අද ඉඳන් ඉදිරි දින කීපය තුළ කාලගුණයට වෙන්න යන දේ ගැන කියවන්න…

ඉඳුනිල් කහටපිටිය-

අද මැයි 10 වැනිදාය.  මා මේ ලිපිය ලියන අවස්ථාව වනවිටත් අහස වැහි බරය. මහා වර්ෂාවක පෙර නිමිති පහළ කරමින් මේ වනවිට තරමක පොද වැස්සක් ගෙවත්තට පතිත වෙමින් ඇති අයුරු ජනෙල් කවුලුවෙන් දකිමි.

කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව  ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ කාලගුණයේ සැලකිය යුතු පෙරළියක් සිදුවෙමින් පවතී. එම දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අනාවැකියට අනුව, දිවයින ආශ්‍රිත පහළ වායුගෝලීය ස්ථරයේ පවතින කැළඹිලි ස්වභාවය හේතුවෙන් පවතින වැසි සහිත කාලගුණ තත්ත්වය ඉදිරි දින කිහිපය තුළ ද අඛණ්ඩව බලාපොරොත්තු විය හැකිය.

විශේෂයෙන් අද දිනයේ සිට ඉදිරි දිනවලදී පස්වරු 1.00 න් පසුව දිවයිනේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට වැසි හෝ ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති විය හැකි අතර, ඇතැම් ස්ථානවලට මිලිමීටර 100 ඉක්මවූ තද වර්ෂාපතනයන් වාර්තා වීමට ඉඩ ඇති බවට දෙපාර්තමේන්තුව  පුරෝකථනය කරයි.

මෙම වැසි තත්ත්වය සබරගමුව, මධ්‍යම, ඌව සහ වයඹ පළාත්වලත් ගාල්ල සහ මාතර දිස්ත්‍රික්කවලත් වඩාත් ප්‍රබල ලෙස පවතිනු ඇතැයි නිරීක්ෂණය වේ.

මීට අමතරව උදෑසන කාලයේදී දකුණු, නැගෙනහිර සහ උතුරු පළාත්වල වැසි ඇතිවීමේ හැකියාව  පවතී.  දිවයින පුරා වලාකුළු වලින් බර වූ අහසක් දැකගත හැකි වනු ඇත. ගිගුරුම් සහිත වැසි පවතින අවස්ථාවලදී තාවකාලිකව ඇති වන ප්‍රබල සුළං සහ අකුණු මගින් සිදුවන අනතුරු අවම කර ගැනීමට අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලෙස කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මහජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටී.

කාලගුණ විපර්යාසයට හේතු වූ විද්‍යාත්මක සාධක

මෙම හදිසි වර්ෂාපතනයට මූලික වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ දිවයින ආශ්‍රිත පහළ වායුගෝලීය කැළඹිලි ස්වභාවය සහ ඉන්දියානු සාගරයේ අන්තර්-නිවර්තන අභිසාරී කලාපය (ITCZ) හා බැඳුණු අඩු පීඩන පද්ධතියකි.

සාමාන්‍යයෙන් මැයි මාසයේදී නිරිතදිග මෝසම් කාලය ආරම්භ වීමට පෙරාතුව මෙවැනි ස්ථානීය කැළඹිලි තත්ත්වයන් වර්ධනය වීම සාමාන්‍ය ස්වභාවයකි. මීට අමතරව මන්නාරම් බොක්ක ආශ්‍රිතව ඉහළ වායුගෝලයේ පවතින සයික්ලෝනික් සංසරණය (Cyclonic Circulation) මෙම වැසි තත්ත්වය තීව්‍ර කිරීමට සෘජුව දායක වී ඇත. මෙම වායුගෝලීය කැළඹිල්ල මැයි 11 වනදා වන විට නිරිතදිග බෙංගාල බොක්ක මුහුදු ප්‍රදේශයේ අඩු පීඩන කලාපයක් දක්වා වර්ධනය වීමට ඉඩකඩ ඇති බවද විද්‍යාත්මක දත්ත පෙන්වා දෙයි.

අධික උණුසුම සහ එල්නිනෝ (El Niño) තත්ත්වයේ වත්මන් පසුබිම

2026 වසරේ මාර්තු සහ අප්‍රේල් මාසවල දිවයින පුරා පැවති සෙල්සියස් අංශක 39 දක්වා වූ අධික උණුසුම් කාලගුණය පිළිබඳව මහජනතාව තුළ දැඩි කතාබහක් ඇති විය. කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ඒ සම්බන්ධයෙන් “ඇම්බර්” අනතුරු ඇඟවීම් ද නිකුත් කර තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, එම උණුසුම් තත්ත්වය එල්නිනෝ සංසිද්ධිය හා සෘජුව බැඳුණු එකක් නොවන බව තහවුරු වී ඇත. එය එම අවධියේදී පැවතියේ ලා නිනෝ (La Niña) තත්ත්වයේ සිට උදාසීන (ENSO-neutral) තත්ත්වයක් දක්වා මාරුවීමේ ක්‍රියාවලියකි.

