උපේක්ෂා උඩුවැරැල්ල –
තහවුරු කරන ලද විද්යාත්මක තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරි කාලගුණය පිළිබඳව සාධාරණ අනාවැකියක් පළ කළ හැකිද? පිළිතුර ‘ඔව්’ යන්නය.
නමුත් එම අනාවැකි ස්ථිර නිශ්චිත ප්රකාශයන්ට වඩා සම්භාවිතාවන් මත පදනම් වූ ඒවාය. ස්ථාපිත දේශගුණ විද්යාව, ඓතිහාසික දේශගුණික රටා සහ ශ්රී ලංකා කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව, NOAA, WMO වැනි ජාත්යන්තර ආයතන මගින් නිකුත් කරන වාර්තා මෙන්ම එල් නිනෝ (ENSO) බලපෑම පිළිබඳ සමීක්ෂණ පත්රිකා ඇසුරින් මේ පිළිබඳ විද්යාත්මක සාක්ෂි මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය.
වත්මන් දැඩි උණුසුම සහ වියළි කාලගුණය (මැයි මාසය දක්වා)
දැනට පවතින මෙම තත්ත්වය ශ්රී ලංකාවේ පූර්ව මෝසම් කාලගුණික රටාවන් සමඟ සමපාත වේ. වලාකුළු ආවරණය අවම වීම හේතුවෙන් තාප දර්ශකය ඉහළ ගොස් ඇති අතර, දිගුකාලීන ගෝලීය උණුසුම් වීම හමුවේ මෙම තත්ත්වය තවදුරටත් තීව්ර වී ඇත.
නිරිතදිග මෝසම් සුළං ශක්තිමත් වන තෙක් ප්රධාන වශයෙන් වැසි අපේක්ෂා කළ නොහැකි වුවද, අප්රේල් මස මැද භාගයේදී තැනින් තැන ගිගුරුම් සහිත වැසි ඇති විය හැක. මෙම තත්ත්වය තවමත් නිල වශයෙන් ‘නියඟයක්’ ලෙස වර්ගීකරණය කර නොමැති වුවත්, විජලනය ඇතුළු තාපය ආශ්රිත රෝගාබාධ වැළඳීමේ අවදානම සහ සෞඛ්ය මෙන්ම බලශක්ති පද්ධති මත දැඩි පීඩනයක් ඇති කිරීමේ හැකියාව පවතී.
2026 මැද භාගයේ ඇති විය හැකි එල් නිනෝ (El Niño) බලපෑම
2026 වසරේ මැද භාගයේදී එල් නිනෝ තත්ත්වයක් වර්ධනය වුවහොත්, එය ශ්රී ලංකාවේ සෑම සෘතුවකම සාමාන්ය උෂ්ණත්වයට වඩා වැඩි අගයක් වාර්තා වීමට හේතු වේ. මෙහිදී වර්ෂාපතනය කෙරෙහි ඇති වන බලපෑම සෘතුමය වශයෙන් වෙනස් වේ:
මැයි – සැප්තැම්බර් (නිරිතදිග මෝසම් කාලය): විශේෂයෙන් බටහිර සහ දකුණු ප්රදේශවල සාමාන්යයට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් ලැබීමට ඉඩ ඇති අතර, එය වියළි කාලගුණයක් හෝ නියඟයක් දක්වා වර්ධනය විය හැක.
ඔක්තෝබර් – නොවැම්බර් (දෙවන අන්තර් මෝසම් කාලය): මෙහිදී සාමාන්යයට වඩා වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබීමේ හැකියාව පවතී.
2015-2016 වසරවල පැවති එල් නිනෝ තත්ත්වය වැනි අතීත උදාහරණ පරීක්ෂා කිරීමේදී පෙනී යන්නේ, උණුසුම් කාලගුණය සහ විචල්ය වර්ෂාපතන රටා හේතුවෙන් ඇතැම් කාලසීමාවන්හිදී නියඟයන් ඇති වූ බවය. මෙය කෘෂිකර්මාන්තයට, ජල සම්පත්වලට සහ ජල විදුලි උත්පාදනයට සෘජුවම බලපෑම් කළ අතර, බෝවන රෝග (vector-borne diseases) පැතිරීමේ අවදානම ද ඉහළ නැංවීය.
නියඟයේ අවදානම: එල් නිනෝ තත්ත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වුවහොත් කුමක් සිදුවේද?
