ජාලිය වීරක්කොඩි –
මේ මතකය දශක හතරක් තරම් ඈතට දිවෙන්නකි. එවකට ගොඩගේ පොත් සාප්පුව මේ තරම් සාර සුබාවට තිබුණේ නැත. පාසල් දරුවෙක් ලෙස මා එතැනට යන එන කාලයේ දී සුදු ජාතික ඇඳුමින් සැරැසුන, ශාන්ත පෙනුමක් සහිත වියපත් නමුත් අතිශයින්ම ප්රසන්න පුංචි මිනිසෙක් හැමදාම මට හමුවන්නේය. මේ මහා ව්යාපාරයේ හිමිකරු ඔහු බව මා දැනගන්නේ ඊටත් වසර ගණනකට පසුවය.
අනතුරු කාලයේ දී ගොඩගේ මහත්තයා අනේක වාරයක් මුණ ගැසී සංවාදයේ යෙදී ඇත්තෙමි. ඔහු අපූරු මනුස්සයෙකි. ඒ අපූරු මිනිසා අද අප අතරින් නික්ම ගියේය. පුරා වසර අනුවක් ආයු වළඳා සමුගන්නා සිරිසුමන ගොඩගේ අපේ කාලයේ සාහිත්ය යුගයක් වෙනුවෙන් පදනම දැමූ මහා මනුෂ්යයෙක් වීම ඔහුගේ ව්යාපාර අභිලාෂයන් ඉක්මවා ගිය බව ලියා තබමි. ඔහු දැයෙන් සමුගෙන යන්නේ එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, ගොඩගේ පොත් මැදුර සහ ගොඩගේ ජාත්යන්තර ප්රකාශන ආයතනය නිර්මාණය කරමිනි.
සිරිසුමන ගොඩගේ යනු ශ්රී ලංකාවේ අකුරු ලෝකය තුළ හමුවන සුවිශේෂීම සහ වැදගත්ම චරිතයකි., තම ජීවිත කාලය පුරාම ඔහු මෙරට කියවීමේ සහ ලිවීමේ කලාව සාමාන්ය ජනතාවට සමීප කරවීමට මහා මෙහෙවරක් ඉටු කළේය. දේශීය ලේඛකයන් සිය ගණනකට අතහිත දෙමින් සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්රීසි භාෂා ත්රිත්වයෙන්ම ශ්රී ලාංකේය සාහිත්යය පෝෂණය කිරීමටත්, එය ආරක්ෂා කරමින් පවත්වාගෙන යාමටත් ඔහු කැපවී ක්රියා කළේය. කොළඹ කුලියට ගත් කුඩා කාමරයකින් ඇරඹි ඔහුගේ ගමන, අවසානයේ මුළු මහත් රටක් හඳුනන ප්රකාශන රාජ්යයක් දක්වා ව්යාප්ත විය.
දුෂ්කර ගමක ළමා කාලය සහ මුල් අවධිය
සිරිසුමන ගොඩගේ 1936 මැයි 19 වන දින දකුණු පළාතේ මාතර දිස්ත්රික්කයේ පිහිටි දුෂ්කර ගම්මානයක් වූ පාලටුව ග්රාමයේ උපත ලැබීය. දරුවන් 11 දෙනෙකුගෙන් යුත් විශාල පවුලක සාමාජිකයෙකු වූ ඔහු හැදී වැඩුණේ ඉතා සරල මෙන්ම අභියෝගාත්මක පරිසරයකය. එකල මෙම දුෂ්කර ගම්මානවල දිවි ගෙවූ බොහෝ පවුල් කෘෂිකර්මාන්තය මත යැපුණු අතර, අධ්යාපනයට හෝ රැකියා අවස්ථාවන්ට පැවතියේ සීමිත ඉඩකඩකි.
ඔහු සිය ප්රාථමික සහ ද්විතීයික අධ්යාපනය ලැබුවේ ගමේ පාසල වූ පාලටුව ගුණරතන මහා විද්යාලයෙනි. එකල එම පාසල සතුව පැවතියේ ඉතා අවම සම්පත් ප්රමාණයක් වුවද, තම අනාගතය හැඩගස්වා ගැනීමට අවශ්ය කරන විනය සහ දැඩි කැපවීම එම පාසලෙන් ඔහු උකහා ගත්තේය. පාසල් අධ්යාපනය නිම කිරීමෙන් පසු, එකල ගම්බද තරුණයන් සේම වඩාත් සාර්ථක අවස්ථා සොයා ඔහු අගනුවර වූ කොළඹ බලා පැමිණියේය.
