙළා දුටු අතර, ප්රංශය පසුගිය මාසයේදී බෙන්-ග්වීර්ට එරෙහිව සංචාරක තහනමක් ද පැනවීය.
අග්රාමාත්ය මාටින් දීර්ඝ කාලයක සිට ගාසා තීරයේ තත්ත්වය පිළිබඳව ප්රබල ලෙස හඬ නඟන නායකයෙකි. ඔහු එය “ව්යසනයක්” ලෙස හඳුන්වන අතර, තත්ත්වය තවදුරටත් අර්බුදකාරී කරන ඊශ්රායල බලධාරීන්ට රට තුළට ඇතුළුවීම අවහිර කරන බව ප්රකාශ කර කළ නායකයෙකි. අයර්ලන්තය 2024 වසරේදී පලස්තීන රාජ්යය නිල වශයෙන් පිළිගත් අතර, බටහිර ඉවුරේ පදිංචිකරුවන්ට සහ වෙළෙඳ කටයුතුවලට සම්බාධක පැනවීම සඳහා යුරෝපා සංගමයේ මැදිහත්වීම ද ඉල්ලා සිටියේය.
අමාත්යවරුන් පිළිබඳ පසුබිම
බෙන්-ග්වීර් සහ ස්මොට්රිච් යනු ඊශ්රායල අග්රාමාත්ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ සන්ධාන රජයේ ප්රධානතම පාර්ශවකරුවන් වේ. අන්ත දක්ෂිණාංශික පක්ෂ මෙහෙයවන ඔවුන් දෙදෙනා ජාත්යන්තර වශයෙන් දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව ඇත්තේ පහත කරුණු හේතුවෙනි:
- පලස්තීන විරෝධී ප්රකාශ නිරන්තරයෙන් සිදු කිරීම.ෙ
- බටහිර ඉවුරේ ඊශ්රායල ජනාවාස පිහිටුවීමට පූර්ණ සහය දැක්වීම.
- පලස්තීනුවන්ට එරෙහි ප්රචණ්ඩත්වය දිරිගන්වන ප්රතිපත්ති ක්රියාත්මක කිරීම.
මීට පෙර, බ්රිතාන්යය, ඕස්ට්රේලියාව, කැනඩාව, නවසීලන්තය සහ නෝර්වේ යන රටවල් ද “ප්රචණ්ඩත්වය උසිගැන්වීම” හේතුවෙන් මෙම අමාත්යවරුන්ට එරෙහිව සංචාරක තහනම් සහ වත්කම් අත්හිටුවීම් ඇතුළු සම්බාධක පනවා තිබේ. නෙදර්ලන්තය සහ ස්ලොවේනියාව ද මොවුන්ට එරෙහිව පියවර ගෙන ඇත.
ඊශ්රයාල අමානුෂිකත්වයට එරෙහිව යුරෝපයේ බොහෝ රටවල් නිහඬ ඇයි?
එක්සත් රාජධානිය සහ යුරෝපා සංගමයේ ඇතැම් රටවල් ඊශ්රායලයට එරෙහිව මෙවැනි සෘජු රාජ්ය තාන්ත්රික ක්රියාමාර්ග ගැනීමට තවමත් මැලිවීමට ප්රධානතම හේතු කීපයක් තිබේ. එකක් නම් ඊශ්රායලය සමඟ පවතින දිගුකාලීන උපායමාර්ගික, ආරක්ෂක සහ බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කරගැනීමේ සබඳතා බිඳවැටීමේ අවදානම වළක්වා ගැනීමය.
විශේෂයෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපය තුළ බටහිර ආරක්ෂක අවශ්යතා ආරක්ෂා කරගැනීමේදී ඊශ්රායලය ප්රධාන සහකරුවෙකි. අනෙක් අතින් යුදෙව් විරෝධී (Antisemitism) චෝදනාවලට ලක්වීමට ඇති දේශපාලනික බිය සහ අභ්යන්තර දේශපාලන බලපෑම් ද මීට තදින්ම බලපායි.
එමෙන්ම යුරෝපා සංගමය තුළ මෙවැනි ප්රතිපත්තියක් ක්රියාත්මක කිරීම කිසිසේත්ම පහසු නැත. එම සංගමය තුළ පොදු විදේශ ප්රතිපත්තියක් ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා සාමාජික රටවල් 27 හිම ඒකමතික එකඟතාව (unanimity) අනිවාර්යය. , ජර්මනිය, ඔස්ට්රියාව සහ චෙක් ජනරජය වැනි ඊශ්රායලයට දැඩි ලෙස හිතවාදී රටවල් සමස්ත සංගමයක් ලෙස පොදු සම්බාධක පැනවීමේ යෝජනාවලට නිෂේධ බලය භාවිතා කරමින් හරස් වීම හේතුවෙන් මෙම රටවල් තවමත් ගෝලීය වශයෙන් ඒකාබද්ධ වූ තීරණයකට එළඹ නොමැත.
මෙම තීරණය ගෝලීය වශයෙන් බලපාන්නේ කෙසේ ද?
