කපිල කේ හීනටියන –
ටෙහෙරාන් නුවර ඉලක්ක කර ගනිමින් ඊයේ (16) රාත්රියේ එල්ල කළ ගුවන් ප්රහාරවලින් ඉරාන ඉහළම ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ලේකම් සහ එරට ජ්යෙෂ්ඨතම නිලධාරියෙකු වන අලි ලාරිජානි ඊශ්රායල හමුදා විසින් ඝාතනය කර ඇති බව ඊශ්රායල ආරක්ෂක අමාත්ය ඉශ්රායෙල් කැට්ස් අද (17) නිවේදනය කළේය.
මෙම ප්රහාරවලින් බසීජ් (Basij) අර්ධ මිලිටරි බලකායේ අණදෙන නිලධාරී ගොලම්රේසා සුලෙයිමානි ද මියගොස් ඇති බව කැට්ස් ප්රකාශ කර තිබිණි.
මෙම පුවත තහවුරු වුවහොත්, එය පෙබරවාරි 28 වන දින අමෙරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි මියයාමෙන් පසු සිදුවූ ඉහළම පෙළේ ඝාතනය වනු ඇත. මෙය දැනට පවතින කලාපීය යුද්ධය මධ්යයේ ඉරාන නායකත්වය තවදුරටත් අස්ථාවර කිරීමට හේතු වනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
ඊශ්රායල නිවේදනය
අද (17) අදහස් දක්වමින් ආරක්ෂක අමාත්ය කැට්ස් පැවසුවේ, “ලාරිජානි සහ බසීජ් අණදෙන නිලධාරියා ඊයේ රාත්රියේ විනාශ කළ බව” හමුදා නායකත්වය තමාට දැනුම් දුන් බවය.
ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයට සහ අමෙරිකාවට එරෙහිව දියත් කරන යුද ප්රයත්නයන් සම්බන්ධීකරණය කිරීමේ හැකියාවට මෙම මෙහෙයුම හරහා දැඩි බලපෑමක් එල්ල වූ බව ඔහු විස්තර කළේය.
68 හැවිරිදි වියේ පසුවූ ලාරිජානි, කමේනිගේ අභාවයෙන් පසු ඉරානයේ ආරක්ෂක සහ විදේශ ප්රතිපත්ති යාන්ත්රණයේ ප්රධාන චරිතයක් ලෙස ඉස්මතු විය. දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පාලන තන්ත්රයේ අභ්යන්තරිකයෙකු වූ ඔහු මීට පෙර පාර්ලිමේන්තු කථානායක (2008-2020) ලෙසත් ප්රධාන න්යෂ්ටික සාකච්ඡාකරුවෙකු ලෙසත් කටයුතු කර තිබුණි.
2025 දී ඉහළම ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයට නායකත්වය දීම සඳහා ඔහු නැවත පත් කරන ලද අතර, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් වෙත ප්රසිද්ධියේ අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කිරීම ඇතුළුව ටෙහෙරානයේ යුද ප්රතිචාරය හැඩගැස්වීමේදී ප්රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. ඔහු අවසන් වරට ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිටියේ මාර්තු 13 වන දින ටෙහෙරානයේ පැවති කුඩ්ස් දින රැලියකදීය.
ඉරානයේ නිහඬ බව
අඟහරුවාදා අගභාගය වන විටත්, ලාරිජානිගේ ඉරණම සම්බන්ධයෙන් ඉරානය නිල තහවුරු කිරීමක්, ප්රතික්ෂේප කිරීමක් හෝ ප්රකාශයක් නිකුත් කර නොමැත. රොයිටර්, සී.එන්.එන්, ද ගාඩියන්, අල් ජසීරා, නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් සහ එන්.පී.ආර් ඇතුළු ප්රධාන ජාත්යන්තර මාධ්ය ආයතන වාර්තා කරන්නේ ඊශ්රායලයේ මෙම ප්රකාශය සම්බන්ධයෙන් ටෙහෙරානය නිහඬව සිටින බවය.
කැට්ස්ගේ නිවේදනයෙන් සුළු මොහොතකට පසු, ලාරිජානිට සම්බන්ධ X (ට්විටර්) ගිණුම් සහ ඉරාන රාජ්ය මාධ්ය මගින් ඔහු විසින් ලියන ලදැයි කියන අත් අකුරින් යුත් ශෝක පණිවිඩයක් නිකුත් කරන ලදී.
