වාර්ෂික දින දර්ශනයේ සුපුරුදු ඛේදවාචකය ඇරඹෙයි… දැනට 28000ක් අනාථයි… නිවාස 800ක් විනාසයි… රටේ ඛේදවාචකයේ ප්‍රකාශනයක්!

උපේක්ෂා උඩුවැරැල්ල –

නිරිත දිග මෝසම් තත්ත්වය දිවයින හරහා ක්‍රමයෙන් ස්ථාපිත වීමත් සමඟ දිවයිනේ ප්‍රදේශ රැසකට බලපා ඇති අයහපත් කාලගුණික තත්ත්වය හේතුවෙන් මේ වන විට පුද්ගලයින් 28,000කට අධික පිරිසක් පීඩාවට පත්ව ඇතැයි ආපදා කළමනාකරණ මධ්‍යස්ථානය පවසයි.

අද (24) නිකුත් කළ නවතම වාර්තාවට අනුව දිස්ත්‍රික්ක 8කට අයත් ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස 34ක පවුල් 7,482කට අයත් පුද්ගලයින් 28,933 දෙනෙකු පීඩාවට පත්ව සිටිති.

ගම්පහට දැඩි බලපෑම් – එක් මරණයක්

මෙම ආපදා තත්ත්වයෙන් වැඩිම බලපෑමක් එල්ල වී ඇත්තේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයට වන අතර, එහි පවුල් 3,950ක පුද්ගලයින් 15,313 දෙනෙකු පීඩාවට පත්ව සිටිති. ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන් එක් මරණයක් ද වාර්තා වන බව ආපදා කළමනාකරණ මධ්‍යස්ථානය සඳහන් කරයි.

මීට අමතරව අනෙකුත් දිස්ත්‍රික්කවල පීඩාවට පත් පිරිස් මෙසේය:

• කොළඹ: පවුල් 1,051ක පුද්ගලයින් 4,566ක්
• රත්නපුර: පවුල් 1,204ක පුද්ගලයින් 4,558ක්
• පුත්තලම: පවුල් 1,219ක පුද්ගලයින් 4,265ක්
• කළුතර: පවුල් 34ක පුද්ගලයින් 141ක්
• ත්‍රිකුණාමලය: පවුල් 20ක පුද්ගලයින් 80ක්
• ගාල්ල: පවුල් 9ක පුද්ගලයින් 7ක්
• වව්නියාව: එක් පවුලක පුද්ගලයින් 3ක්

නිවාස හානි 800 ඉක්මවයි

අයහපත් කාලගුණය හේතුවෙන් නිවාස පූර්ණ හානි 02ක් සහ අර්ධ හානි 836ක් වාර්තා වී ඇත. ඉන් වැඩිම නිවාස හානි ප්‍රමාණයක් ද ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන් වාර්තා වන අතර, එම සංඛ්‍යාව පූර්ණ නිවාස හානි 02ක් සහ අර්ධ නිවාස හානි 530කි.

මි.මී. 100 ඉක්මවන තද වැසි සහ සුළං

කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පවසන්නේ බස්නාහිර, සබරගමුව සහ වයඹ පළාත්වලත් ගාල්ල, මාතර, මහනුවර සහ නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කවලත් විටින් විට වැසි හෝ ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති වන බවයි. ඇතැම් ස්ථානවලට මි.මී. 100 ක පමණ තද වැසි ඇති විය හැකිය. අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ වැසි ස්වල්පයක් ඇති වන අතර, ඌව පළාතේත් අම්පාර සහ මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කවලත් ස්ථාන ස්වල්පයක පස්වරු 1.00 න් පසුව වැසි හෝ ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති විය හැක.

මධ්‍යම කඳුකරයේ බටහිර බෑවුම් ප්‍රදේශවලත්, උතුරු, උතුරු-මැද, වයඹ සහ දකුණු පළාත්වලත්, ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේත් විටින් විට හමන පැ.කි.මී. 30-40 ක පමණ තරමක තද සුළං ඇති විය හැකි බැවින්, අකුණු සහ තද සුළං අනතුරු අවම කර ගැනීමට පියවර ගන්නා ලෙස ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටී.

ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස රැසකට නායයෑම් අනතුරු ඇඟවීම්

පවතින වර්ෂාපතනයත් සමඟ ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ සංවිධානය විසින් අද (24) පෙරවරු 6.00 සිට හෙට (25) පෙරවරු 6.00 දක්වා බලපැවැත්වෙන පරිදි නායයෑම් අනතුරු ඇඟවීම් යාවත්කාලීන කර තිබේ.

