ඊයේ සම්මත වූ  ශ්‍රී ලංකාවේ නව බදු සංශෝධන පනතින්  ඔබට සිදුවන බලපෑම හරියටම දැනගන්න… 

ඉඳුනිල් කහටපිටිය –

•  TIN අංකය වදයක් නොවී අරගන්න හැටි මෙන්න… පියවරින් පියවර ගොස් මේ දැනම TIN  අංකය අරගන්න…

ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ක්‍රමය වඩාත් සරල, සාධාරණ සහ නවීන මෙන්ම බදු මඟහරින පුද්ගලයන් නීතියේ රැහැනට හසුකර ගැනීමේ අරමුණින් යුතුව සකස් කරන ලද දේශීය ආදායම් (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත ඊයේ (මැයි 19) පාර්ලිමේන්තුවේදී සංශෝධන කිහිපයක් සහිතව සම්මත විය.

පැරණි බදු නීති රීතිවල පැවති සංකීර්ණ ස්වභාවය අවම කිරීම සහ රටේ බදු දැල පුළුල් කරමින් වැඩි පිරිසක් විධිමත් බදු ක්‍රමය වෙත දායක කරවා ගැනීම රජය විසින් මෙම පනත හඳුන්වා දීමේ ප්‍රධාන අරමුණ වී තිබේ.

ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ විමර්ශනයෙන් අනතුරුව, පනත් කෙටුම්පතේ කාරක සභා අවස්ථාවේදී මේ සඳහා තවත් වැදගත් වැඩිදියුණු කිරීම් කිහිපයක් ඇතුළත් කරනු ලැබීය. මෙම පනත මඟින් පැනවෙන දඩ මුදල් ලිහිල් කරන ලෙස සහ දඩ මුදල් ගෙවීම සඳහා වැඩි කාලයක් ලබා දෙන ලෙස විපක්ෂය පාර්ලිමේන්තුවේදී ඉල්ලීම් කළද, රජය එම ඉල්ලීම් ප්‍රතික්ෂේප කරමින් මුල් දැඩි නීති රීති ඒ අයුරින්ම රඳවා ගනිමින් පනත සම්මත කිරීමට පියවර ගත්තේය.

මෙම නව බදු නීතිය සම්මත කළේ ඇයි?

දේශීය ආදායම් සංශෝධන පනත ක්‍රියාත්මක කිරීම පිටුපස ඇති මූලිකම ඉලක්කයන් මෙසේය:

• අවංකව බදු ගෙවන ජනතාවට බදු ගණනය කිරීම් සිදු කිරීම සහ බදු වාර්තා (Tax Returns) ගොනු කිරීම වඩාත් පහසු සහ සරල කරදීම.
• බදු පැහැර හැරීම් සහ බදු මඟහැරීම්වලට එරෙහිව පවතින නීතිමය ප්‍රතිපාදන සහ රීති තවදුරටත් ශක්තිමත් කිරීම.
• බදු දැල (Tax Net) පුළුල් කරමින් රටේ සමස්ත ජනතාවට සාධාරණ අයුරින් බදු ක්‍රියාවලියට දායක වීමට ඉඩ සැලසීම.
• රටේ සැමදෙනාටම එක ලෙස බදු අනුපාත ඉහළ නැංවීමකින් තොරව, රජයේ බදු ආදායම් එකතු කිරීමේ යාන්ත්‍රණය වඩාත් කාර්යක්ෂම සහ විධිමත් කිරීම.

සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට සෘජුවම බලපාන ප්‍රධාන වෙනස්කම් 3ක්

1. වයස අවුරුදු 18ට වැඩි සැමට TIN අංකයක් අනිවාර්ය වෙයි – 2026 අප්‍රේල් මාසයේ සිට (නැතහොත් මෙම පනත සම්පූර්ණයෙන්ම බලාත්මක වූ වහාම ක්‍රියාත්මක වන පරිදි) වයස අවුරුදු 18 සම්පූර්ණ වූ සෑම ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසියෙකුටම බදු ගෙවන්නන් හඳුනාගැනීමේ අංකයක් හෙවත් TIN (Taxpayer Identification Number) අංකයක් තිබීම අනිවාර්ය වේ.

ඔබගේ දෛනික ජීවිතයේ වැදගත් කාර්යයන් රැසක් සඳහා මෙම TIN අංකය ඉදිරිපත් කිරීම අනිවාර්ය වන අතර, එම කාර්යයන් මෙසේය:

• ඕනෑම බැංකුවක නව ගිණුමක් ආරම්භ කිරීම හෝ පවතින ගිණුම් පවත්වාගෙන යාම.
• වාහනයක් ලියාපදිංචි කිරීම හෝ වාහන ආදායම් බලපත්‍ර අලුත් කිරීම.
• ඉඩම් හෝ දේපළ ලියාපදිංචි කිරීම.
• ගොඩනැඟිලි සැලසුම් සඳහා අනුමැතිය ලබා ගැනීම.
• ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම.
• සමාගමක කොටස් පැවරීම (Transferring Shares).
• ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පතක් (Credit Card) සඳහා අයදුම් කිරීම.
• රජයේ තවත් සේවාවන් රැසක් ලබා ගැනීම.

