වෛද්යවරුන් පවා විරුද්ධ වූ සුවසැරිය නොමිලේ ගිලන් රථ සේවාව කොරෝනා වසංගතය හමුවේ අත්යාවශ්යම හා වැදගත්ම සේවාව වී ඇති බව සඳහන් කරමින් ලොව ප්රමුඛතම වෛද්ය සඟරාව වන The BMJ සඟරාව ඒ පිළිබඳ ප්රශංසනාත්මක ලිපියක් පසුගිය 4 දා පළ කර තිබේ.
පහත කරුණු උපුටා ගෙන ඇත්තේ එම ලිපිය ඇසුරිනි.
2013 දී හර්ෂ ද සිල්වා සිය මිතුරන් හා පවුලේ අය සමඟ කොළඹ අගනුවර සිට කි.මී. 297 ක් නැගෙනහිරින් පිහිටි නැගෙනහිර ශ්රී ලංකාවේ කුච්චාවෙලි නම් කුඩා නගරයක ගමන් කරමින් සිටියේය. ඒ සුළි සුළං අනතුරු ඇඟවීමක් අතරතුර ය. ඔවුන්ගේ එක් වාහනයක් මඟ හැරී, විදුලි කණු සහ ගසක ගැටිණි. ඔහුගේ මිතුරියක පිටුපස ජනේලයෙන් පාරට විසිවී ගොස් බරපතල තුවාල ලබා ඇත.
ඇයට ක්ෂණික ශල්යකර්මයක් අවශ්ය විය. ඔවුන් ගිලන් රථයක් ඉල්ලා කන්තලේ පිහිටි මූලික රෝහලට ගියහ. නමුත් කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් ඔවුන්ට ඇයව කොළඹට ගෙන යාමට සිදු විය.
ශල්යකර්මයක් කර කාලයත් සමඟ ඇය සුවය ලබා ඇත. නමුත් සිදුවීම් වෙනස් විය හැකිය. ගිලන් රථයක් සියල්ලම වෙනස් කිරීමට ඉඩ තිබුණි. “ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව රෝහල් හදිසි සෞඛ්ය සේවා පද්ධතිය වෙනස් කිරීමට මට යමක් කළ හැකි නම් මම එය කරන්නෙමි” යැයි එවකට විපක්ෂයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරයකු වූ හර්ෂ ද සිල්වා සිතාගත්තේය.
2015 දී හර්ෂ ද සිල්වා ජාතික ප්රතිපත්ති හා ආර්ථික කටයුතු පිළිබඳ නියෝජ්ය අමාත්ය ධුරයට පත්විය. ඉන්දු-ලංකා මිත්රත්වයේ සංකේතයක් ලෙස ඉන්දීය රජය විසින් ශ්රී ලංකාවට ඩොලර් මිලියන 7.55 (ඩොලර් මිලියන 5.65; ඩොලර් මිලියන 6.34) ක ප්රදානයක් ලබා දී ඇත. හර්ෂ ද සිල්වා මහතා විසින් අගමැතිවරයාට යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළේ ගිලන් රථයක් සහිත නවීන හදිසි වෛද්ය සේවා ජාලයක් ඇතිකිරීම පිළිබඳවයි.
දුරකථන අංකය 1990 වන සුව සැරිය ගිලන් රථ සේවය 2016 ජූලි 28 වන දින නොමිලේ හදිසි පූර්ව රෝහල් සෞඛ්ය සේවාවක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ගාස්තු රහිත දුරකථන අංකයක් ලෙස 1990 අංකය ස්ථාපනය කර ඇත. ගිලන්රථ අසූ අටක් බටහිර හා දකුණු පළාත්වල ක්රියාත්මක විය.
“මුලදී රජයේ සෞඛ්ය නිලධාරීන්ගේ සංගමයේ, මහජන සෞඛ්ය පහසුකම්වල සේවය කරන වෛද්යවරුන් සහ විරුද්ධ පක්ෂය නියෝජනය කරමින් අප බොහෝ දුෂ්කරතාවන්ට හා විවේචනවලට මුහුණ දුන්නා” යැයි හර්ෂ ද සිල්වා මන්ත්රීවරයා පවසයි. “ඔවුන් අපට ගිලන්රථ රෝහල්වල නවතා තැබීමට ඉඩ නොදුන් විට, මම පොලිසිය සමඟ කතා කළා.”
ශ්රී ලංකාවට නිදහස් සෞඛ්ය සේවාවක් ඇත. තදබදය, දිගු කාලයක් බලා සිටීම, සීමිත විශේෂඥ සත්කාර සහ සම්පත් අසමාන ලෙස බෙදා හැරීම තිබියදීත්, එය ආකර්ෂණීය ප්රතිඑලය අත්කර ගනී. අවුරුදු 77 ක ඉහළ ආයු අපේක්ෂාවක් සහ දකුණු ආසියාවේ අවම මාතෘ මරණ අනුපාතය දැක්වූ ශ්රී ලංකාව 2016 දී මැලේරියාවෙන් තොර තත්වයකට පත්විය.
එහෙත් ගිලන්රථ පැවතියේ ස්වල්පයක් වන අතර ඒවා ප්රධාන වශයෙන් නගරවල මිල අධික පෞද්ගලික රෝහල්වලට අයත් වේ. බොහෝ පුරවැසියන්ට, විශේෂයෙන් ග්රාමීය ප්රදේශවල සිටින අයට හදිසි අවස්ථා වලදී තමන්වම ආරක්ෂා කර ගැනීම ද අසීරු විය.
