උපෙක්ෂා උඩුවැරැල්ල –
2025 ජුනි 16 වන දින ජනාධිපති ට්රම්ප් Truth Social හි මෙසේ පළ කළේය. “හැමෝම වහාම ටෙහෙරානයෙන් ඉවත් විය යුතුයි!… ඉරානය සතුව න්යෂ්ඨික අවි තිබිය යුතු නැත. මම ඔවුන්ට අත්සන් කිරීමට පැවසූ ‘ගිවිසුමට’ ටෙහෙරානය අත්සන් කළ යුතුව තිබුණි” ට්රම්ප් පැවසුවේය.
සියලුම ප්රධාන ප්රධාන අන්තර්ජාතික මාධ්ය ට්රම්ප් ටෙහෙරානයෙන් සිවිල් ජනතාව ඉවත් කරන ලෙස කළ උමතු ඉල්ලීම සනාථ කර තිබුණේය.
විශේෂත්වය වන්නේ ට්රම්ප්ගේ මෙම උමතු නියෝගය නිකුත් වන්නේ මධ්යම ටෙහෙරානය ඉලක්ක කරගත් ඊශ්රායල ගුවන් ප්රහාර සමඟ සමපාතවය. එම ප්රහාරවලට පෙර ඊශ්රයාලය ද ටෙහෙරානයේ පදිංචිකරුවන්ට ප්රහාරවලට පෙර ටෙහෙරානයෙන් ඉවත් වන ලෙස දන්වා තිබිණි.
ට්රම්ප් සඳහන් කළ ගිවිසුම කුමක් ද?
ට්රම්ප් සඳහන් කළ න්යෂ්ටික ගිවිසුම, ඉරානය සහ ලෝක බලවතුන් කණ්ඩායමක් වන එක්සත් ජනපදය, එක්සත් රාජධානිය, ප්රංශය, ජර්මනිය, රුසියාව, චීනය සහ යුරෝපීය සංගමය අතර 2015 දී අත්සන් කරන ලද ඉරාන න්යෂ්ටික ගිවිසුම ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන ඒකාබද්ධ විස්තීර්ණ ක්රියාකාරී සැලැස්ම (JCPOA) ය.
මේ ගිවිසුමේ අරමුණ වුයේ ආර්ථික සම්බාධක ඉවත් කිරීම සඳහා ඉරානය න්යෂ්ටික අවි සංවර්ධනය කිරීම වැළැක්වීමය. ගිවිසුමට අදාල මාලාවේ දී න්යෂ්ඨික අවි නිශ්පාදනය සඳහා මූලිකවන යුරේනියම් සංක්ෂේපණය කිරීම 3.67% සංශුද්ධතාවය තෙක් අඩු මට්ටම්වලට සීමා කිරීමත්, එම ක්රියාවලිය සිදුකරන කේන්ද්රාපසාරී යන්ත්ර ගණන අඩුකිරීමත් ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) වෙත දිනපතා පරීක්ෂණවලට ඉඩ දීමත්, යුරේනියම් තොග සීමා කිරීමටත් මේ ඉරානය එකඟ විය.
එම එකඟතාවයන් සමග එක්සත් ජනපදය සහ යුරෝපා සංගමය ඉරානයේ ආර්ථිකය අඩපණ කළ සම්බාධක ඉවත් කළ කළේය. ඉරානයට අත්හිටවූ වත්කම් මුදාහාර ගෝලීය වෙළඳපොළට ප්රවේශය ලබා දුන්නේය.
ට්රම්ප් ඉරාන න්යෂ්ටික ගිවිසුම ට නිරන්තරව පහර දුන්නේය. එය ” ඉතිහාසයේ සිදු වූ නරකම ගිවිසුම” ලෙස හැඳින්වීය. ඔහු තර්ක කළේ එය ඉරානයේ බැලස්ටික් මිසයිල වැඩසටහන ගැන සඳහන් නොකළ බවය. එය ඉරානයේ කලාපීය මිලිටරි බලපෑම සීමා කළේ නැති බවය. වර්ෂ 2018 මැයි මාසයේදී ට්රම්ප් ඒකපාර්ශ්විකව එක්සත් ජනපදය ගිවිසුමෙන් ඉවත් කර ඉරානයට දැඩි සම්බාධක නැවත පැනවීය. මෙය ආතතීන් උත්සන්න කළ අතර ඉරානය ගිවිසුම යටතේ ඇති කැපවීම් ක්රමයෙන් ආපසු ගත්තේය.