කොළඹට පැමිණීම සහ මුද්රණ ශිල්පය හැදෑරීම
කොළඹට පැමිණි සිරිසුමන ගොඩගේ සිය ජීවිතයේ නව පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ කළේය. ඔහු සතුව විශාල මුදලක් හෝ ප්රභූ සබඳතා තිබුණේ නැත. ඒ වෙනුවට දැඩි අධිෂ්ඨානයක් ඔහු සතුව තිබුණි. ඒ අනුව ඔහු මුද්රණ සහ පොත් නිෂ්පාදන ක්ෂේත්රයේ ආධුනිකයෙකු ලෙස වැඩ ආරම්භ කළේය. එහිදී ඔහු අකුරු ඇමිණීම (Typesetting), පිටු සැකසීම (Composing) සහ විශේෂයෙන්ම පොත් බැඳීමේ (Bookbinding) කලාව මැනවින් ප්රගුණ කළේය.
කාලයත් සමඟ ඔහු පොත් බැඳීමේ ශිල්පය පිළිබඳ දක්ෂයෙකු බවට පත් විය. පොත් නිෂ්පාදනයේ තාක්ෂණික පැත්ත පිළිබඳව ඔහු ලැබූ මෙම ප්රායෝගික දැනුම, පසුව තමන්ගේම ව්යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමට අවශ්ය පදනම සකසා දුන්නේය.
පුංචි කාමරයකින් ඇරඹි ජාතික නායකත්වය දක්වා ගමන
1959 වසරේදී සිරිසුමන ගොඩගේ ඉතා එඩිතර තීරණයක් ගත්තේය. ඒ අනුව අඩි 10 ක් පළල සහ අඩි 6 ක් දිග කුඩා කුලී කාමරයක “එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ” නමින් කුඩා ව්යාපාරයක් ආරම්භ කළේය. මුල් කාලයේදී ඉතා සරල මට්ටමින් පොත් මුද්රණය, ප්රකාශනය සහ විකිණීම සිදු කෙරුණු අතර, මෙහි සියලුම වැඩකටයුතු ඔහු විසින්ම තනිව හසුරුවනු ලැබුවේය.
ඔහුගේ නොපසුබට උත්සාහය, අවංකකම සහ පැහැදිලි දැක්ම හේතුවෙන් ව්යාපාරය ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය විය. වැඩි කල් නොගොස් එය කොළඹ මරදානේ “ගොඩගේ පොත් මැදුර” ලෙස පුළුල් විය. පසුව මරදානේ පී. ද එස්. කුලරත්න මාවතේ (661/665/675) පිහිටි නවීන සිව්මහල් ගොඩනැගිල්ලක් දක්වා එය ව්යාප්ත වූ අතර, එය පොත් ප්රකාශනය, මුද්රණය සහ බෙදාහැරීමේ මූලස්ථානය බවට පත් විය.
වර්තමානය වන විට ගොඩගේ ජාත්යන්තර ප්රකාශකයෝ (පුද්ගලික) සමාගම ශ්රී ලංකාවේ විශාලතම සහ වඩාත්ම ගෞරවයට පාත්ර වූ ප්රකාශන ආයතනයකි. ඔවුන් වාර්ෂිකව විවිධ අංශ යටතේ පොත් දහස් ගණනක් ප්රකාශයට පත් කරයි. ළමා පොත්, පාසල් පෙළපොත්, ශාස්ත්රීය හා අධ්යාපනික කෘති, නවකතා, කෙටිකතා, කාව්ය සංග්රහ, ලෝක සාහිත්ය පරිවර්තනයන් සහ ශ්රී ලාංකේය සම්භාව්ය කෘතිවල ප්රතිමුද්රණ ඒ අතර වේ. එමෙන්ම බෞද්ධ සාහිත්යය සහ ශ්රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයන් ලොවට හඳුන්වා දෙන කෘති රැසක් ද ඔහු විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.
