කපිල කේ හීනටියන –
මැදපෙරදිග කලාපයේ පවතින ගැටුම් හේතුවෙන් ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ සැපයුම් ජාලයන් අඩාල වීමේ අවදානමට ප්රතිචාර වශයෙන්, අග්රාමාත්ය ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ් යටතේ පවතින පාකිස්ථාන රජය ඉන්ධන පිරිමසා ගැනීමේ මුලපිරීම් මාලාවක් ප්රකාශයට පත් කර ඇත.
මෙම පියවරයන්හි අරමුණ වන්නේ දේශීය පරිභෝජනය අවම කිරීම සහ පවතින අර්බුදයේ ආර්ථික බලපෑම සමනය කිරීමය.
විශේෂයෙන්ම ලොව තෙල් හා ගෑස් සැපයුමෙන් 20%කට ආසන්න ප්රමාණයක් ප්රවාහනය කෙරෙන ප්රධාන මර්මස්ථානයක් වන ‘හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) ඉරානය විසින් වසා දැමීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උග්ර වී ඇත. කලාපයෙන් ආනයනය කරනු ලබන බොරතෙල් මත දැඩි ලෙස යැපෙන පාකිස්ථානය, මේ වන විට සිය බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව සම්බන්ධයෙන් දැඩි අවදානමකට මුහුණ දී සිටී.
ඉන්ධන සංරක්ෂණය සඳහා වන ප්රධාන පියවර
රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කරන පරිදි, එරට අග්රාමාත්ය ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ් මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් මෙසේ පවසා ඇත:
“ඉන්ධන පිරිමසා ගැනීම සඳහා බැංකු හැර අනෙකුත් රජයේ කාර්යාල සතියකට දින හතරක් පමණක් ක්රියාත්මක වනු ඇත. මෙම සතිය අවසානයේ සිට සියලුම පාසල් සති දෙකක කාලයකට වසා තැබෙන අතර, උසස් අධ්යාපන කටයුතු වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි ඔන්ලයින් (Online) ක්රමයට සිදු කිරීමට නියමිතයි.”
ඉන්ධන භාවිතය සීමා කිරීම සඳහා කොවිඩ්-19 (COVID-19) යුගයේ ක්රියාත්මක වූ උපාය මාර්ගවලට සමාන පියවරයන් නැවත ක්රියාත්මක කිරීමට ෆෙඩරල් රජය ප්රතිපත්තිමය වශයෙන් තීරණය කර තිබේ.
ඒ අතර ප්රධාන පියවර කිහිපයක් මෙසේය:
අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ ගැලපීම්: ගමනාගමනය අවම කිරීම සඳහා පාසල් සහ විශ්වවිද්යාල ‘ඔන්ලයින්’ (Online) අධ්යාපන ක්රමවේදයට යොමු කෙරේ. පන්ජාබ් ප්රාන්තයේ අධ්යාපන ආයතන 2026 මාර්තු 10 සිට මාර්තු 31 දක්වා වසා දැමීමට නියෝග කර ඇති අතර, ඒ අනුව සති තුනක කාලයකට පන්ති පැවැත්වීම අත්හිටුවනු ඇත. උසස් අධ්යාපන ආයතන සඳහා රට පුරා දුරස්ථ ඉගැන්වීම් ක්රමවේදයන් අනුගමනය කරන ලෙස ෆෙඩරල් රජය යෝජනා කර ඇතත්, අධ්යාපනය ප්රාන්ත මට්ටමින් පාලනය වන විෂයක් බැවින් එහි ක්රියාත්මක වීම ප්රාන්තයෙන් ප්රාන්තයට වෙනස් විය හැකිය.
කාර්යාල සඳහා දෙමුහුන් (Hybrid) සේවා ආකෘති: ආයතනික සහ රජයේ කාර්යාල සඳහා ‘නිවසේ සිට වැඩ කිරීමේ’ (WFH) ප්රතිපත්ති ක්රියාත්මක කිරීමට දිරිගන්වනු ලැබේ. මාර්තු මාසය තුළ අත්යවශ්ය සේවක පිරිස් පමණක් සේවයට වාර්තා කළ යුතු බවට ෂෙහ්බාස් ෂරීෆ් පරිපාලනය නියෝග කර ඇති අතර, විදුලි සංදේශ සහ තොරතුරු තාක්ෂණ අංශවල සේවකයින්ට සතියකට අවම වශයෙන් දින දෙකක් දුරස්ථව සේවය කිරීමට අවසර දෙන ලෙස උපදෙස් දී ඇත. කයිබර් පක්තුන්ක්වා (KP) ප්රාන්තයේ රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සඳහා දැනටමත් 50%ක ‘නිවසේ සිට වැඩ කිරීමේ’ ප්රතිපත්තියක් හඳුන්වා දී ඇත.
අතිරේක පියවර: වාහන භාවිතය තවදුරටත් අවම කිරීම සඳහා සේවකයින් අතර රථවාහන හවුලේ භාවිත කිරීම (Ride-sharing) ප්රවර්ධනය කෙරෙන අතර අනවශ්ය ගමන් බිමන් අධෛර්යමත් කරනු ලැබේ. දේශීය සැපයුම තහවුරු කර ගැනීම සඳහා පෙට්රෝලියම් අතුරු නිෂ්පාදන (Petroleum Condensate) අපනයනය තහනම් කිරීමට රජය පියවර ගෙන ඇති අතර, සවුදි අරාබියේ රතු මුහුදේ පිහිටි ‘යාන්බු’ (Yanbu) වරාය වැනි විකල්ප ආනයන මාර්ග ගවේෂණය කරමින් සිටී.