ඉරාන ජනාධිපතිවරයා මේ සම්බන්ධව පැහැදිලිම ප්රකාශයක් කරමින් කීවේ තමන් සතුව න්යෂ්ටික අවි නොමැති බවය. එහෙත් බලශක්ති ප්රභවයක් ලෙස න්යෂ්ටික බලය භාවිතා කිරීමේ අයිතියක් සහ හිමිකමක් ඉරානය සතු බව ඔහු අවධාරණය කරමින් සිටියේය.
ට්රම්ප්ගේ නියෝගයට එක්සත් ජනපදයෙන්ම විරෝධය
ටෙහෙරානයෙන් ජනතාවට ඉවත් වන ලෙස ට්රම්ප් කළ නියෝගය සම්බන්ධව බරපතල විරෝධයක් එක්සත් ජනපදයේ දේශපාලනය තුළින්ම මතු වී ආවේය.
පසුගිය වසරේ එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලයට තේරී පත් වූ ඉරාන සම්භවයක් ඇති දෙවන පුද්ගලයා බවට පත් වූ යසමින් අන්සාරි, සියලු දෙනාම ඉරාන අගනුවරින් පිටව යන බවට ට්රම්ප් කළ යෝජනාව නිර්දය හා බියජනක එකක් ලෙස විස්තර කළාය.
“ටෙහෙරානය මිලියන 10 කට ආසන්න ජනගහණයක් සහිත දැවැන්ත නගරයක්. ඉරාන ජනතාව නිදහස තිබිය යුතුයි, අහිංසක සිවිල් වැසියන් ඝාතනය කිරීමේ ට්රම්ප්ගේ තර්ජනය සමූහ ජීවිත හානි සිදුවීමක් හෝ තවත් නිමක් නැති යුද්ධයක් ආරම්භ කරයි. එය පිළිතුර නොවේ,” අන්සාරි X හි පැවසීය.
ඊශ්රායල්-ඉරාන ගැටුමට එක්සත් ජනපද මැදිහත්වීම සීමා කිරීම සඳහා ස්වාධීන සෙනෙට් සභික බර්නි සැන්ඩර්ස් සහ ඩිමොක්රටික් සෙනෙට් සභික ටිම් කයින් විසින් එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේදී උත්සාහයක් දරමින් සිටිති.
බර්නි සැන්ඩර්ස්ගේ “ඉරානයට එරෙහි යුද්ධයක් නැත” යෝජනාව මගින් පෙන්වා දෙන්නේ එක්සත් ජනපද කොංග්රසය විසින් විශේෂයෙන් අවසර දී නොමැති නම් ඉරානයට එරෙහිව කිසිදු මිලිටරි බලයක් භාවිතා කිරීමට ස ෆෙඩරල් අරමුදල් භාවිතා කිරීම තහනම් කරනු ඇති බවය.
“නෙතන්යාහුගේ නොසැලකිලිමත් සහ නීති විරෝධී ප්රහාර ජාත්යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කරන අතර කලාපීය යුද්ධයක් අවුලුවාලීමේ අවදානමක් ඇත. නෙතන්යාහුගේ තේරීමේ වූ යුද්ධයට එක්සත් ජනපදය ඇද නොගන්නා බව කොන්ග්රසය පැහැදිලි කළ යුතුය,” බර්නි සැන්ඩර්ස් කියා සිටියේය.
