බීබීසී –
ප්රථම වරට එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් ප්රධානියා ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අපරාධ පිළිබඳ ප්රශ්නය මතු කර ඇති අතර රට බංකොලොත් කිරීමට වගකිව යුතු පුද්ගලයින් නීතිය හමුවට ගෙන ඒමට අවශ්ය බවට මෙවර එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට ගෙන ආ වාර්තාවක් ඉදිරිපත්කරමින් අවධාරණය කළේය.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් මහ කොමසාරිස්වරිය ජාත්යන්තර ප්රජාව ශ්රී ලංකාව ප්රකෘතිමත් කිරීමට සහ මානව හිමිකම් කඩකිරීම් සහ ආර්ථික අපරාධ සඳහා දණ්ඩමුක්තිය ඇතුළු අර්බුදයට යටින් පවතින හේතූන් ආමන්ත්රණය කිරීමට සහාය දෙන ලෙස දිරිමත් කරයි.
ශ්රී ලංකාව දේශපාලනික වශයෙන් ඉතා බැරෑරුම් සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ ඇති බවත් වත්මන් ආර්ථික අර්බුදයට මුල්වූ සාධක හඳුනාගෙන අවශ්ය පියවර ගැනීම, ආර්ථිකමය අපරාධ සහ දුෂණය මැඩලීම සඳහා පියවර ගැනීම වැදගත් බව එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය පවසයි.
ශ්රී ලංකාවේ යුද සමයේ හා ඉන් අනතුරුව ඇතිවූ මානව හිමිකම් පිළිබඳව වගවීමේ ක්රියාවලිය සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් කලක් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය අවධානය යොමුකර තිබූ අතර මෙවර එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික අර්බුදයට වගකිවයුත්තන් ට එරෙහිව ක්රියා කිරීමද ඇතුළත් කර තිබීම විශේෂත්වයකි.
ඔවුන් නිකුත් කළ වාර්තාවක දැක්වෙන්නේ ශ්රී ලංකාව කඩිනමින් වගවීම පිළිබඳ ප්රතිසංස්කරණ සහ ආයතනික, ආරක්ෂක අංශ ප්රතිසංස්කරණ සඳහා ද යොමුවිය යුතු බවය.
ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ කවුන්සිලය සැප්තැම්බර් 6 වැනිදා මෙම වාර්තාව නිකුත් කර තිබේ.
එහි සඳහන් වන්නේ මෙරට නව රජය මානව හිමිකම් ක්රියාත්මක කිරීම සහ සංහිඳියාව පිළිබඳ ජාතික කථිකාවතක් කඩිනමින් ආරම්භ කළ යුතු බවත් ක්ෂේත්ර කිහිපයක ප්රතිසංස්කරණ සමග වගවීම පිළිබඳ ක්රියා කළ යුතු බවය.
මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ (HRC) 51 වැනි සැසිවාරය 2022 සැප්තැම්බර් 12 – ඔක්තෝබර් 07 වැනි දින දක්වා ස්විට්සර්ලන්තයේ ජිනීවා හිදී පැවැත්වීමට නියමිතය. සැසිවාරයට සහභාගි වීම සඳහා විදේශ කටයුතු අමාත්ය අලි සබ්රි සහ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථා ප්රතිසංස්කරණ අමාත්ය ආචාර්ය විජයදාස රාජපක්ෂ මේ වන විටත් ජිනීවා නුවරට ගොස් ඇත.
ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් තත්ත්වය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්ගේ පූර්ණ වාර්තාව මගින් දක්වා ඇති නිර්දේශ මෙසේය.
- ආර්ථික අර්බුදය තුළ මිනිසුන්ගේ ආර්ථික හා සමාජ අයිතීන් සහතික කිරීම සඳහා අවශ්ය සියලු පියවර ගැනීම; වෙනස්කම් නොකිරීම සහ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීම මත පදනම් වූ වඩාත්ම ආන්තික සහ අවදානමට ලක්විය හැකි පුද්ගලයින් සහ කණ්ඩායම් සඳහා ක්ෂණික සහන සහතික කිරීම සහ මූල්යකරණය වැඩි කිරීම සහ සමාජ ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කිරීම;
- මිලිටරි වියදම් සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කිරීම, දූෂණයට තීරණාත්මක ලෙස මුහුණ දීම සහ ජාත්යන්තර සහයෝගීතාවය තුළින් සෞඛ්ය, සමාජ ආරක්ෂණ සහ අධ්යාපනය සඳහා ආයෝජන වැඩි කිරීම; ජාත්යන්තර මූල්ය ආධාර වැඩසටහන්වල ඇති විය හැකි මානව හිමිකම් බලපෑම් තක්සේරු කිරීම සහ එය අවම මට්ටමකට අඩු කිරීමට පියවර ගැනීම;
- අධිකරණය සහ මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව ඇතුළු ප්රධාන ආයතනවල ස්වාධීනත්වය සහතික කරන ව්යවස්ථාමය ප්රතිසංස්කරණ ඉදිරියට ගෙන යාම.
