උපෙක්ෂා උඩුවැරැල්ල –
ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නාවික හමුදා ප්රධානී රියර් අද්මිරාල් අලිරේසා ටැංසිරි ජීවිතක්ෂයට පත්ව ඇති බව ඉරානය නිල වශයෙන් තහවුරු කර තිබේ. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඉරාන නාවික හමුදාවේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කළ ඔහු, ඊශ්රායලය විසින් එල්ල කරන ලද ගුවන් ප්රහාරයකින් ලැබූ බරපතල තුවාල හේතුවෙන් මෙලෙස මියගොස් ඇත.
ඉරාන රජයේ නිල පුවත් සේවා ඔස්සේ අද (30) දිනයේදී නිකුත් කරන ලද නිවේදනයකට අනුව, දකුණුදිග ඉරානයේ පිහිටි බන්ඩර් අබ්බාස් (Bandar Abbas) වරාය නගරයට එල්ල වූ ඊශ්රායල ප්රහාරයකින් ඔහු මෙලෙස තුවාල ලබා තිබේ. අදාළ ප්රහාරය පසුගිය මාර්තු 26 වන දින හෝ ඊට ආසන්න දිනකදී සිදුව ඇති බව වාර්තා වේ.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අසල පිහිටි ඉරාන නාවික මෙහෙයුම්වල ප්රධාන මධ්යස්ථානයක් වන බන්ඩර් අබ්බාස් හි පිහිටි නාවික පහසුකම් ඉලක්ක කර ගනිමින් මෙම ප්රහාරය එල්ල වී තිබුණි. මෙම මෙහෙයුමෙන් පැය කිහිපයකට පසු ඊශ්රායල ආරක්ෂක අමාත්ය ඊශ්රායල් කැට්ස් ප්රහාරයේ වගකීම ප්රසිද්ධියේ භාරගත් අතර, එය ඉතා නිවැරදි හා මාරාන්තික ප්රහාරයක් බවත්, එමඟින් ඉරාන නාවික හමුදාවේ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුම මියගිය බවත් සඳහන් කළේය.
මේ අතර අමෙරිකානු මධ්යම විධානය (U.S. Central Command) ද ටැංසිරිගේ මරණය තහවුරු කර ඇති අතර, මෙම ඊශ්රායල ක්රියාමාර්ගය හේතුවෙන් කලාපය වඩාත් ආරක්ෂිත වනු ඇති බව ඔවුන් පවසා තිබේ.
ගැටුම් මැදින් ආ ගමන: අලිරේසා ටැංසිරිගේ යුද සේවය සහ බලපෑම
1962 වසරේදී බුෂෙහ්ර් (Bushehr) පළාතේ වෙරළබඩ කලාපයක උපත ලැබූ ටැංසිරි, ඉරානයේ දකුණුදිග මුහුදුබඩ පරිසරය තුළ හැදී වැඩුණු අයෙකි. සමහර වාර්තාවලට අනුව ඔහු අර්වන්ඩ්කෙනාර් (Arvandkenar) නැමැති කුඩා ධීවර ගම්මානයේ හෝ ඒ අසල පිහිටි ටැංජෙස්තාන් (Tangestan) ප්රාන්තයේ උපත ලබා ඇත. ධීවර පවුලක පුත්රයෙකු වූ ඔහු, 1980-88 කාලසීමාවේ පැවති ඉරාන-ඉරාක යුද්ධය සමයේදී නව යොවුන් වියේ පසුවන ස්වේච්ඡා සේවකයෙකු ලෙස ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායට (IRGC) එක් විය. එහිදී ඔහු දකුණුදිග තෙල් පර්යන්ත ආරක්ෂා කිරීමේ නාවික මෙහෙයුම් සඳහා සක්රීයව දායක විය.
සාමාන්ය ඉරාන නාවික හමුදාවට (Artesh) වඩා වෙනස් වූ, පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ අසමමිතික යුද උපක්රම, වේගවත් ප්රහාරක යාත්රා, ඩ්රෝන යාත්රා සහ මිසයිල පද්ධති කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන IRGC නාවික හමුදාව තුළ ඔහු පියවරෙන් පියවර ඉහළ තනතුරු කරා ගමන් කළේය. 2018 අගෝස්තු මාසයේදී ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි විසින් ඔහුව පෞද්ගලිකවම නාවික හමුදාපති ධුරයට පත් කරන ලද අතර, එය ඔහු කෙරෙහි පැවති දැඩි විශ්වාසය විදහා දක්වන්නකි. රියර් අද්මිරාල් අලි ෆදාවිගෙන් පසු එම ධුරයට පත් වූ ටැංසිරි, වසර අටකට ආසන්න කාලයක් එම තනතුර හෙබවූ අතර, ඔහු මෑත ඉතිහාසයේ දීර්ඝතම කාලයක් IRGC නාවික හමුදාපති ලෙස කටයුතු කළ පුද්ගලයා වේ.