“අපගේ ආරම්භක පියවරුන් යුද්ධයේ සහ සාමයේ බලය කොංග්රසයේ ජනතාව විසින් තේරී පත් කරන ලද නියෝජිතයින්ට පමණක් භාර දුන්නේය. කොංග්රසයේ පැහැදිලි අවසරයකින් තොරව තවත් මිල අධික යුද්ධයක් ආරම්භ කිරීමට ජනාධිපතිවරයාට බලයක් නොමැති බව අපි පැහැදිලි කිරීම අත්යවශ්ය වේ.” ඔහු කීවේය.
ට්රම්ප්ගේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ සාමාජිකයෙකු විසින් දැන් එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්රී මණ්ඩලය තුළ මේ යුද්ධයට එක්සත් ජනපදය සම්බන්ධ වීමට එරෙහිව මතයක් ගොඩනගමින් ඇත.
රිපබ්ලිකන් නියෝජිත තෝමස් මැසි X හි නිවේදනය කළේ ගැටුමට එක්සත් ජනපදයේ මැදිහත්වීම තහනම් කිරීම සඳහා අඟහරුවාදා ද්විපාර්ශ්වික යුද බලතල යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරන බවය.
“මෙය අපගේ යුද්ධය නොවේ”, ඔහු ලිවීය. “නමුත් අප ඒ යුද්ධයේ කොටස්කරුවෙක් වන්නේ නම් කොංග්රසය අපගේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවට අනුව එවැනි කරුණු තීරණය කළ යුතුය.” ඔහු කීවේය.
මැසචුසෙට්ස් සෙනෙට් සභික එලිසබෙත් වොරන් ඇතුළු ප්රජාතන්ත්රවාදී සම-අනුග්රාහකයින් ගණනාවක් මෙම මතවාදය තුළ සිටිති.
නිලධාරීනුත් අසරණ කළ වාචාලකම
ට්රම්ප්ගේ උද්දච්ඡ වාචාලකම පෙන්ටගනය සහ එක්සත් ජනපද නිලධාරීන්ව බරපතල අපහසුතාවයකට පත් කර තිබිණි. ඔවුන්ට ට්රම්පේ කතාවට පටහැනිව ඉරානයට එරෙහි ඇමරිකානු ප්රහාර ප්රතික්ෂේප කළේය. තමන්ගේ භූමිකාව එක්සත් ජනපදය ආරක්ෂා කිරීම පමණක් බව අවධාරණය කරන්නට ඔවුන්ට සිදුවිය.
මේ අවස්ථාවේ දී ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් ෆොක්ස් නිවුස් වෙත ප්රකාශ කර තිබුණේ කලාපය තුළ එක්සත් ජනපද ස්ථාවරය ආරක්ෂිත බවය. ට්රම්ප් තවමත් ඉරානය සමඟ න්යෂ්ටික ගිවිසුමකට කැමති බවත්, එක්සත් ජනපද හමුදාව ඉරානයට ප්රහාර එල්ල නොකරන බවත් ඔහු ප්රකාශ කරන්නේ ට්රම්ප්ගේ වාචාලකමට පටහැනිවය.
ධවල මන්දිර සහායක සහ ප්රකාශක ඇලෙක්ස් ෆයිෆර් රොයිටර් පුවත් සේවයට ප්රකාශ කළේ එක්සත් ජනපදයේ කිසිදු ප්රහාරාත්මක ක්රියාමාර්ගයක් සඳහා ප්රවේශ නොවන බවය. ඔහු ඒ කතා ප්රතික්ෂේප කළේය. , එක්සත් ජනපදය කරන්නේ තම හමුදා සහ වත්කම් ආරක්ෂා කිරීම පමණක් බව ඇලෙක්ස් ෆයිෆර් නැවත තහවුරු කරනු ලැබුවේය.
කෙසේ වෙතත් මේ වියපත් වියරු මහල්ලා මනුෂ්ය සමාජය සහ මානව ගරුත්වය පිළිබඳ ඔහුගේ කියැවීම නිර්දය සහ බිහිසුණු බව දැන් ලෝකයට ප්රකාශ කරමින් ඇත. බොහෝ විට එය ලෝකයට පොදුවේත් ඇමරිකාවට විශේෂිත ලෙසත් යහපත් ප්රතිඵල ලබා නොදෙන බවන නම් සහතිකය.