- විශ්වසනීය සත්ය සෙවීමේ යාන්ත්රණයක් සහ තාවකාලික විශේෂ අධිකරණයක් මෙන්ම ආරක්ෂක අංශයක් පිහිටුවීමට අදාළ පියවර ගැනීම ඇතුළු කැපී පෙනෙන කැපවීම් ක්රියාවට නැංවීම සඳහා කාලානුරූපී සැලැස්මක් සමඟින් සංක්රාන්ති යුක්තිය සහ වගවීම පිළිබඳ පුළුල් උපාය මාර්ගයක් සකස් කිරීම. අතුරුදහන් වූවන්ගේ කාර්යාලය සහ වන්දි ගෙවීමේ කාර්යාලය නැවත පණ ගැන්වීම;
- මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් පිළිබඳ සංකේතාත්මක සිද්ධීන් සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනය කිරීම සහ නඩු පැවරීම; පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාරයන් සම්බන්ධව පෙර සිදු කරන ලද විමර්ශනවල සම්පූර්ණ සොයාගැනීම් නිකුත් කිරීම සහ ජාත්යන්තර සහාය ඇතිව සහ වින්දිතයින් සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයින්ගේ පූර්ණ සහභාගීත්වයෙන් පසු විපරම් ස්වාධීන හා විනිවිද පෙනෙන පරීක්ෂණයක් ස්ථාපිත කිරීම;
- සිවිල් ක්ෂේත්ර කෙරෙහි හමුදාවේ බලපෑම අවසන් කිරීමට සහ උතුරු සහ නැගෙනහිර පළාත්වල හමුදා යෙදවීම අඩු කිරීමට පියවර ගැනීම;
- හමුදාව සතු සියලුම පෞද්ගලික ඉඩම් ආපසු ලබා දීම සහ ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම පිළිබඳ අන්තර් ආගමික සංවාදය ඇතුළුව ඉඩම් ආරවුල් අපක්ෂපාතීව විනිශ්චය කිරීම;
- ත්රස්තවාදය වැලැක්වීමේ පනතට නව නීති සම්පාදනය කිරීම සහ ඩිජිටල් ආරක්ෂාව පිළිබඳ යෝජිත නීති ශ්රී ලංකාවේ ජාත්යන්තර නීති බැඳීම්වලට සම්පූර්ණයෙන්ම අනුකූල වන බවට සහතික වීම; ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත භාවිතය පිළිබඳ දැඩි තහනමක් නිරීක්ෂණය කිරීම සහ ත්රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ රඳවා සිටින රැඳවියන් සහ දිගුකාලීන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීම කඩිනම් කිරීම;
- හදිසි අවස්ථා රෙගුලාසි වල අවශ්යතාවය සහ සමානුපාතිකත්වය සමාලෝචනය කිරීම සහ සාමකාමීව රැස්වීමේ, ඇසුරු කිරීමේ සහ ප්රකාශනයේ නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහතික කිරීම;
ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් තත්ත්වය පිළිබඳව එම වාර්තාවේ සඳහන් කරුණු මෙසේය:
වාර්තාවේ දැක්වෙන්නේ ශ්රී ලංකාව පෙර නොවූ විරූ ආර්ථික අර්බුදයකට මුහුණ දෙමින් සිටින බවයි.
2022 මාර්තු මාසයේ සිට, සියලුම ප්රජාවන් සහ විවිධ තරාතිරම්වල ශ්රී ලාංකිකයන්, විශේෂයෙන්ම තරුණ තරුණියන්, ආණ්ඩු වෙනසක් ඉල්ලා සිටීම සහ වගවීම සහ ගැඹුරු ප්රතිසංස්කරණ ඉල්ලමින් පුළුල් විරෝධතා ව්යාපාරයකට එක්වී ඇති බවට එම වාර්තාවේ දැක්වේ.