ගිලන්රථ ඒකක 297 ක් ඇති සුව සැරිය මුළු දිවයිනම ආවරණය වන අතර ප්රදේශයේ ජනගහන ඝනත්වය මත පදනම්ව ගිලන්රථ ඒකක වෙන්කර ඇත. එහි මුළු ශ්රම බලකාය 1500 කි. ගිලන්රථ දිවයින පුරා පොලිස් ස්ථානවල ගාල් කර ඇත. වෛද්ය නිලධාරීන්ගේ සංගමය පළමුවෙන්ම එම සේවය ප්රතික්ෂේප කළේ දේශපාලන හේතු මත ය.
හර්ෂ ද සිල්වා මන්ත්රීවරයා පවසන්නේ මේ වන විට රෝගීන් 6,50,000 කට වැඩි ප්රමාණයක් මෙම සේවාව මගින් ප්රවාහනය කර ඇත. ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි මෙම සේවය නිසා ජීවිත 66,000 ක් බේරී තිබේ. ශ්රී ලංකාවේ ළදරු මරණ අනුපාතය 2015 දී 7.5% සිට 2019 දී 6% දක්වා පහත හෙලීමට සමගාමීව එහි ගිලන්රථවල සාර්ථක දරු උපත් 200 කට අධික සංඛ්යාවක් ගණනය කර ඇත. මෙම සේවාව ලබාගත් එක් මවක් තම අලුත උපන් බිළිඳාට හර්ෂගේ නම බිළිඳාට නම් කළේය. ” (සිනාසෙමින්) මම මගේ බිරිඳට කිව්වා ඒකට මගේ කිසිම සම්බන්ධයක් නැහැ කියලා ”ඔහු පවසයි.
කොරෝනා වසංගතය තුළ මේ සේවාවේ අවශ්යතාව ඉහළ ගිය අතර සාමාන්යයෙන් ඇමතුම් 5300 ක් ඊට ලැබෙන අතර සාමාන්යයෙන් දිනකට රොගීන් 1000 ක් හසුරුවයි. වසංගතය අතරතුර මෙය දිනකට ඇමතුම් 9000 ක් සහ රෝගීන් 1500 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව ජුනි 20 වන දින ෆේස්බුක් ලයිව් හි සුව සැරිය හි ප්රධාන විධායක නිලධාරි සොහාන් ද සිල්වා මහතා පැවසීය.
ඕස්ට්රේලියාවේ නිව් සවුත් වේල්ස් (මිනිත්තු 11.4) වැනි කාලයක් තුළ ක්රියාත්මක ගිලන් රථ සේවාව අභිබවා යමින් දිවයින පුරා මිනිත්තු 11.25 ක සාමාන්ය ප්රතිචාර කාලයක් මෙම සේවාවට මෙරටදී ඇත.
“කෝවිඩ් -19 පැතිර යාමත් සමඟ අපගේ වැඩ කටයුතු වැඩි වී තිබේ” යැයි සොහාන් පැවසීය. මහජනතාව දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන්, සමාජ මාධ්ය ප්රචාරණ වැඩසටහන් සහ සෞඛ්ය අමාත්යාංශය විසින් විද්යුත් මාධ්ය ඔස්සේ විශාල වශයෙන් ප්රචාරය කළේ කොවිඩ් රෝග ලක්ෂණ තිබේ නම් 1990 අමතන ලෙසයි. ගිලන්රථ මගින් සැක සහිත රෝගීන් සහ තහවුරු කරන ලද රෝගීන්, පරීක්ෂණ මධ්යස්ථාන හා රෝහල් වෙත මාරු කිරීම, නිරාවරණය වීම අවම කිරීම සිදුකරයි.
“අපි දැන් රෝගියා මාරු කිරීමෙන් පසු සෑම ගිලන් රථයක්ම විෂබීජහරණය කරනවා,” සොහාන් පැවසීය. “අපි ඉන්නේ වසංගතයක. නමුත් එයින් අදහස් කරන්නේ වෙනත් හදිසි අවස්ථා ඇති නොවන බව නොවේ. සෑම දිනකම මාර්ග අනතුරු සිදු වෙනවා. හෘද රෝග ඇති බරපතල රෝගීන් සිටිනවා. ”
සිය කාර්ය මණ්ඩලයේ කැපවීම හා කැපවීම සොහාන් අගය කළේය. “සමහර විට අපගේ කාර්ය මණ්ඩලයට ඔවුන්ගේ නවාතැන් වෙනත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ ඔවුන්ගේ ඉඩම් හිමියන් වෛරසය රැගෙන ගිය බවට සැක කරන බැවිනි. ඒ නිසා ඔවුන් පොලිස් ස්ථානයේ ගත කරනවා. ඔවුන් මේ කොරෝනා වසංගත සමයේ ගත කරන්නේ ඒ වගේ ජීවිතයක්. ඒ වුණත් එක කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෙක්වත් පැමිණිලි කළේ නැහැ. ”
ශ්රී ලංකාවේ කොවිඩ් ත්ත්වයක් හමුවේ සුවසැරිය කාර්යභාරය අතිශය වැදගත් සේවාවක් බවට සෞඛ්ය අමාත්ය පවිත්රා වන්නිආරච්චි මාර්තු අග දී මාධ්ය හමුවකදී පැවසුවාය.