එම දෙපාර්තමේන්තුවේ  ඍතුමය  අනාවැකි අංශය මැයි 07 දින නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවට අනුව, ලා නිනෝ තත්ත්වය උදාසීන වීමට ඇති හැකියාව 55% කි. එල්නිනෝ තත්ත්වය ජූනි සහ අගෝස්තු අතර කාලසීමාවේදී සක්‍රිය වීමට 62% ක ඉහළ සම්භාවිතාවක් පවතින අතර එය 2026 වසර අවසානය දක්වාම පවතිනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

එනිසා මීට පෙර අත්විඳි උණුසුම මෝසම් පූර්ව කාලසීමාවට ආවේණික වූවක් වන අතර, එල්නිනෝ බලපෑම ජූලි සහ අගෝස්තු මෝසම් කාලසීමාවන්හිදී වැසි රටාවන් කෙරෙහි බලපෑම් කිරීමට නියමිතව තිබේ.

එල්නිනෝ, ලා නිනෝ සහ උදාසීන තත්ත්වයන් යනු මොනවාද?

ගෝලීය කාලගුණ විපර්යාසයන් කෙරෙහි ප්‍රබලව බලපාන ප්‍රධාන සාධකයක් වන්නේ ශාන්තිකර සාගරයේ මතුපිට ජලයේ උෂ්ණත්වය වෙනස් වීම් මත පදනම් වූ ‘එන්සෝ’ (ENSO – El Niño-Southern Oscillation) චක්‍රයයි. මෙහි එල්නිනෝ (El Niño) තත්ත්වය යනු මධ්‍යම සහ නැගෙනහිර ශාන්තිකර සාගරයේ මතුපිට ජලය සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා රත් වීමය. මෙය ලෝකයේ බොහෝ රටවලට වියළි කාලගුණයක් සහ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමක් ගෙන එන අතර, ශ්‍රී ලංකාවට බොහෝ විට මෝසම් වැසි අඩුවීමට මෙය හේතු වේ.

මීට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලෙස ලා නිනෝ (La Niña) තත්ත්වයේදී එම සාගර කලාපයේ ජලය සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා සිසිල් වන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු කලාපීය රටවලට සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමට ඉඩකඩ පවතී.

උදාසීන (ENSO-neutral) තත්ත්වය යනු සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය මෙම අන්ත දෙකටම හසු නොවී සාමාන්‍ය මට්ටමේ පවතින අවස්ථාවයි. මෙවැනි අවස්ථාවලදී ගෝලීය කාලගුණික බලපෑම් අවම වන අතර, රටක කාලගුණය තීරණය වන්නේ එම ප්‍රදේශයට ආවේණික වූ සෘතුමය සහ ස්ථානීය වායුගෝලීය පද්ධති මත පමණි.

ජලාශ පිරීමේ අවස්ථාව සහ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව

මහවැලි අධිකාරියේ මැයි 07 දින දත්තවලට අනුව, ප්‍රධාන ජලාශ රැසක ජල මට්ටම් සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී තිබුණි. විශේෂයෙන් වික්ටෝරියා (42%) සහ කොත්මලේ (28%) වැනි අවම අගයක පැවතිනි.  මෙම ජල ප්‍රමාණය  රන්දෙණිගල 81% ක් සහ සමනලවැව 62% ක් ලෙස වාර්තා විය. මීට අමතරව කොළඹ නගරයට ජලය සපයන ලබුගම සහ කලටුවාව වැනි ජලාශවල ද ජල මට්ටම් අප්‍රේල් මාසයේදී ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුණු බව වාර්තා විය.

දැනට මධ්‍යම කඳුකරයට සහ ප්‍රධාන ජලාශ පෝෂක ප්‍රදේශවලට ලැබෙන මිලිමීටර 100 ඉක්මවූ තද වර්ෂාපතනය හේතුවෙන් ජලාශවල ජල මට්ටම් යළි ඉහළ යාමට වැඩි ඉඩකඩක් පවතී. මෙය ජල විදුලි උත්පාදනය සහ පානීය ජල සැපයුම ස්ථාවර කිරීමට ධනාත්මක බලපෑමක් වනු ඇත.

කෙසේ වෙතත්, තද වැසි හේතුවෙන් ඇති විය හැකි ගංවතුර සහ නායයෑම් අවදානම් පිළිබඳව ජනතාව මෙන්ම අදාළ බලධාරීන් ද දැඩි විමසිල්ලෙන් පසුවිය යුතු බව අවධාරණය කෙරේ.