අයර්ලන්තය ඇතුළු බටහිර රටවල් කිහිපයක් ඊශ්රායලයේ ජ්යෙෂ්ඨ අමාත්යවරුන්ට එරෙහිව ගත් මෙම තීරණය ගෝලීය වශයෙන් ප්රධාන ක්ෂේත්ර කිහිපයක් ඔස්සේ බලපෑම් එල්ල කරනු ලබයි:
- ඊශ්රායල අභ්යන්තර දේශපාලනයට සහ සන්ධාන රජයට එල්ල වන පීඩනය: මෙවැනි තහනම් හරහා ඊශ්රායල අග්රාමාත්ය බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ සන්ධාන රජයේ සිටින අන්ත දක්ෂිණාංශික පක්ෂ ජාත්යන්තරව තනි වන අතර, එය ඊශ්රායලයේ වත්මන් පාලක සන්ධානයේ ස්ථාවරත්වයට සහ අනාගත දේශපාලන තීන්දු කෙරෙහි වක්ර බලපෑමක් එල්ල කරයි.
- බටහිර ලෝකය තුළ මතුවන දේශපාලන බෙදීම: මෙම පියවර හේතුවෙන් පලස්තීන පාර්ශවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින අයර්ලන්තය, ස්පාඤ්ඤය වැනි රටවල් සහ ඊශ්රායලයට දැඩි ලෙස හිතවාදී ජර්මනිය, ඇමෙරිකාව වැනි රටවල් අතර පවතින රාජ්ය තාන්ත්රික මතභේද තවදුරටත් උග්ර වේ. මෙය සමස්ත බටහිර බලවතුන්ගේ පොදු විදේශ ප්රතිපත්තියේ එකමුතුව බිඳවැටීමක් ලෙස ද දැකිය හැකිය.
- ‘සංකේතාත්මක රාජ්ය තාන්ත්රික’ (Symbolic Diplomacy) ප්රවණතාවක් නිර්මාණය වීම: අදාළ අමාත්යවරුන්ගේ සංචාරයන් සැලසුම් කර නොතිබූ පසුබිමක වුවද, මෙවැනි තහනම් පැනවීම හරහා ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කරන ඕනෑම තරාතිරමක දේශපාලනඥයෙකුට එරෙහිව තනි තනිව හෝ රාජ්යයන් වශයෙන් නැඟී සිටිය හැකිය යන පූර්වාදර්ශය ලෝකය හමුවේ තබා ඇත.
- ගෝලීය සිවිල් සමාජ සහ ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයන්හි බලපෑම: මෙම දේශපාලන තීන්දුවත් සමඟ ලොව පුරා ක්රියාත්මක වන ඊශ්රායල විරෝධී සහ පලස්තීන හිතවාදී Boycott, Divestment, Sanctions (BDS) වැනි ව්යාපාරවලට නව පණක් ලැබෙන අතර, බටහිර රටවල ප්රධාන පෙළේ සමාගම් බටහිර ඉවුරේ සහ ගාසා තීරයේ සිදුවන ආයෝජන මෙන්ම වෙළෙඳ සබඳතා සීමා කිරීමට පෙළඹීමේ අවදානමක් පවතියි.
අයර්ලන්ත අග්රාමාත්ය මාටින් යුරෝපා සංගමයෙන් ඉල්ලා සිටියේ සමස්ත සංගමයක් ලෙසම මීට සමාන සම්බාධක පැනවීමට කටයුතු කරන ලෙසයි.
මේ අතර ඊශ්රයාල අමාත්ය බෙන්-ග්වීර් මෙම තහනම ප්රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ අයර්ලන්ත අග්රාමාත්යවරයා “යුදෙව් විරෝධියෙකු” (antisemite) වන බවය. මෙම තහනම හරහා තමන් නිවැරදි මාර්ගයේ ගමන් කරන බව සනාථ වන බවත් ඔහු කීවේය..
කෙසේ වෙතත් ඊශ්රයාලය මෙම තීරණය සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් නිල රාජ්ය තාන්ත්රික ප්රතිචාරයක් දක්වා නොමැත. එහෙත් දෙරට අතර සබඳතා පවතින්නේ ඉතා පළුදු වූ මට්ටමකය. ඊශ්රායලය මීට පෙර ඩබ්ලින් නුවර පිහිටි තම තානාපති කාර්යාලය ද වසා දැමීය.
ඊශ්රායල රජයේ ඇතැම් පාර්ශවයන් කෙරෙහි යුරෝපය තුළ පවතින දැඩි අප්රසාදය දැන් මැනවින් පිළිබිඹු වෙමින් ඇත. 2026 ජූනි 6 වනදා වන විටත් මෙම තීරණයෙන් පසු වෙනත් සුවිශේෂී දේශපාලන වෙනස්කම් වාර්තා වී නොමැති වුවද, ගෝලීය මාධ්ය තුළ මේ පිළිබඳ සංවාදය තවදුරටත් සක්රීයව පවතියි.
