මුදිත කරුණාමුනි –
වැඩ වර්ජනය කිරීමේ අයිතිය ජාත්යන්තර කම්කරු සංවිධානයේ (ILO) අංක 87 දරන සම්මුතිය යටතේ සුරක්ෂිත බව ප්රකාශ කරමින්, ජාත්යන්තර අධිකරණය (ICJ) 2026 මැයි 21 දින ඓතිහාසික උපදේශන මතයක් ප්රකාශයට පත් කළේය. විනිශ්චයකාරවරුන් 10 ට 4 ක් ලෙස බහුතර ඡන්දයෙන් ලබා දුන් මෙම තීරණය ලෝකයේ වැඩකරන ජනතාව ලැබූ සුවිශේෂී ජයග්රහණයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.
1989 වසරේ සිට දශක ගණනාවක් තිස්සේ ජාත්යන්තර කම්කරු සංවිධානය (ILO) තුළ මෙම ප්රශ්නය දැඩි විවාදයට ලක්ව තිබුණි. එහිදී සේවා යෝජකයන්ගේ කණ්ඩායම් දිගින් දිගටම තර්ක කළේ “වැඩ වර්ජන අයිතිය 87 සම්මුතිය යටතේ ආරක්ෂා නොවන” බවය. එමෙන්ම ඔවුහු ILO නිරීක්ෂක කමිටුවල බලය ද ප්රශ්න කළහ.
මෙම දීර්ඝ කාලීන ආයතනික ආරවුල අවසන් කරමින් ජාත්යන්තර අධිකරණය අවධාරණය කළේ, වැඩ වර්ජනය කිරීමේ අයිතිය සාංගමික නිදහසේ (Freedom of Association) අනිවාර්ය කොටසක් වන අතර එය 87 සම්මුතිය යටතේ සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂා වන බවයි.
-
ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම සහ නීතිමය පදනම
ශ්රී ලංකාව යනු ILO අංක 87 සම්මුතිය අපරානුමත කර ඇති රටක් වන බැවින් ජාත්යන්තර අධිකරණයේ මෙම තීරණය ශ්රී ලාංකික වැඩකරන ජනතාවට ද ඉතා වැදගත් වේ.
ශ්රී ලංකා ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 14(1)(ඇ) වගන්තිය මඟින් සාංගමික නිදහස ආරක්ෂා කර ඇත. ICJ ලබා දුන් නව තීන්දුවත් සමඟ, වැඩ වර්ජන අයිතිය යනු “සාංගමික නිදහසේ අනිවාර්ය කොටසක්” බව පෙන්වා දෙමින් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ ශ්රම අයිතිවාසිකම් ව්යවස්ථාදායකව ශක්තිමත් ලෙස ආරක්ෂා කර ගැනීමට මෙරට ශ්රම සංවිධානවලට දැන් ස්ථාවර ජාත්යන්තර නීතිමය පදනමක් හිමිව තිබේ.
-
පුළුල් අත්යාවශ්ය සේවා රාමුව සහ නිදහස් වෙළඳ කලාප
වත්මන් ශ්රී ලංකාවේ අත්යාවශ්ය සේවා ලෙස නිර්වචනය කර ඇති රාමුව අතිශයින්ම පුළුල් ය. මේ හේතුවෙන් නිදහස් වෙළඳ කලාප (FTZ) ඇතුළු ක්ෂේත්ර රැසක සේවකයෝ ILO 87 සම්මුතිය ආශ්රිත ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට පටහැනිව දැඩි ශ්රම අයිතිවාසිකම් සීමා කිරීම්වලට මුහුණ පා සිටිති.
ජාත්යන්තර අධිකරණයේ මෙම තීරණය හරහා, නිදහස් වෙළඳ කලාප ඇතුළු සියලු ක්ෂේත්රවල සේවකයන්ගේ සංවිධාන නිදහස සහ වැඩ වර්ජන අයිතිය ආරක්ෂා කිරීමට ශ්රී ලංකා රජය ජාත්යන්තර වශයෙන් බැඳී සිටින බව පෙන්වා දිය හැකිය. වෘත්තීය සමිතිවලට මෙම තර්කය දේශීය ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ මෙන්ම ILO සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශ්වකාලීන ආවර්තිතා සමාලෝචනය (UPR) වැනි ජාත්යන්තර වේදිකාවලදී ද ශක්තිමත් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට මින් අවස්ථාව සැලසේ.
-
ඉදිරි අභියෝග
කෙසේ වෙතත්, ජාත්යන්තර අධිකරණය පෙන්වා දී ඇති පරිදි, මෙම තීරණය මඟින් “වැඩ වර්ජනයේ නිවැරදි අන්තර්ගතය, විෂය පථය හෝ එය ක්රියාත්මක කිරීමේ කොන්දේසි” පිළිබඳව කිසිදු නිශ්චිත නිගමනයකට එළඹ නැත.
එබැවින් මෙය ශ්රමිකයන් වෙනුවෙන් ලබා ගත් විශිෂ්ට ජාත්යන්තර නීතිමය ජයග්රහණයක් වුව ද, එයින් ප්රායෝගික වෙනසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා ශ්රී ලංකාවේ ශ්රම සංවිධාන, නීතිඥවරුන් සහ ශ්රමිකයන් එක්ව මෙම ICJ මතය ජාතික ශ්රම ප්රතිසංස්කරණ සඳහා ක්රියාශීලීව යොදා ගැනීම අනිවාර්ය වනු ඇත.