කෲස් මිසයිල අත්හදා බැලීම් අධීක්ෂණය කිරීම සහ නාවික කටයුතු සඳහා සන්නද්ධ ඩ්රෝන යාත්රා නිපදවන සමාගමක අධ්යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කිරීම හේතුවෙන් 2019 සහ 2023 වසරවලදී අමෙරිකානු මහා භාණ්ඩාගාරය විසින් ඔහුට සම්බාධක පනවන ලදී. දැඩි අමෙරිකානු විරෝධී ප්රකාශ නිකුත් කරන්නෙකු ලෙස ප්රසිද්ධව සිටි ඔහු, ඉරානයට එරෙහිව කිසියම් ආක්රමණයක් එල්ල වුවහොත් ලෝකයේ තෙල් සහ ගෑස් වෙළඳාමෙන් පහෙන් එකක් ප්රවාහනය කරන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දමන බවට කිහිප වතාවක්ම තර්ජනය කර තිබුණි.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ යුද උපායමාර්ගික භූමිකාව සහ ටැංසිරිගේ අභාවයේ බලපෑම
අලිරේසා ටැංසිරිගේ නායකත්වය යටතේ, ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) නාවික හමුදාව පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය තුළ සිය බලය තහවුරු කර ගැනීම සඳහා අඩු පිරිවැයකින් යුත් නමුත් ඉහළ බලපෑමක් ඇති කළ හැකි උපක්රම රැසක් වර්ධනය කළේය. වේගවත් ප්රහාරක යාත්රා, එක් දිශාවකට පමණක් ගමන් කර ප්රහාර එල්ල කරන ඩ්රෝන යාත්රා (one-way attack drones) සහ මුහුදු බෝම්බ (sea mines) භාවිතය මෙහිදී කැපී පෙනුණි. වත්මන් අමෙරිකා-ඊශ්රායල-ඉරාන ගැටුම උත්සන්න වී ඇති පසුබිමක, හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ කොටස්වල බෝම්බ ඇටවීම සහ ජාත්යන්තර නැව් ගමනාගමනයට බාධා කරමින් මුහුදු මාර්ග අවහිර කිරීමේ මෙහෙයුම් සඳහා ඔහු සෘජුවම සම්බන්ධ විය. ඊශ්රායල බලධාරීන් ඔහුව හැඳින්වූයේ “හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීමට නායකත්වය දුන් පුද්ගලයා” ලෙස වන අතර, මීට පෙර තෙල් නැව් සහ වාණිජ නෞකාවලට එල්ල වූ ප්රහාර හේතුවෙන් ඔහුගේ දෑත් “ලේ වලින් තැවී ඇති” බවටද ඔවුන් චෝදනා කළහ.
ඉරාන මාධ්ය සහ විශ්ලේෂකයින් ඔහුව හඳුන්වනු ලැබුවේ ඉස්ලාමීය ජනරජයේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් සියවසකට ආසන්න කාලයක් කැපවූ “ජිහාඩ්” ප්රවීණයෙකු ලෙසය. IRGC නිකුත් කළ ශෝක පණිවුඩය ඔහුගේ සේවය අගය කළ අතර, ආක්රමණවලට එරෙහි සටනේදී “ඔහුගේ ලේ තවදුරටත් ගාමක බලවේගයක් වනු ඇති” බවට ප්රතිඥා දී තිබේ.
ටැංසිරිගේ මරණයෙන් පසු…
ටැංසිරිගේ මරණය, IRGC ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊශ්රායලය සහ අමෙරිකාව මාස කිහිපයක් තිස්සේ එල්ල කරන ප්රහාර මාලාව හමුවේ ඉරාන හමුදා නායකත්වයට එල්ල වූ තවත් ප්රබල පහරකි. මීට පෙර ද ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුම ඝාතනයට ලක්වූ අතර, ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන, කලාපීය නියෝජිත කණ්ඩායම් සහ නාවික හිරිහැර කිරීමේ ව්යාපාර සම්බන්ධයෙන් ඉරානය දැඩි පීඩනයකට ලක්ව සිටින මොහොතක මෙය සිදුවිය.
විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙන්නේ ඔහුගේ නික්මයාම කෙටි කාලීනව IRGC නාවික මෙහෙයුම්වලට උපක්රමික බලපෑමක් ඇති කළ හැකි වුවද, වේගය, ඩ්රෝන යාත්රා සහ රංචු ගැසී ප්රහාර එල්ල කිරීමේ (swarming) විමධ්යගත ක්රමය මත පදනම් වූ එම හමුදාවේ මූලධර්මයන් ස්ථාවරව පවතිනු ඇති බවය.
බන්ඩර් අබ්බාස් තවදුරටත් තීරණාත්මක මධ්යස්ථානයක් ලෙස පවතින අතර, ගල්ෆ් කලාපය තුළ සිය ස්ථාවරය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යන බවට IRGC දැනටමත් ඉඟි කර ඇත.
ප්රහාරයෙන් දින කිහිපයකට පසු ටැංසිරිගේ මරණය තහවුරු කිරීම මඟින් පෙනී යන්නේ, ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගේ මරණ ක්රමයෙන් පිළිගැනීමේ ඉරාන සම්ප්රදායයි. මෙය දේශීය සහයෝගය ලබා ගැනීමට සහ පළිගන්නා බවට අනතුරු ඇඟවීමට ඔවුන් උපයෝගී කර ගනී.
කලාපයේ නොසන්සුන්තාව ඉහළ මට්ටමක පවතින බැවින්, ලොව වැදගත්ම බලශක්ති නාලය වෙනුවෙන් පවතින මෙම සෙවනැලි යුද්ධයේ බරපතලකම ඔහුගේ අභාවය මඟින් මනාව පැහැදිලි වේ.
