කපිල කේ හීනටියන –
ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර මාස තුනකට අධික කාලයක් තිස්සේ පැවැති දරුණු යුද වාතාවරණය නිමා කරමින්, දෙරට අතර මූලික අවබෝධතා සාම ගිවිසුමක් (MoU) ඊයේ (ජූනි 14) ඩිජිටල් තාක්ෂණය ඔස්සේ අත්සන් තබා ඇති බව ඇමෙරිකානු උප ජනාධිපති ජේඩී වෑන්ස් නිල වශයෙන් ප්රකාශ කළේය.
සති අන්තයේ සිදුවූ මෙම රහසිගත ඩිජිටල් අත්සන් තැබීමෙන් පසු, දෙපාර්ශ්වයේම නියෝජිතයන් සහභාගී වන නිල සහ සජීවී අත්සන් තැබීමේ මහෝත්සවය මේ සිකුරාදා (ජූනි 19) ස්විට්සර්ලන්තයේ (බොහෝ දුරට ජිනීවා නුවරදී) පැවැත්වීමට කටයුතු සූදානම් කර ඇත.
මෙම ඓතිහාසික රාමූගත එකඟතාවය (Framework deal) මඟින් මැදපෙරදිග කලාපයේ මෑතකදී හටගත් යුද ගැටුම් වහාම අත්හිටුවීමට පියවර ගැනේ. වඩාත්ම වැදගත් කරුණ වන්නේ ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළේ ප්රධානතම නාවික මාර්ගය වන ‘හෝර්මූස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) කිසිදු අමතර බද්දක් හෝ ගාස්තුවක් ඉරානය වෙත ගෙවීමකින් තොරව, ජාත්යන්තර නැව් ගමනාගමනය සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම යළි විවෘත කිරීමට එකඟ වීමය.
මීට අමතරව, ඉදිරි ස්ථිර සාම සාකච්ඡා සඳහා පසුබිම සකස් කරමින් දින 60 ක කාලසීමාවකට සටන් විරාමය දීර්ඝ කිරීමටත්, ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳව නැවත සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීමටත් දෙපාර්ශ්වය එකඟ වී තිබේ.
ඇමෙරිකානු උප ජනාධිපති ජේඩී වෑන්ස් මාධ්ය වෙත අදහස් දක්වමින් අවධාරණය කළේ, ගිවිසුමට අත්සන් තැබූ සැණින් ඉරානය වෙත පනවා ඇති සම්බාධක ඉවත් කිරීමක් හෝ අත්හිටුවා ඇති මූල්ය ප්රතිපාදන නිදහස් කිරීමක් සිදු නොවන බවය. මෙම ගිවිසුම ක්රියාත්මක වන්නේ ඉරානයේ ප්රායෝගික ක්රියාකාරීත්වය මත පදනම්වය (Performance-based). ඒ අනුව, හෝර්මූස් සමුද්ර සන්ධියේ අතුරන ලද බෝම්බ ඉවත් කිරීම, න්යෂ්ටික බලගැන්වීම (Enrichment) පාලනය කිරීම සහ ජාත්යන්තර පරීක්ෂකවරුන්ට නිරීක්ෂණ කටයුතු සඳහා ඉඩකඩ ලබා දීම වැනි කොන්දේසි ඉරානය විසින් ඉටු කරනු ලබන ප්රමාණය අනුව පමණක් ඉදිරියේදී සම්බාධක ලිහිල් කිරීම් සිදු කරනු ඇත.
ඇමෙරිකානු පාර්ශ්වයෙන් ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් සහ උප ජනාධිපති ජේඩී වෑන්ස් දැනටමත් මෙයට ඩිජිටල් අත්සන තබා ඇති අතර, සිකුරාදා ජිනීවාහි පැවැත්වෙන නිල උත්සවයට ඉරාන විදේශ අමාත්යවරයා හෝ එරට පාර්ලිමේන්තු කථානායක මොහොමඩ් බගර් ගලිබාෆ් ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නියෝජිතයන් පිරිසක් සහභාගී වීමට නියමිතය.
මෙම ගිවිසුමේ සම්පූර්ණ නිල ලේඛනය ඉදිරි දින කිහිපය ඇතුළත ප්රසිද්ධියට පත් කිරීමට නියමිත බව ධවල මන්දිර ආරංචි මාර්ග උපුටා දක්වමින් විදෙස් මාධ්ය ඒජන්සි වාර්තා කරයි.
ලෝක මාධ්ය සහ වෙළෙඳපොළ ප්රතිචාර
රොයිටර්ස්, සී.එන්.එන්. සහ බී.බී.සී. වැනි ප්රමුඛ පෙළේ ජාත්යන්තර මාධ්ය ආයතන මෙම පුවත තහවුරු කර ඇති අතර, පාකිස්ථානය සහ කටාර් රාජ්යය මෙම සාම සාකච්ඡා සඳහා ප්රධාන වශයෙන් මැදිහත් වී ඇති බව වාර්තා කරයි. ඉරානයේ රාජ්ය මාධ්ය ආයතනයක් වන ‘ෆාර්ස් නිව්ස්’ (Fars News) මුල් අදියරේදී කෙටුම්පතේ ඇතැම් කරුණු පිළිබඳව යම් සැකසහිත ස්වභාවයක් පළ කළද, ඇමෙරිකානු නාවික අවහිරතා ඉවත් කරමින් යුද්ධය අවසන් කිරීමට එකඟ වූ බව පසුව පිළිගෙන තිබේ.
මෙම සාමකාමී දේශපාලන පරිවර්තනයත් සමඟ ලෝක වෙළෙඳපොළ ධනාත්මක ප්රතිචාර දක්වා ඇති අතර, බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් පහත වැටී ඇති බවත් ලෝක කොටස් වෙළෙඳපොළ දර්ශක ඉහළ ගොස් ඇති බවත් වාර්තා වේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙය අවසන් තීරණාත්මක ගිවිසුමක් නොව මූලික රාමුවක් පමණක් වන බැවින් සහ ලෙබනනයේ පවතින තත්ත්වය මත ඊශ්රායලයේ ප්රතිචාරය මෙතෙක් පැහැදිලි නැති බැවින්, කලාපීය ස්ථාවරත්වය පිළිබඳව තවදුරටත් දැඩි අවධානයෙන් පසුවිය යුතු බව දේශපාලන විචාරකයෝ පවසති.
