කපිල කේ හීනටියන –
එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර පවතින දැඩි යුදමය නොසන්සුන්තාවය තීරණාත්මක මට්ටමකට වර්ධනය කළ ඉරාන IRIS Dena නෞකාවට එල්ල වූ ඇමරිකානු ටෝපිඩෝ ප්රහාරයෙන් ජීවිතක්ෂයට පත් ඉරාන නාවිකයින් 84 දෙනෙකුගේ දේහයන් අද (මාර්තු 13) මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළ හරහා යළි ඉරානය වෙත රැගෙන යන්නේය. යානය නියමිත කාලයට පිටත් වී ගියා නම් මේ ලියන මොහොත වනවිට එය ඇත්තේ උඩු ගුවනේය.
-
දේහයන් රැගෙන යාම සහ ගුවන් ගමනේ ආරක්ෂාව
මියගිය නාවිකයන් 84 දෙනාගේ දේහයන් රැගෙන යාම සඳහා ඉරානය විසින් එවන ලද විශේෂ වරලත් ගුවන් යානය (Chartered Aircraft) අද පස්වරුවේ මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්යන්තර ගුවන් තොටුපළෙන් පිටත්ව යාමට නියමිතව තිබිණි.
පස්වරු 3:30 ත් 4:30 ත් (ශ්රී ලංකා වේලාවෙන්) අතර කාලය තුළ මෙම යානය පිටත්වීමට නියමිතව වූයේය. දේහයන් අද උදේ වරුවේ පොලිස් ආරක්ෂාව යටතේ ගුවන්තොටුපළ වෙත ප්රවාහනය කර තිබිණි.
ගුවන් ගමන් ආරක්ෂාව: මෙම ගුවන් යානය සඳහා ජාත්යන්තර ගුවන් ගමන් නීති යටතේ පූර්ණ ආරක්ෂාව සහතික කර ඇත. විශේෂයෙන්ම සිවිල් ගුවන් යානයක් ලෙස මෙය හඳුනාගෙන ඇති බැවින්, ජාත්යන්තර සිවිල් ගුවන් සේවා සංවිධානයේ (ICAO) ප්රමිතීන්ට අනුව එයට කිසිදු ප්රහාරයක් එල්ල නොවන බවට රාජ්යතාන්ත්රික මට්ටමින් සහතික වී තිබේ. එසේම, මෙම මානුෂීය මෙහෙයුම සම්බන්ධයෙන් ජාත්යන්තර රතු කුරුස සංවිධානය (ICRC) ද දැනුවත් කර තිබීම මෙහි ආරක්ෂාව තවදුරටත් තහවුරු කරයි.
ෙලෝකයේ යුද්ධයක වුවද පැවතිය යුතු සදාචාරය බරපතල ලෙස ප්රශ්න කළ මේ ප්රහාරයෙන් අනතුරුව යළිත් මනුෂ්ය සමාජයක් ලෙස අප සිටිනා තැන සම්බන්ධව බිහිසුණු ප්රශ්න කිරීමක් ඇති විය. එමෙන්ම මෙම සිදුවීම හුදු නාවික ප්රහාරයක් පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාව මැදි වූ ප්රබල රාජ්යතාන්ත්රික අර්බුදයක ආරම්භය ද සනිටුහන් කළේය.
ප්රහාරයට පසු ඇති වු තත්ත්වය – 2026 මාර්තු 4 වන දින ශ්රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළ තීරයේ සිට නාවික සැතපුම් 40ක් පමණ දුරින් පිහිටි ජාත්යන්තර මුහුදු සීමාවේදී මෙම ටෝපිඩෝ (Torpedo) ප්රහාරය එල්ල වන්නේ දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින් සතුරු යුද නෞකාවක් ගිල්වා දැමූ පළමු අවස්ථාව ලෙසය.
නෞකාව ගිලෙන අවස්ථාවේ එහි කාර්ය මණ්ඩලය 130ක් පමණ සිටි බව තහවුරු වී ඇති තිබේ. මුලින් වාර්තා වන්නේ 180ක් නාවිකයින් එහි සිටි බවකි. 130 දෙනාගෙන් 32 දිවි ගලවාගෙනය. 04ක් අතුරුදහන්ය. ජීවිතක්ෂයට පත් නාවිකයින්ගේ දේහ පුරා සති දෙකකට ආසන්න කාලයක් රඳවා තබා ගත්තේ කරාපිටිය රෝහලේ කන්ටේනර් ශීතාගාර දෙකකය ඒ නාවිකයින්ගේ සිරුරු අද ඔවුන්ගේ උපන් බිමට ගුවන් මගින් යැවෙන්නේය.