ඔබට අදාළ TIN අංකය නොමැති වුවහොත්, ඉහත සඳහන් කළ දෛනික සේවාවන් සියල්ල අත්හිටුවීමට හෝ අවහිර වීමට ඉඩ ඇති අතර ඒ සඳහා දඩ මුදල්වලටද යටත් වීමට සිදුවේ. මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවක් මෙරට බදු ක්‍රමවේදයට සෘජුවම සම්බන්ධ කෙරෙන, මෑත ඉතිහාසයේ සිදුවූ විශාලතම බදු ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස මෙය හැඳින්විය හැකිය.

2. බදු නීති කඩ කරන්නන්ට දැඩි දඬුවම් සහ දඩ මුදල් – බදු නීති උල්ලංඝනය කරන පුද්ගලයන් සඳහා මෙම නව පනත මඟින් ඉතා දැඩි දඬුවම් හඳුන්වා දී ඇත. විශේෂයෙන්ම:

• නිසි පරිදි TIN අංකයක් ලබාගෙන ලියාපදිංචි නොවීම.
• නියමිත වේලාවට බදු වාර්තා (Tax Returns) ගොනු නොකිරීම.
• දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව (IRD) විසින් ඉල්ලා සිටින අවස්ථාවලදී අවශ්‍ය තොරතුරු සැපයීම පැහැර හැරීම.

මෙවැනි නීති උල්ලංඝනය කිරීම් සඳහා පැනවිය හැකි දඩ මුදල රුපියල් 400,000 දක්වා ඉහළ දමා ඇති අතර, බරපතළ වැරදි සම්බන්ධයෙන් මාස 6ක් දක්වා වූ බන්ධනාගාරගත කිරීමේ දඬුවම් පැනවීමටද අධිකරණයට බලය ලැබේ.

සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදය යටතේ නීතිමය පියවර ගැනීමට ප්‍රථම අදාළ පුද්ගලයාට නිල නිවේදනයක් සහ වැරදි නිවැරදි කරගැනීමට දින 30ක කාලයක් හිමිවේ. මෙම දඩ මුදල් ලිහිල් කරන ලෙස සහ දින 30ක කාලය දින 90 දක්වා දීර්ඝ කරන ලෙස විපක්ෂය ඉල්ලා සිටියද රජය එම ඉල්ලීම් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

3. සුබ ආරංචියක් – සරල සහ වඩාත් සාධාරණ නීති රීති – මෙම දැඩි නීති මධ්‍යයේ සාමාන්‍ය ජනතාවට සහ ව්‍යාපාරිකයන්ට සහන සලසන සුබදායී වෙනස්කම් කිහිපයක්ද පනතට ඇතුළත්ය:

• පසුගිය වසරේ ආදායම මත පදනම්ව, වාරික වශයෙන් බදු ගණනය කිරීම සහ බදු ගෙවීම (Tax Instalments) වඩාත් පහසු කර තිබීම.
• බදු ගෙවන්නන් වෙනුවෙන් පවතින ලිපි ලේඛන කටයුතුවල තිබූ අධික සංකීර්ණත්වය අවම කිරීම.
• බදු අය කරනු ලබන ආදායම් මාර්ග මොනවාද යන්න පැහැදිලිව දක්වා තිබීම (උදාහරණයක් ලෙස, පුද්ගලික පරිහරණය සඳහා භාවිත කළ වාහනයක් විකිණීමෙන් ලබන ලාභය මත බදු අය නොකෙරේ).
• පැරණි බදු හිඟ මුදල් පවතින්නේ නම්, ඒවා කඩිනමින් පියවීමට කටයුතු කරන පුද්ගලයන්ට විශේෂ බදු සහන හිමිවීම.
• අපනයනකරුවන්, සුළු පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන්, පරිත්‍යාගශීලීන් සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන් වෙනුවෙන් වඩාත් හිතකර සහ සාධාරණ ප්‍රතිපත්ති ඇතුළත් කර තිබීම.