එල් නිනෝ (El Niño) තත්ත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් වුවහොත් (විශේෂයෙන්ම එය සෙමින් ක්ෂය වන හෝ ප්රබල සිදුවීමක් ලෙස වර්ධනය වුවහොත්), යල කන්නයේ වගා කටයුතු සිදු කෙරෙන අප්රේල් සිට සැප්තැම්බර් දක්වා කාලය තුළ නියඟයක් හෝ දැඩි උෂ්ණත්වයක් සහිත කාලගුණික තත්ත්වයක් ඇතිවීමේ වැඩි සම්භාවිතාවක් පවතී.
මෙහිදී මෝසම් සුළං ආරම්භ වීම ප්රමාද වීම, ජලාශවල ජල මට්ටම පහත වැටීම, වගාබිම්වලට අවශ්ය ජලය හිඟ වීම සහ ජල විදුලි උත්පාදනයට බාධා පැමිණීම වැනි බලපෑම් ඇති විය හැක.
විද්යාත්මක අධ්යයනයන්ට අනුව, එල් නිනෝ තත්ත්වය නිරිතදිග මෝසම් සමය සමඟ සමපාත වන විට මෙම අවදානම තවදුරටත් ඉහළ යයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම බලපෑම්වල ස්වභාවය එල් නිනෝ තත්ත්වයේ ප්රබලතාවය, කාලය සහ ඉන්දියන් සාගර ද්වීධ්රැවය (Indian Ocean Dipole) වැනි අනෙකුත් සාධක සමඟ පවතින අන්තර් ක්රියාකාරිත්වය මත වෙනස් විය හැකිය.
එබැවින් සෑම එල් නිනෝ තත්ත්වයක්ම ශ්රී ලංකාවට අනිවාර්යයෙන්ම දරුණු නියඟයක් ගෙන එනු ඇතැයි පැවසිය නොහැක.
ගෝලීය උණුසුම සහ කලාපීය බලපෑම්
එල් නිනෝ තත්ත්වයක පැවැත්ම හෝ නොපැවැත්ම නොසලකා, සමස්තයක් ලෙස ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම හේතුවෙන් ලොව පුරා දැඩි උෂ්ණත්වයක් සහ නියඟ තත්ත්වයන් වර්ධනය වෙමින් පවතී.
කලාපීය විග්රහයන්ට අනුව, ශ්රී ලංකාව ඇතුළු අග්නිදිග ආසියානු කලාපය එල් නිනෝ තත්ත්වයක් හමුවේ නියඟයේ අවදානමට වැඩි වශයෙන් මුහුණ දීමේ ප්රවණතාවක් පවතී.
ඉදිරි කාලය පිළිබඳ සාරාංශගත අවදානම් තත්ත්වය
විද්යාත්මක දත්ත සහ ආකෘතීන් මත පදනම් වූ මෙම පුරෝකථනයට අනුව ඉදිරි කාලය පිළිබඳව මෙසේ නිගමනය කළ හැකිය:
- කෙටිකාලීන (දැන් සිට මැයි දක්වා): ප්රධානතම අවදානම වන්නේ අධික තාපය සහ පවතින වියළි කාලගුණයයි. මෙය තවමත් නියඟ අර්බුදයක් ලෙස හඳුන්වනු නොලැබේ.
- වසරේ මැද භාගය(2026 මැද භාගයේ සිට ඉදිරියට): එල් නිනෝ තත්ත්වය සක්රීය වුවහොත් (මේ වන විට එහි සම්භාවිතාව 50-60% කි), කෘෂිකර්මාන්තයට, ජල සම්පාදනයට සහ බලශක්ති ක්ෂේත්රයට බලපෑම් කළ හැකි මධ්යම හෝ ඉහළ මට්ටමේ නියඟ අවදානමක් පවතී.
කාලගුණික තත්ත්වයන් නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන බැවින් මාසිකව මෙම අනාවැකි යාවත්කාලීන කරනු ලබයි. ශ්රී ලංකා කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව (meteo.gov.lk) මගින් නිකුත් කරන නවතම වාර්තා සහ සෘතුමය පුරෝකථනයන් පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටීම වැදගත් වේ.
ජලය අරපිරිමැස්මෙන් භාවිත කිරීම, අධික තාපයෙන් ආරක්ෂා වීමේ පියවර අනුගමනය කිරීම සහ කෘෂිකාර්මික කටයුතු පිළිබඳ විමසිලිමත් වීම මගින් මෙම අවදානම් අවම කර ගැනීමට හැකියාව පවතී. මෙම තොරතුරු තහවුරු කරන ලද විද්යාත්මක නිරීක්ෂණ මත පදනම් වූවක් මිස හුදු අනුමානයන් නොවන බව ද සිහිපත් කළ යුතුය.