-
ඇමරිකාවේ රහසිගත මැදිහත්වීම සහ බලපෑම්
මෙම සිදුවීම පිටුපස ඇති අතිශය සංවේදී කරුණ වන්නේ ඇමරිකාව විසින් ශ්රී ලංකා රජයට එල්ල කළ රහසිගත බලපෑමය. 2026 මාර්තු 6 වන දින කොළඹ ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ කාර්යභාර නිලධාරිනි ජේන් හවෙල් (Jayne Howell) විසින් යොමු කරන ලද රහස්ය ලේඛනයක (Internal Cable) දැක්වෙන්නේ, මියගිය නාවිකයන්ගේ දේහයන් හෝ දිවි ගලවා ගත් පිරිස ඉරානයට භාර නොදෙන ලෙසය.
ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ අරමුණ වූයේ ශ්රී ලංකා රජයට බලපෑම් කර, මෙම නාවිකයන් ඉරානයට භාරදීම “ආරක්ෂිත නැතැයි” යන මතය තහවුරු කිරීමය. ඔවුන් බලාපොරොත්තු වූයේ ශ්රී ලංකාව හරහා මෙම පිරිසට දේශපාලනික රැකවරණය ලබා දීමට හෝ ඔවුන් ස්වේච්ඡාවෙන්ම ඉරානයට යාම ප්රතික්ෂේප කරන පිරිසක් ලෙස ලෝකය හමුවේ පෙන්වීමටය.
එමෙන්ම තුවාල ලබා ප්රතිකාර ගන්නා නාවිකයින් පොළඹවා ගැනීමට ඇමරිකානු සහ ඊශ්රයාල පාර්ශවයන් උපරිම උත්සාහ දැරුවේය. ඇමරිකානු සහ ඊශ්රායල නියෝජිතයන් ප්රතිකාර ලබන නාවිකයන් හමු වී තිබිණි. ඉරානයට ගියහොත් සිදුවිය හැකි අනතුරු ඔවුන්ට පෙන්වා දී, ඔවුන් ලවාම “අපට ආපසු යාමට අවශ්ය නැත” යන ප්රකාශය ලබා ගැනීමට ඔවුහු උත්සාහ කළහ. යම් හෙයකින් එක් නාවිකයෙකු හෝ එවැනි ප්රකාශයක් කළේ නම්, එය ඉරාන රජයට එරෙහි ප්රබල ප්රචාරක අවියක් කර ගැනීමට ඇමරිකාව සැලසුම් කර තිබුණි.
ජාත්යන්තර නීතියට අනුව පුද්ගලයෙකු බලහත්කාරයෙන් වෙනත් රටකට පිටුවහල් කළ නොහැක. එම නීතිමය සිදුරෙන් රිංගා, මෙම නාවිකයන් “පලාගිය පිරිසක්” ලෙස නම් කරවා ඔවුන්ව ඉරානයෙන් වෙන් කිරීමට ඇමරිකාව ගත් දැඩි උත්සාහය අවසානයේ දී ව්යර්ථ වූයේය. ජීවතුන් අතර සිටි කිසිම ඉරාන නාවිකයෙක් මේ කූට ප්රයත්නයට හසුවූයේ නැත.
ඉරාන තානාපතිවරයා ඇමරිකානු ස්ථාවරයට සම්පූර්ණයෙන්ම විරුද්ධ වූයේය. ඔහු ශ්රී ලංකා රජය සමග සම්බන්ධ වී දේහයන් මෙරටින් රැගෙන යාමට අවශ්ය කටයුතු සම්පාදනය කළේය. ඔහු අවධාරණය කළේ තම නාවිකයන් “ප්රාණපරිත්යාගී වීරයන්” මිස පලාගිය පිරිසක් නොවන බවය. අවසානයේ දී ගාල්ල මහේස්ත්රාත් අධිකරණයේ නියෝගයක් මත දේහයන් ඉරානයට භාර දීමට ශ්රී ලංකා රජය තීරණය කළේය.
