වත්මන් ගෝලීය දේශපාලනයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව ඇති ඇමෙරිකා – ඉරාන ගැටුම්කාරී තත්ත්වය හමුවේ, ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් ඉරානය වෙත එල්ල කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ දැවැන්ත හමුදා ප්රහාරය තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට තීරණය කර ඇති බව ප්රකාශ කළේය.
හෙට (මැයි 20) දින එල්ල කිරීමට නියමිතව තිබූ මෙම යුදමය ප්රහාරය මෙලෙස අත්හිටුවා ඇත්තේ දෙපාර්ශවය අතර සාමකාමී එකඟතාවක් ඇති කර ගැනීම සඳහා තවදුරටත් රාජ්ය තාන්ත්රික මට්ටමේ සාකච්ඡාවලට ඉඩකඩ ලබා දීමේ අරමුණින් බව ඔහු පවසයි.
ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සිය නිල ‘ටෲත් සෝෂල්’ (Truth Social) සමාජ මාධ්ය ගිණුම හරහා සහ ධවල මන්දිරයේ පැවැති මාධ්ය හමුවකදී ප්රකාශ කර සිටියේ ගල්ෆ් කලාපීය ප්රධාන නායකයන් කිහිපදෙනෙකුගෙන් ලැබුණු විශේෂ ඉල්ලීම් සලකා බලා තමන් මෙම තීරණය ගත් බවය.
කටාර් රාජ්යයේ එමීර් තමීම් බින් හමාඩ් අල් තානි (Emir Tamim bin Hamad Al Thani), සෞදි අරාබියේ ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමරු (Crown Prince Mohammed bin Salman) සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ජනාධිපති මොහොමඩ් බින් සයීද් අල් නහ්යන් (President Mohamed bin Zayed Al Nahyan) යන නායකයන් ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයාගෙන් මෙම ප්රහාරය තාවකාලිකව නවත්වන ලෙස ඉල්ලා ඇතැයි වාර්තාවේ.
ඇමෙරිකාවට මෙන්ම සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයටම පිළිගත හැකි ආකාරයේ ඉතා යහපත් එකඟතාවකට පැමිණීමට තවමත් අවස්ථාව පවතින බව එම ගල්ෆ් නායකයන්ගේ විශ්වාසය වී තිබේ.
ධවල මන්දිරයේදී මාධ්යවේදීන් ඇමතූ ජනාධිපති ට්රම්ප් මෙසේ පවසා සිටියේය:
“සැලසුම් කර තිබූ හමුදා මෙහෙයුම දැනට ක්රියාත්මක නොකර පසුපසට ගන්නා ලෙස මම ඇමෙරිකානු සන්නද්ධ බලකායන්ට උපදෙස් ලබා දුන්නා. නමුත් අපට දෙපාර්ශවයම එකඟ විය හැකි සාර්ථක එකඟතාවකට පැමිණීමට නොහැකි වුවහොත්, ඕනෑම මොහොතක ඉතා කෙටි දැනුම්දීමකින් ඉරානය වෙත දැවැන්ත, පූර්ණ පරිමාණයේ ප්රහාරයක් දියත් කිරීමට අපේ හමුදාව පූර්ණ සූදානමකින් සිටිනවා.”
කෙසේ වෙතත්, තවදුරටත් බෝම්බ හෙලීමකින් තොරව, සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් මෙම ගැටලුව විසඳා ගැනීමට “ඉතා හොඳ අවස්ථාවක්” පවතින බවද ජනාධිපතිවරයා මෙහිදී අවධාරණය කළේය.
මෙම තීරණාත්මක දේශපාලන පෙරළිය සිදු වන්නේ 2025-2026 කාලසීමාව පුරා ඇවිළෙමින් පවතින ඇමෙරිකා – ඉරාන දරුණු යුදමය ආතතිය මධ්යයේය. මෙහි පවතින ප්රධානතම ගැටලු වන්නේ ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ, ගෝලීය බොරතෙල් ප්රවාහනයේ ප්රධානතම මර්මස්ථානයක් වන සහ ඉරානය විසින් අවහිර කරනු ලැබූ ‘හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) නැවත විවෘත කිරීම සහ පවතින යුදමය වාතාවරණය සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කිරීමයි. ඉරානයට න්යෂ්ටික අවි නිෂ්පාදනය කිරීම සදහටම තහනම් කරන සහ ලෝක වෙළඳපොළේ තෙල් ප්රවාහන මාර්ග සුරක්ෂිත කරන ස්ථිර විසඳුමක් වෙනුවෙන් ට්රම්ප් පරිපාලනය දිගින් දිගටම දැඩි බලපෑම් එල්ල කරමින් සිටියි.
ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරයාගේ මෙම නිවේදනයත් සමඟ ඉරානය ද ඉතා කල්පනාකාරී, නමුත් සාධනීය ප්රතිචාරයක් දක්වා තිබේ. ඉරාන රාජ්ය නිලධාරීන් ප්රකාශ කර ඇත්තේ තමන් “ගෞරවාන්විත ලෙස” සාම සාකච්ඡා ඉදිරියට ගෙන යාමට සූදානම් බවය. ඒ සඳහා වන නව සංශෝධිත යෝජනාවලියක් පාකිස්ථානය වැනි මැදිහත්කරුවන් හරහා ඇමෙරිකාව වෙත යොමු කිරීමට ද ඉරානය පියවර ගෙන ඇත.
එසේ වුවද, ඇමෙරිකාව හෝ ඊශ්රායලය විසින් නැවත කිසියම් හෝ ප්රහාරයක් එල්ල කළහොත් ඊට ඉතා දරුණු ලෙස ප්රතිප්රහාර දෙන බවට ද ඉරානය අනතුරු අඟවා තිබේ.
ට්රම්ප්ගේ මෙම නිවේදනයත් සමඟ ගෝලීය වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල සුළු වශයෙන් පහත වැටී ඇති අතර, එයින් පෙනී යන්නේ යුදමය වාතාවරණය සමනය වනු ඇතැයි ලෝක වෙළඳපොළ තුළ බලාපොරොත්තුවක් ඇති වී තිබෙන බවය.
මේ අතර, ඇමෙරිකානු සෙනෙට් සභික ලින්ඩ්සේ ග්රැහැම් (Lindsey Graham) ඇතුළු යුදවාදී මතධාරීන් පිරිසක් ප්රකාශ කරන්නේ අවසන් එකඟතාවයේදී ඉරානයට එරෙහිව ඉතා දැඩි කොන්දේසි පැනවිය යුතු බවත්, විශේෂයෙන්ම ඉරානයේ යුරේනියම් සෙවුම්කරණ ක්රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කළ යුතු බවත්ය.
දැනට පවතින තත්ත්වය අනුව මෙය ස්ථිර සටන් නැවතීමක් නොව, සාකච්ඡා සඳහා ලබා දුන් කෙටි කාලීන විරාමයක් පමණක් බව ජනාධිපති ට්රම්ප් පැහැදිලිවම ප්රකාශ කර ඇත. ඒ අනුව මැදපෙරදිග දේශපාලන වාතාවරණය තවදුරටත් අස්ථාවර මට්ටමක පවතින අතර, සාකච්ඡා බිඳ වැටුණහොත් ඕනෑම මොහොතක ඇමෙරිකානු ප්රහාර එල්ල වීමේ දැඩි අවදානමක් තවදුරටත් පවතී.