තොග රැස් කිරීම වැළැක්වීම සහ ඉහළ යන නැව් ගාස්තු හා රක්ෂණ පිරිවැය සඳහා තෙල් සමාගම්වලට වන්දි ගෙවීමට පෙට්රෝලියම් මිල ගණන් දැන් සතිපතා සංශෝධනය කරනු ඇත.
මෙම මුලපිරීම් පිළිබඳව අග්රාමාත්ය ෂරීෆ් විසින් පිහිටුවන ලද කැබිනට් අනුකමිටුවකදී සාකච්ඡා කෙරුණු අතර, ආර්ථික සම්බන්ධීකරණ කමිටුව හරහා මෙහි අවසන් අනුමැතිය අපේක්ෂා කෙරේ.
පසුබිම සහ වත්මන් සංචිත
ඉරානයට එරෙහිව එල්ල වූ ඒකාබද්ධ ඇමරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරවලින් පසුව ඉරානය ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කිරීමත් සමඟ මෙම අර්බුදය තීව්ර විය. මුදල් අමාත්ය මුහම්මද් අවුරන්ග්සෙබ්ට අනුව, පාකිස්ථානයේ වත්මන් ඉන්ධන තොග අතර දින 25කට ප්රමාණවත් පෙට්රල් සහ ඩීසල් ද, දින 10ක බොරතෙල් ද සහ දින 15ක ද්රව පෙට්රෝලියම් ගෑස් (LPG) ද පවතී. සැපයුම් බාධා දිගු වුවහොත් සහ විකල්ප දිගු නාවික මාර්ග භාවිතා කිරීමට සිදු වුවහොත්, දේශීය මිල ගණන් තවදුරටත් ඉහළ යා හැකි බවට නිලධාරීන් අනතුරු අඟවයි.
විදේශ විනිමය සංචිත ආරක්ෂා කර ගැනීමට සහ තීරණාත්මක අංශ සඳහා සැපයුම සහතික කිරීමට මෙම පියවර අවශ්ය බව ෆෙඩරල් බලධාරීන් අවධාරණය කරන අතරම, ඇතැම් ප්රාන්තවල ප්රතිචාර වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, පන්ජාබ් ප්රාන්තයේ අධ්යාපන අමාත්යවරයා පැහැදිලි කර ඇත්තේ ප්රකාශිත කාල සීමාවෙන් ඔබ්බට අධ්යාපන ආයතන වසා දැමීමේ සැලසුමක් නොමැති බවයි.
දෛනික ජීවිතයට විය හැකි බලපෑම්
මෙම වෙනස්කම් මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවගේ, විශේෂයෙන්ම සිසුන්ගේ සහ රැකියාවල නියුතු වෘත්තිකයන්ගේ දෛනික චර්යාවන්ට බාධා පමුණුවනු ඇත. ඔන්ලයින් අධ්යාපනය වසංගත සමයේ හුරුපුරුදු වුවද, ග්රාමීය ප්රදේශවල පවතින ඩිජිටල් තාක්ෂණික පරතරය එමගින් තවදුරටත් ඉහළ යා හැකිය.
දෙමුහුන් සේවා ආකෘතිය මගින් ලාහෝර් සහ කරච්චි වැනි නගරවල රථවාහන තදබදය ලිහිල් විය හැකි නමුත් එය අන්තර්ජාල යටිතල පහසුකම් කෙරෙහි දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරනු ඇත. ඉන්ධන ආනයන වියදම්වල කෙටි කාලීන ඉතිරියක් සිදුවනු ඇතැයි ආර්ථික විද්යාඥයින් අනාවැකි පළ කළද, අර්බුදය දිගු වුවහොත් පුළුල් ආර්ථික මන්දගාමීත්වයක් ඇති විය හැකි බවට ඔවුහු අනතුරු අඟවති.
කර්මාන්ත, සෞඛ්ය සේවා සහ ප්රවාහන අංශ සඳහා ඉන්ධන සැපයුමේදී ප්රමුඛතාවය දෙන බවට පාකිස්ථාන රජය සහතික වන අතර, අවශ්ය වුවහොත් ඇමරිකාවෙන් හෝ වෙනත් ප්රභවයන්ගෙන් ඉන්ධන ආනයනය කිරීමේ හදිසි සැලසුම් ද ක්රියාත්මක කර ඇත.
මෙම තත්ත්වය දකුණු ආසියානු කලාපයේ අනෙකුත් රටවලටද බලපානු ඇතැයි ආර්ථික විද්යාඥයින් අනතුරු අඟවන අතර, ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල්ද මෙවැනි ගෝලීය බලපෑම් හමුවේ අවධානයෙන් සිටිය යුතු බව නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙයි.
මෙම තත්ත්වය දකුණු ආසියානු කලාපයේ අනෙකුත් රටවලටද බලපානු ඇතැයි ආර්ථික විද්යාඥයින් අනතුරු අඟවන අතර, ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල්ද මෙවැනි ගෝලීය බලපෑම් හමුවේ අවධානයෙන් සිටිය යුතු බව නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙයි.