-
ඇමරිකානු බලපෑම හමුවේ නොසැලුණු ශ්රී ලාංකේය අනන්යතාවය සහ අදීනත්වය
මෙම සිදුවීමේ අතිශය තීරණාත්මක සහ ශ්රී ලාංකිකයන් ලෙස අභිමානයට පත්විය හැකි සංධිස්ථානය සනිටුහන් වන්නේ, ලෝක බලවතා වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙන් එල්ල වූ දැඩි රාජ්යතාන්ත්රික පීඩනය හමුවේ ශ්රී ලංකාව සිය ස්වෛරීභාවය පාවා නොදීම නිසාය. රහසිගත රාජ්යතාන්ත්රික පණිවිඩ (Diplomatic Cables) හරහා මෙම දේහයන් සහ දිවි ගලවා ගත් පිරිස ඉරානයට භාර නොදෙන ලෙසත්, ඔවුන්ව දේශපාලනික සිරකරුවන් ලෙස රඳවා ගන්නා ලෙසත් වොෂින්ටනය කළ බලපෑම සුළුපටු නොවීය.
එහෙත්, ශ්රී ලංකාව මෙහිදී ලෝකයටම ආදර්ශයක් වෙමින් පෙන්වා දුන්නේ යුක්තිය සහ මානුෂීයත්වය කිසිදු දේශපාලන බලපෑමකට යටත් නොවන බවය.
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය: ගාල්ල මහේස්ත්රාත් අධිකරණය හමුවේ මෙම කරුණු විභාග වූ අවස්ථාවේදී, ශ්රී ලංකාවේ නීති පද්ධතිය ජාත්යන්තර දේශපාලන අවශ්යතාවලට වඩා ඉහළින් මානුෂීය යුක්තිය (Humanitarian Justice) ඔසවා තැබීය. මහේස්ත්රාත් අධිකරණය ලබා දුන් තීන්දුව මගින් අවධාරණය කෙරුණේ, මියගිය නාවිකයන්ගේ දේහයන් ඔවුන්ගේ මව්බිමට ගෙන ගොස් ආගමික වතාවත්වලට අනුව ගෞරවාන්විතව භූමදානය කිරීමට ඇති අයිතිය කිසිවෙකුට උදුරා ගත නොහැකි බවයි.
රාජ්යතාන්ත්රික පෞරුෂය: ශ්රී ලංකා විදේශ අමාත්යාංශය සහ ආරක්ෂක අංශ මෙහිදී ඉතා පරීක්ෂාකාරී මෙන්ම අදීන ස්ථාවරයක සිට කටයුතු කළේය. බලවත් රටක ඉල්ලීමක් වූ පමණින් ජාත්යන්තර නාවික නීති (Maritime Law) සහ මියගියවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීමට මෙරට බලධාරීන් ඉඩ නොතැබීම සුවිශේෂී ජයග්රහණයකි.
සදාචාරාත්මක ජයග්රහණය: ආර්ථික වශයෙන් බිඳී ගොස් සිටි ජාතියක් වුවද, ශ්රී ලංකාව ලෝකයටම කියා සිටියේ තම රටේ පෞරුෂය සහ අදීනත්වය මූල්යමය හෝ දේශපාලනික වාසි සඳහා විකුණා නොදමන බවය. දේහයන් 84 ක් ඉරානය බලා පිටත් කර හැරීම, හුදු ප්රවාහනයක් නොව එය ලෝක බලවතුන්ගේ අනීතික බලපෑම්වලට එරෙහිව කුඩා රටක් තැබූ අභිමානවත් මුද්රාවක් ලෙස ලෝක ඉතිහාසයේ සටහන් වන්නේය.
බලවතුන්ගේ සෙවණැලි යුද්ධයක (Proxy War) ගොදුරක් නොවී, තමන් සතු නෛතික සහ මානුෂීය වගකීම ඉටු කළ ජාතියක් ලෙස ශ්රී ලංකාව අද දින ලෝක දේශපාලන සිතියම තුළ ගෞරවණීය ස්ථානයක් දිනාගත් බව සටහන් කර තබන්නේ මහත් අභිමානයෙන් යුතුවය.