මේ අතර අතීතයේ සිදු වූ මානව හිමිකම් කඩවීම්වලට ගොදුරු වූවන් සත්යය, යුක්තිය සහ සහනය අපේක්ෂාවෙන් සිටින බවත් පවසන එම වාර්තාව මානව හිමිකම් සහ සංහිඳියාව ඉදිරියට ගෙන යන ජාතික සංවාදයකට අවතීර්ණ වන ලෙසත්, අතීතයේ සිදු වූ උල්ලංඝනයන් යළි ඇති නොවීමට අවශ්ය ගැඹුරු ආයතනික හා ආරක්ෂක අංශ ප්රතිසංස්කරණ සිදු කරන ලෙසත් මහ කොමසාරිස්වරිය නව රජයෙන් ඉල්ලා සිටී.
වේදනාකාරී ආර්ථික ප්රතිසංස්කරණ සහ තවදුරටත් ප්රචණ්ඩත්වයේ අවදානම ඇතුළු බොහෝ අභියෝග ඉදිරියෙහි ඇත.
ශ්රී ලංකාව ප්රකෘතිමත් කිරීම සඳහා පමණක් නොව, මානව හිමිකම් කඩකිරීම් සහ ආර්ථික අපරාධ සම්බන්ධයෙන් දණ්ඩමුක්තිය ඇතුළු අර්බුදයට යටින් පවතින හේතූන් ආමන්ත්රණය කිරීමේදී ශ්රී ලංකාවට සහය දෙන ලෙස මහ කොමසාරිස්වරිය ජාත්යන්තර ප්රජාව දිරිමත් කරයි.
ජාත්යන්තර මට්ටමින් වගවීම ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා විකල්ප ගණනාවක් අනුගමනය කිරීමෙන් සාමාජික රටවලට යුක්තිය, සංහිඳියාව සහ මානව හිමිකම් සෙවීම සඳහා ශ්රී ලාංකිකයන්ට උපකාර කළ හැකිය.
මෙම වාර්තාව මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 46/1 යෝජනාවට අනුව සකස් කර ඇතැයි මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහකොමසාරිස්වරිය සඳහන් කළාය.
වත්මන් වාර්තාව මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ 46/1 යෝජනාවට අනුව ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, වගවීම ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා වැඩිදුර විකල්ප සමඟ ශ්රී ලංකාවේ මානව හිමිකම් තත්ත්වය පිළිබඳ සවිස්තර වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් (OHCHR) කාර්යාලයෙන් මීට පෙර ඉල්ලා තිබුණි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරියගේ වාර්තාව සකස් කිරීම සඳහා රජය දක්වන සාධනීය මැදිහත්වීම පිළිබඳව කෘතඥ වන බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් විසින් රජයට ප්රශ්න යවා එහි ප්රතිචාරය 2022 ජූලි 21 දින ලබා ගෙන ඇති බවත් වාර්තාවේ දැක්වෙයි.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් 2022 මැයි සහ අගෝස්තු මාසවලදී ශ්රී ලංකාවේ සංචාර දෙකකට රජය පහසුකම් සලසා ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් විසින් සත්ය අදහස් සඳහා කෙටුම්පත් වාර්තාව රජය සමඟ හුවමාරුකර ගෙන ඇත.
මෙම අභියෝගාත්මක අවස්ථාවේ රාජ්ය ආයතන මුහුණ දෙන සැලකිය යුතු බර සහ බාධාවන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය විසින් පිළිගනී.
තම කාර්යාලය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ සිවිල් සමාජ සංවිධාන සහ අනෙකුත් පාර්ශ්වකරුවන්ට ද මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය සිය කෘතඥතාව පළ කර ඇත.
2022 ජූලි වන විට, එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ ක්රියා පටිපාටි මගින් මෙරට සංචාර සඳහා රජයට අපේක්ෂිත ඉල්ලීම් 6ක් ඉදිරිපත් කර ඇත.
වාර්තාව මගින් පෙන්වා දෙන්නේ 2020 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ විසිවැනි සංශෝධනය හරහා නැවත හඳුන්වා දුන් බලවත් විධායක ජනාධිපති ක්රමයක් යටතේ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදය දිග හැරුණු බවයි.
විසිවැනි සංශෝධනය ශ්රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව, මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව, ජාතික පොලිස් කොමිසම, අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව ඇතුළු ප්රධාන කොමිෂන් සභා සහ අධිකරණය වැනි ආයතනවල ස්වාධීනත්වය ඛාදනය කළ බවද එහි දැක්වෙයි.