දිනයක් සඳහන් නොවන මෙම පණිවිඩය මගින්, මෙම මස මුලදී ඉන්දියන් සාගරයේදී අමෙරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින් ගිල්වා දැමූ IRIS Dena නෞකාවේ සිටි ඉරාන නාවිකයින් 84 දෙනෙකුගේ අභාවය වෙනුවෙන් ශෝකය පළ කර තිබුණි. ඔවුන්ගේ අවමංගල්ය උත්සවය අදට නියමිතව තිබුණි.
එම සටහනේ ලාරිජානි සඳහන් කර ඇත්තේ, නාවිකයින්ගේ “මතකය සැමවිටම ඉරාන ජාතියේ හදවත් තුළ පවතිනු ඇති” බවත් ඔවුන්ගේ පරිත්යාගය ඉරාන සන්නද්ධ බලකායන් ශක්තිමත් කරනු ඇති බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්, මෙම සටහනේ ඊශ්රායල ප්රහාර, ලාරිජානිගේ වර්තමාන තත්ත්වය හෝ වත්මන් සිදුවීම් පිළිබඳව කිසිදු සඳහනක් නොමැත. මෙම සටහන බොහෝ විට කලින් සූදානම් කරන ලද්දක් විය හැකි බැවින්, එය ලාරිජානි ජීවතුන් අතර සිටින බවට සාක්ෂියක් නොවන බව විශ්ලේෂකයෝ පවසති.
ගැටුමේ පුළුල් පසුබිම
මෙම වාර්තාගත ප්රහාරය එල්ල වන්නේ, කමේනිගේ අභාවයෙන් පසු දැඩි ලෙස උත්සන්න වූ අමෙරිකා-ඊශ්රායල-ඉරාන යුද්ධය තවදුරටත් තීව්ර වෙමින් පවතින පසුබිමකය. ඉරානය විසින් ඉරාකයේ අමෙරිකානු ඉලක්ක වෙත මෑතකදී ප්රහාර එල්ල කරමින් ප්රතිප්රහාර දියත් කළ අතර ඊශ්රායලය සිය ගුවන් මෙහෙයුම් වේගවත් කර ඇත. සටන් ලෙබනනය දක්වා ද ව්යාප්ත වී ඇති අතර එහිදී ද අතිරේක ඊශ්රායල ප්රහාර වාර්තා වේ.
ගෝලීය වශයෙන් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ බාධා කිරීම්, තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ රාජ්යතාන්ත්රික ගැටලු මෙහි ප්රතිඵල ලෙස දැකගත හැකිය. වැදගත් මුහුදු මාර්ග ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සහාය වන ලෙස ජනාධිපති ට්රම්ප් මිත්ර රටවලින් ඉල්ලා සිටියද, සමහර ජාතීන් ඒ සඳහා මැලි කමක් දක්වා ඇත.
ඉදිරියට කුමක් සිදුවිය හැකිද?
ලාරිජානි ඝාතනය වී ඇත්නම්, එය ඉරානයේ යුද උපායමාර්ග සහ අභ්යන්තර ආරක්ෂාව සම්බන්ධීකරණය කිරීමට උදවු වූ ප්රායෝගික මෙන්ම දැඩි මතධාරී හඬක් අහිමි වීමකි.
ඔහුගේ සහ බසීජ් අණදෙන නිලධාරියාගේ මරණය තීරණාත්මක මොහොතක ඉරානයේ විධාන ව්යුහය තුළ තවදුරටත් හිඩැස් ඇති කළ හැකිය.
තත්ත්වය තවමත් අවිනිශ්චිතය. නිල තහවුරු කිරීමක් ඉරාන රාජ්ය නාලිකා (IRNA, Press TV) හෝ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගෙන් ලැබිය යුතුය. එතෙක්, ඊශ්රායලයේ ප්රකාශය ටෙහෙරානය විසින් තහවුරු කර නොමැති අතර, අතින් ලියන ලද සටහන මගින් තත්ත්වය තවදුරටත් ව්යාකූල කර ඇත. ගැටුම සමනය වීමේ ලකුණු නොපෙන්වන බැවින් ලොව පුරා රජයන් සහ විශ්ලේෂකයින් මෙම වර්ධනයන් සමීපව නිරීක්ෂණය කරමින් සිටී.