4. නොගෙවූ බදු කඩිනමින් අයකර ගැනීමනව සංශෝධනවලට අනුව හිඟ හෝ පැහැර හරින ලද බදු මුදල් අයකර ගැනීම සඳහා අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග වෙත යොමු වීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට (IRD) පැවති බලතල තවදුරටත් පුළුල් කර තිබේ. කෙසේ වෙතත්, යම් බදු ගෙවන්නෙකු විසින් තමන්ට පැනවූ බදුවලට එරෙහිව නිල වශයෙන් අභියාචනයක් (Appeal) ඉදිරිපත් කර ඇති අවස්ථාවක හෝ ප්‍රතිශෝධන ඉල්ලීමක් සිදු කර ඇති අවස්ථාවක, එම ක්‍රියාවලිය අවසන් වනතුරු බලහත්කාරයෙන් හෝ දැඩි ලෙස බදු අයකර ගැනීම් සිදු කිරීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට ඇති හැකියාව සීමා කර ඇත (මෙය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවට අනුව පනතට එක් කරන ලද වැදගත් සහනයකි).

මෙමඟින් සාමාන්‍ය පුරවැසියා වන ඔබට සිදුවන බලපෑම

• ඔබ දැනටමත් නිසි පරිදි බදු ගෙවන්නෙකු නම්: සරල කර ඇති නීති රීති සහ ලිපි ලේඛන කටයුතු අවම කර තිබීම හේතුවෙන් ඔබගේ දෛනික බදු කටයුතු වඩාත් පහසු වනු ඇත.
• ඔබ මෙතෙක් කිසි දිනක බදු ගෙවා නොමැති නම්: ඔබ වහාම TIN අංකයක් ලබාගෙන නව නීති රීති මාලාව අනුගමනය කළ යුතුය. මෙය පැහැර හැරීමෙන් ඔබගේ එදිනෙදා අත්‍යවශ්‍ය බැංකු සහ දේපළ සේවාවන් රැසක් අඩාල වීමට හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම නතර වීමට ඉඩ ඇත.
• ව්‍යාපාරිකයන්, නිදහස් වෘත්තිකයන් (Freelancers) සහ වෘත්තිකයන්: ඔබගේ මූල්‍ය වාර්තා සහ ගිණුම් පොත් ඉතා නිවැරදිව පවත්වාගෙන යාමට සිදුවන අතර, ඇතැම් ගෙවීම් සඳහා වැඩි වශයෙන් රඳවා ගැනීමේ බදු (Withholding Taxes) අය කෙරෙනු ඇත. එමෙන්ම රුපියල් 500,000 ඉක්මවන මහා පරිමාණ මුදල් ගනුදෙනු (Cash Transactions) සඳහා සීමාවන් පැනවෙනු ඇත.

මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලියේ මූලිකම පරමාර්ථය වන්නේ සෑම පුරවැසියෙකුම තමන්ට අදාළ සාධාරණ බදු කොටස රට වෙනුවෙන් ගෙවන, විනිවිදභාවයකින් යුත් නවීන බදු ක්‍රමයක් මෙරට තුළ ස්ථාපිත කිරීමය.

ඔබගේ TIN අංකය ලබා ගන්නේ කෙසේද? (පියවරෙන් පියවර උපදෙස් මාලාව)

TIN අංකයක් ලබා ගැනීම සම්පූර්ණයෙන්ම නොමිලේ සිදු කරගත හැකි අතර ඒ සඳහා ගතවන්නේ කෙටි කාලයකි. බැංකු කටයුතු සහ වාහන ලියාපදිංචි කිරීම්වලදී සිදුවිය හැකි අවහිරතා වළක්වා ගැනීම සඳහා හැකි ඉක්මනින් ඔබගේ TIN අංකය ලබා ගැනීමට කටයුතු කරන්න.

පළමු ක්‍රමය: අන්තර්ජාලය ඔස්සේ (මාර්ගගත ක්‍රමය) – වඩාත් නිර්දේශිතයි (ගතවන්නේ විනාඩි 10-15ක් පමණි)

1. නිල වෙබ් අඩවියට පිවිසීම:  විනාඩි 1-2.දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල වෙබ් අඩවිය වන www.ird.gov.lk වෙත පිවිසෙන්න.
2. ලියාපදිංචි වීමේ පිටුව තේරීම:විනාඩි 1.වෙබ් අඩවියේ ඇති e-Services → Access to e-Services → Taxpayer Registration යන විකල්පයන් අනුපිළිවෙලින් ක්ලික් කරන්න.
3. පුරවැසි භාවය තේරීම: විනාඩි 1.එහි දැක්වෙන වර්ගීකරණයන් අතරින් ශ්‍රී ලාංකික පුරවැසියන් සඳහා වන Individual Local යන්න තෝරාගන්න.
4. තොරතුරු ඇතුළත් කිරීම: විනාඩි 5.ඔබගේ පුද්ගලික තොරතුරු ඉතා නිවැරදිව ඇතුළත් කරන්න: සම්පූර්ණ නම, ජාතික හැඳුනුම්පත් අංකය (NIC), උපන් දිනය, ස්ථිර ලිපිනය, විද්‍යුත් තැපැල් ලිපිනය (Email) සහ ජංගම දුරකථන අංකය.
5. ලේඛන උඩුගත කිරීම සහ යොමු කිරීම:විනාඩි 3.ඔබගේ පුද්ගලික ලේඛනවල පැහැදිලිව ස්කෑන් කරන ලද පිටපත් (Scanned Copies) වෙබ් අඩවියට උඩුගත (Upload) කර, ඉල්ලුම් පත්‍රය සමුද්දේශනය (Submit) කරන්න. මෙම පියවර සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු ඔබගේ TIN සහතිකය (PDF ලේඛනයක් ලෙස) සහ ඔබගේ බදු ගිණුම සක්‍රිය කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය වන එක් වරක් පමණක් භාවිත කළ හැකි මුරපදයක් (One-time PIN) ඔබට විද්‍යුත් තැපෑල හරහා ලැබෙනු ඇත.

ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන ලේඛන (පුද්ගලික බදු ගෙවන්නන් සඳහා): ජාතික හැඳුනුම්පතේ (NIC) දෙපැත්තේම පැහැදිලි ඡායාරූපයක් (නැතහොත් වලංගු රියදුරු බලපත්‍රයක්).

ලිපිනය තහවුරු කිරීමේ ලේඛනයක් (හැඳුනුම්පතේ ඇති ලිපිනය සහ දැනට පදිංචි ලිපිනය වෙනස් නම් පමණක්): මෑතකදී ලබාගත් ජල හෝ විදුලි බිල්පතක්, බැංකු ගිණුම් වාර්තාවක් හෝ මාස 3කට වඩා පැරණි නොවන ග්‍රාම නිලධාරී සහතිකයක්.

දෙවැනි ක්‍රමය: දේශීය ආදායම් කාර්යාලයක් වෙත සෘජුවම පැමිණීම

• කොළඹ පිහිටි දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රධාන කාර්යාලයේ ඇති “ප්‍රාථමික ලියාපදිංචි කිරීමේ ඒකකය” (Primary Registration Unit) වෙත හෝ ඔබගේ ප්‍රදේශයට ආසන්න ඕනෑම ප්‍රාදේශීය කාර්යාලයක් වෙත යා හැකිය.
• එහිදී වෙබ් අඩවියෙන් බාගත කරගත් TPR_002_E ඉල්ලුම් පත්‍රය සම්පූර්ණ කර, අවශ්‍ය ලේඛනද සමඟින් භාර දිය යුතුය. ප්‍රධාන කාර්යාලයෙන් බොහෝ විට එදිනම TIN අංකය ලබා ගැනීමට හැකියාව පවතී.

ප්‍රයෝජනවත් සම්බන්ධතා:

• දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තු ක්ෂණික ඇමතුම් අංකය: 1944
• විද්‍යුත් තැපෑල: [email protected]ඔබට
• දැනටමත් TIN අංකයක් තිබේදැයි පරීක්ෂා කිරීමට: e-Services ද්වාරයෙහි ඇති “Verify IRD Information” මෙවලම භාවිත කරන්න.

අවසාන උපදෙස

ප්‍රමාද නොවී අදම මාර්ගගත ද්වාරය (Online Portal) හරහා ඔබගේ TIN අංකය සඳහා ඉල්ලුම් කරන්න. දඩ මුදල්වලින් බේරීම සඳහා ඔබගේ මූල්‍ය වාර්තා නිසි පරිදි තබා ගනිමින් නියමිත වේලාවට බදු වාර්තා ගොනු කිරීමට වගබලා ගන්න. ඔබගේ ආදායම් තත්ත්වය සංකීර්ණ එකක් නම් (ව්‍යාපාරික ආදායම්, විදේශීය ආදායම් ආදිය පවතී නම්), සුදුසුකම් ලත් බදු උපදේශකයෙකුගේ (Tax Advisor) සහය ලබා ගන්න.

මෙම නව නීතිය ශ්‍රී ලංකාව වඩාත් විධිමත් සහ දැඩි බදු ක්‍රමවේදයක් වෙත ගෙන යාමට තැබූ විශාල පියවරකි. මෙමඟින් පුරවැසියන් මත පැටවෙන වගකීම් සහ වගවීම් ඉහළ යන අතරම, නීතිගරුකව බදු ගෙවන සැමට සාධාරණත්වය සහ කාර්යක්ෂමතාව මේ හරහා තහවුරු වනු ඇත. මේ පිළිබඳ සම්පූර්ණ පනත සහ සවිස්තරාත්මක මාර්ගෝපදේශයන් ඉදිරියේදී දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තු නිල වෙබ් අඩවියට ඇතුළත් කිරීමට නියමිතය.