සිරිසුමන ගොඩගේ චරිතයේ ඇති සුවිශේෂීම ලක්ෂණය වූයේ දේශීය ලේඛකයන් වෙනුවෙන් දැක්වූ අසීමිත සහයෝගයයි. වෙනත් ප්රකාශකයෙකු සොයා ගැනීමට අපහසු වූ බොහෝ ලේඛකයන් තමන්ගේ අත්පිටපත් ඔහු වෙත රැගෙන ආවේය. එම කෘති මුද්රණය කර බෙදාහැරීමේ අවදානම ඔහු සතුටින් බාරගත් අතර, ඒ හරහා සාමාන්ය ජනතාවට සහනදායී මිලට පොත්පත් කියවීමේ අවස්ථාව උදා විය. මේ හේතුවෙන් සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්රීසි සාහිත්ය ක්ෂේත්රයට නව ලේඛක ලේඛිකාවන් දහස් ගණනක් බිහි කිරීමට ඔහු මග පෑදුවේය.
ගොඩගේ සම්මාන උළෙල-
සිරිසුමන ගොඩගේ යනු හුදෙක් පොත්පත් අලෙවි කරන්නෙකු පමණක් නොවීය. ශ්රී ලාංකේය සාහිත්යය පණගන්වමින් එය පවත්වාගෙන යාම සඳහා ඔහු දැවැන්ත කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. පැරණි සම්භාව්ය කෘති ප්රතිමුද්රණය කිරීම සහ නවක ලේඛකයන්ගේ නිර්මාණ ප්රකාශයට පත් කිරීම හරහා මෙරට සංස්කෘතික නිධානයන් රැක ගැනීමට ඔහු මූලිකත්වය ගත්තේය. සිවිල් යුද්ධය මෙන්ම කොවිඩ්-19 වසංගතය පැවති අසීරු කාලසීමාවන්හිදී පවා ඔහුගේ පොත්පත් මෙරට පාසල්, නිවෙස්, පුස්තකාල සහ පොත්හල් කරා බාධාවකින් තොරව ගලා ගියේය.
1998 වසරේදී ඔහු සහ ඔහුගේ බිරිඳ වූ නන්දා ගොඩගේ එක්ව “ගොඩගේ ජාතික සාහිත්ය සම්මාන උළෙල” ආරම්භ කළහ. සිංහල, දෙමළ සහ ඉංග්රීසි භාෂා ත්රිත්වයෙන්ම ලියැවෙන වසරේ හොඳම නවකතා, කාව්ය සංග්රහ, කෙටිකතා, නාට්ය සහ පරිවර්තන කෘති වෙනුවෙන් මෙම සම්මාන වාර්ෂිකව පිරිනමනු ලැබීය. සමරු ඵලකයක්, සහතික පත්රයක් සහ මුදල් ත්යාගයකින් සමන්විත මෙම සම්මාන උළෙල සඳහා පූර්ණ දායකත්වය ලබා දුන්නේ ගොඩගේ පවුල විසිනි.
2025 වසර වන විට මෙම අභිමානවත් සම්මාන උළෙල කිසිදු බාධාවකින් තොරව 27 වන වරටත් පවත්වා තිබුණි. බොහෝ ලේඛක ලේඛිකාවන් සඳහන් කරන්නේ තමන්ට වඩාත්ම අවශ්ය මොහොතේ නිසි ඇගයීමක් සහ දිරිගැන්වීමක් ලබා දුන්නේ මෙම සම්මාන උළෙල බවය.
ෙඑමෙන්ම වැඩිම උසස් ප්රමිතියෙන් යුත් කෘති ප්රමාණයක් ප්රකාශයට පත් කිරීම වෙනුවෙන් වාර්ෂික රාජ්ය සාහිත්ය සම්මාන උළෙලේදී ද ගොඩගේ ප්රකාශන ආයතනය දශක ගණනාවක් පුරා නොකඩවා සම්මානයට පාත්ර විය.
ජාතික ඇගයීම සහ පෞද්ගලික ජීවිතය
ග්රන්ථ ප්රකාශන සහ සාහිත්ය ක්ෂේත්රයට ඉටුකළ අමිල සේවාව වෙනුවෙන් ශ්රී ලංකා රජය 2003 වසරේදී සිරිසුමන ගොඩගේ වෙත “දේශබන්දු” ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී. මෙය සමාජය වෙනුවෙන් විශිෂ්ට සේවාවක් කළ පුද්ගලයන් හට පිරිනමන මෙරට ඉහළම සිවිල් ගෞරව සම්මානයකි. එය ඔහුගේ “අතිමහත් සේවාව” වෙනුවෙන් ලැබුණු උචිතම ඇගයීමක් විය.