අවධානයෙන් සිටිය යුතු ප්‍රදේශ (Amber Alert):

• කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය: දෙහිඕවිට, දැරණියගල, රුවන්වැල්ල, යටියන්තොට
• රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය: රත්නපුර, අයගම, කුරුවිට, ඇහැලියගොඩ
• විමසිලිමත් විය යුතු ප්‍රදේශ (Yellow Alert):
• කොළඹ: සීතාවක, පාදුක්ක
• ගම්පහ: අත්තනගල්ල
• කළුතර: ඉංගිරිය, බුලත්සිංහල, හොරණ, පාලින්දනුවර, මතුගම, අගලවත්ත
• කෑගල්ල: බුලත්කොහුපිටිය
• නුවරඑළිය: අඹගමුව
• රත්නපුර: පැල්මඩුල්ල, කිරිඇල්ල, ඇලපාත, කලවාන, නිවිතිගල

එකම විෂම චක්‍රයක්

මේ දකින්නේ  සෑම මෝසම් කාලයකදීම මෙරට පුරවැසියන් මෙන්ම බලධාරීන් ද මුහුණ දෙන, එහෙත් වසර ගණනාවකින් ස්ථිර විසඳුමක් ලැබී නැති ඉතාමත් බැරෑරුම් සහ කාලීන ගැටලුවකි. නිශ්චිත ප්‍රදේශවල වැසියෝ  තමන් ගං වතුරෙන් යටවෙන කාලය ගැන දනිති. යටවි සිටිය හැකි දින ගණන ගැන දනිති.  ජීවිත අහිමිවීමේ අවදානම ගැනත් මිනිසුන් ඉන්නේ අවබෝධයෙනි.

ආපදාවන්ට ලක්වීම සහ ඉන් බේරීමට තාවකාලික කඳවුරුවලට යාම “අපේක්ෂිත චර්යාවක්” හෙවත් සාමාන්‍යකරණය වූ ජීවන රටාවක් බවට පත්වී තිබේ.  ඒ ගැන කථිකාවක් සමාජ මට්ටමින් නැගෙන්නේ ද නැත. මේ දක්නට ඇත්තේ  ජාතික මට්ටමේ ඛේදවාචකයකි.

මේ ඛේදවාචකයෙන්  මිදෙන්නට බැරි ඇයි

ශ්‍රී ලංකාවට මේ සඳහා තිරසාර හෝ ස්ථිර විසඳුමක් ලබා දීමට නොහැකි වී ඇති ප්‍රධාන හේතු සහ ඒ පිටුපස ඇති පද්ධතිමය දුර්වලතා මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය.

1. දේශපාලන සහ ප්‍රතිපත්තිමය ස්ථාවරත්වයක් නොමැතිකම

• කෙටිකාලීන සැලසුම්: ආණ්ඩු සහ බලධාරීන් බොහෝ විට ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඡන්ද පදනම් කරගත් වසර 5ක වැනි කෙටිකාලීන රාමු තුළය. ගංවතුර පාලනය වැනි මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති සඳහා දශක කිහිපයක දිගුකාලීන ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් සහ අඛණ්ඩ ප්‍රතිපාදන අවශ්‍ය වුවද, පාලන බලය වෙනස් වන විට ප්‍රතිපත්ති සහ ව්‍යාපෘති ද අතරමඟ නැවතේ.
• ප්‍රතික්‍රියාශීලී ප්‍රවේශය (Reactive Approach): අපේ රටේ ක්‍රමවේදය සැකසී ඇත්තේ ආපදාවක් පැමිණි පසු සහන සැලසීමට මිස (Disaster Relief), ආපදාවක් පැමිණීමට පෙර එය වළක්වා ගැනීමේ පූර්ව ආයෝජන (Disaster Mitigation) සඳහා නොවේ.

2. අවිධිමත් නාගරීකරණය සහ ස්වභාවික ජල බැසයම් මාර්ග අවහිර කිරීම

• තෙත් බිම් ගොඩකිරීම: කොළඹ, ගම්පහ සහ කළුතර වැනි දිස්ත්‍රික්කවල ගංවතුර තත්ත්වය දරුණු වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ වැසි ජලය රඳවා තබා ගන්නා ස්වභාවික කුඹුරු සහ තෙත් බිම් අවිධිමත් ලෙස ගොඩකර නිවාස හා වාණිජ ගොඩනැගිලි ඉදි කිරීමයි.
• අක්‍රමවත් යටිතල පහසුකම්: මහාමාර්ග සහ අධිවේගී මාර්ග ඉදි කිරීමේදී ප්‍රදේශයේ ස්වභාවික ජල ගැලීම් රටාවන් (Hydrological patterns) නිසි ලෙස අධ්‍යයනය නොකිරීම නිසා, එම මාර්ග ඇතැම් ප්‍රදේශවල ජලය බැසයාම වළක්වන වැටිබැම් බවට පත්ව ඇත.