ඔහුගේ පෞද්ගලික ජීවිතය ද ආදර්ශවත් එකකි. ඔහු විවාහ දිවියට ප්රවේශ වන්නේ 1982 වසරේදී ය. ඔහුගේ පිය බිරිය නන්දා ගොඩගේ ඔහුගේ පවුල් ජීවිතයේ මෙන්ම ව්යාපාරික ජීවිතයේ ද සමීපතම සහකාරිය බවට පත් වූවාය. මරදාන පොත් මැදුරේ කටයුතු පවත්වාගෙන යාමටත්, සාහිත්ය සම්මාන උළෙල මෙහෙයවීමටත් ඇයගෙන් ලැබුණු සහාය ප්රශංසනීයය. ඔවුන් දෙපළ සැමවිටම සිය පෞද්ගලික ජීවිතය ප්රසිද්ධියෙන් ඈත් කර තබා ගැනීමට උත්සාහ කළද, ඔවුන් අතර පැවති මනා සම්බන්ධතාවය සහ කැපවීම ක්ෂේත්රයේ සියල්ලන්ම දැන සිටියහ.
සිරිසුමන ගොඩගේ දක්ෂ ග්රන්ථ ප්රකාශකයෙකු මෙන්ම ලේඛකයෙකු ද විය. ඔහු විසින් රචිත See Through The Human Mind කෘතිය 2018 වසරේදී ඔහුගේ ප්රකාශන ආයතනය හරහාම එළිදැක්වුණි. සිය දිවියේ සැඳෑ සමයේදී පවා ඔහු ආයතනයේ සභාපතිවරයා සහ ඒකාබද්ධ කළමනාකාර අධ්යක්ෂවරයා ලෙස ක්රියාකාරීව කටයුතු කළ අතර, කිසිදාක සේවයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්රාම නොගෙන තමන් බිංදුවෙන් ගොඩනැගූ ව්යාපාරයට නිරන්තර මගපෙන්වීම් ලබා දුන්නේය.
නොමැකෙන උරුමය
දේශබන්දු සිරිසුමන ගොඩගේගේ ජීවන කතාව, දැඩි අධිෂ්ඨානය, නිපුණතාවය සහ පොත්පත් කෙරෙහි ඇති ලැදියාව හරහා ජාතියක සංස්කෘතිය වෙනස් කළ හැකි ආකාරය පිළිබඳ කදිම නිදසුනකි. කුලියට ගත් කුඩා කාමරයක් ලක්ෂ සංඛ්යාත ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ මනස පෝෂණය කරන ජාතික මට්ටමේ ආයතනයක් බවට පත් කිරීමට ඔහු සමත් විය. සහනදායී මිලට පොත්පත් ලබා දීම, නව ලේඛකයන්ට අතහිත දීම සහ ගොඩගේ සාහිත්ය සම්මාන හඳුන්වා දීම හරහා මෙරට ශක්තිමත් කියවීමේ සංස්කෘතියක් ගොඩනැගීමට ඔහු කැප විය.
ඔහුගේ අභාවය ශ්රී ලාංකේය සාහිත්ය ලෝකය තුළ දැවැන්ත හිස් තැනක් තබන්නේ ඒ කුඩා මිනිසා සතුව තිබූ මහා දැක්ම සහ විශ්වාසය යුග ප්රකාශනයක් ලෙස නිර්මාණය වූවක් බැවිනි. කියවීම දුරින් දුරුවෙමින් මුද්රණ කලාවේ දැවැන්ත අතු ඉති දෙදරා යන විට, පුවත්පත් එකින් එක වැසි යමින් ඩිජිටල් අවකාශය වෙත පාඨකයින් යොමුවන විට මුද්රණ කලාවේ නව මානයක් නූතන පාඨකයා වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ පෞරුෂය සිරිසුමන ගොඩගේ වෙත තිබිණු බව විශ්වාස කරමි.
මුද්රණය, බෙදා හැරීම, අලෙවිය අභියෝගයක් වූ සමාජයක් පොත් පත් විෂයෙහි රැඳුන සාහිත්යයේ රඳවා තබා ගැනීමේ ආකර්ශනය සහිත ව්යාපාරයක් ලෙස තමන් ගොඩනැගූ ව්යාපාරය පවත්වා ගැනීමේ අභියෝගය අනාගත පරපුරට භාර දී ගොඩගේ මහත්තයා සමුගෙන ගොස් ඇත.
ඔහුට නිර්වාන සම්පත්තිය ප්රාර්ථනා කරමු. සුබ ගමන් ගොඩගේ මහත්තයා…