3. ආයතනික සම්බන්ධීකරණයේ පවතින දුර්වලතා

• ගංවතුර සහ ආපදා කළමනාකරණය එකම ආයතනයකට පමණක් තනිව කළ නොහැක. ආපදා කළමනාකරණ මධ්‍යස්ථානය, වාරිමාර්ග දෙපාර්තමේන්තුව, ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ සංවිධානය (NBRO), මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය සහ පළාත් පාලන ආයතන (නගර සභා/ප්‍රාදේශීය සභා) අතර තිබිය යුතු බද්ධ වූ සම්බන්ධීකරණය ඉතා දුර්වලය. එකිනෙකා වෙත වගකීම් පැහැර හැරීමේ සංස්කෘතියක් මේ තුළ දැකිය හැකිය.

4. නීතිය නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවීම සහ දූෂණය

• ගංගා නිම්න, රක්ෂිත සහ ගංවතුර තැන්නවල් (Flood plains) ආශ්‍රිතව අනවසර ඉදිකිරීම් සිදු කිරීමට දේශපාලන රැකවරණය සහ දූෂිත නිලධාරීන්ගේ අනුග්‍රහය ලැබේ. නීති විරෝධී ඉදිකිරීම් ඉවත් කිරීමට ඇති නීතිමය ප්‍රතිපාදන ක්‍රියාත්මක කිරීම ඉතා මන්දගාමී වේ.

5. මූල්‍යමය ප්‍රතිපාදන සහ ආර්ථික බිඳවැටීම

• ගංවතුර තත්ත්වයන් ස්ථිරවම පාලනය කිරීමට නම් මහා පරිමාණ ඉංජිනේරු විසඳුම් (උදාහරණ ලෙස: විශාල ජල පොම්පාගාර, භූගත ජල ගබඩා නාලිකා, ගංගා ගැඹුරු කිරීම්) අවශ්‍ය වේ. රට මුහුණ දී ඇති ආර්ථික අර්බුද හමුවේ මෙවැනි මහා පරිමාණ ප්‍රාග්ධන ආයෝජන සඳහා රජයට ඇති මූල්‍ය ශක්‍යතාව සීමිතය.

6. සමාජීය සහ සංස්කෘතික බැඳීම (Human Behavior)

• ස්ථානීය බැඳීම: අනතුරක් ඇති බව දැන දැනත්, පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ජීවත් වූ නිවස සහ භූමිය අත්හැර රජය ලබා දෙන විකල්ප ඉඩම් වෙත යාමට බොහෝ පිරිස් අකමැත්තක් දක්වති.
• නැවත පදිංචි කිරීමේ අසාර්ථකත්වය: රජය විසින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවල විකල්ප ඉඩම් ලබා දුන්නද, ජීවනෝපාය මාර්ග (ධීවර, ගොවිතැන් හෝ රැකියා) අහිමි වීම නිසා මිනිසුන් නැවතත් අවදානම් සහගත ගංගා ආශ්‍රිත නිම්න වෙතම සංක්‍රමණය වේ.

තිරසාර විසඳුමක් සඳහා ගත යුතු පියවර:

• දේශපාලන භේදයකින් තොර ජාතික ප්‍රතිපත්තියක්: ආණ්ඩු මාරු වුවද වෙනස් නොවන, වසර 20ක “ගංවතුර සහ ආපදා නිවාරණ ජාතික සැලැස්මක්” නීතිගත කිරීම.
• දැඩි නීතිමය පියවර: ගංවතුර ද්‍රෝණි සහ ජල මාර්ග අවහිර කරන සියලුම අනවසර ඉදිකිරීම් තරාතිරම නොබලා ඉවත් කිරීම.
• ස්වභාවධර්මය මත පදනම් වූ විසඳුම් (Nature-based solutions): ඉතිරිව ඇති තෙත් බිම් සහ කලපු කලාප දැඩි ආරක්ෂිත කලාප ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර, ඒවා ස්වභාවික ජල රඳවනයන් ලෙස භාවිත කිරීම (කොළඹ ‘Wetland Park’ සංකල්පය සෙසු නගරවලට ද ව්‍යාප්ත කිරීම).
• ක්‍රමවත් නැවත පදිංචි කිරීම්: අවදානම් කලාපවල මිනිසුන් ඉවත් කිරීමේදී ඔවුන්ගේ ජීවනෝපාය සහ යටිතල පහසුකම් තහවුරු කෙරෙන පරිදි ක්‍රමවත් නිවාස ව්‍යාපෘති හඳුන්වා දීම.

මෙය තාක්ෂණික හෝ ඉංජිනේරුමය ගැටලුවකට වඩා, දේශපාලන අධිෂ්ඨානය (Political will) සහ දිගුකාලීන දැක්මක් නොමැතිකම නිසා ජාතියක් ලෙස අප තවමත් පස්සට ඇදෙමින් සිටින ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයකි.