කපිල කේ හීනටියන –
ඉදිරියේ දී පවත්වනු ලබන කිසිදු සාකච්ඡාවක දී බටහිර රටවල් ලබා දෙන අත්සන් හෝ ලිඛිත පොරොන්දු කෙරෙහි ඉරානය තවදුරටත් විශ්වාසය නොතබන බව ඉරාන ඉස්ලාමීය විප්ලවයේ නායකයාගේ ජ්යෙෂ්ඨ උපදේශක අලි අක්බර් වෙලායති (Ali Akbar Velayati) අවධාරණය කරයි. විදේශීය බලපෑම් සහ බටහිර රටවල් පොරොන්දු කඩ කිරීමට එරෙහිව ඉරානය සතු අවසාන සහ ප්රබලම උපායමාර්ගික අවිය ‘හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය’ (Strait of Hormuz) බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
සිය ‘X’ ගිණුමේ සටහනක් තබමින් වෙලායති ප්රකාශ කර ඇත්තේ, වසර ගණනාවක් මුළුල්ලේ ඇමරිකාව ප්රමුඛ බටහිර රටවල් සිදුකළ ජාත්යන්තර ගිවිසුම් උල්ලංඝනය කිරීම්, බලපෑම් සහ සතුරු ආකල්ප හමුවේ ඉරානයේ ස්ථාවරය දැන් වඩාත් පැහැදිලි වී ඇති බවයි.
“ඇලෙක්සැන්ඩර් සහ ජෙන්ගිස් ඛාන්ගේ සිට ට්රම්ප් දක්වා, ආධිපත්යය පතා පැමිණි සෑම ආක්රමණිකයෙකුම අවසානයේ ඉරානයේ ගැඹුරු සහ කල්පවත්නා ශිෂ්ටාචාරය හමුවේ අන්ත පරාජයට පත් වූ බව ඉතිහාසය පෙන්වා දෙනවා,” යැයි ඔහු සඳහන් කර තිබේ. ජාතික අනන්යතාවය හෝ ස්වෛරීභාවය ‘තෙල් ඩොලර්වලට’ මිලදී ගැනීමට හෝ දේශපාලන හා ආර්ථික පීඩනයන් මඟින් පැටවීමට නොහැකි බව ද ඔහු පවසයි.
ඇමරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවල් රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවය පීඩනයට ලක් කිරීමේ මෙවලමක් ලෙස භාවිත කරමින්, දිගින් දිගටම ගිවිසුම් කඩකර ඇති පසුබිමක, ලියකියවිලි හෝ අත්සන් තවදුරටත් ප්රමාණවත් ඇපකරයන් ලෙස ඉරානය නොසලකන බව වෙලායති පවසයි.
ඔහු වැඩිදුරටත් මෙසේ ද සඳහන් කර ඇත:
“මේ වතාවේ කඩදාසි සහ අත්සන් අපට ඇපකර වන්නේ නැහැ. ඕනෑම ගිවිසුමක් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ වෛෂයික ඇපකරය වන්නේ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියයි. භූගෝල විද්යාව බොරු කියන්නේ නැහැ. කඩදාසි මත ලියැවෙන ගිවිසුම්වල අවසාන විනිශ්චයකරු එයයි.”
පර්සියානු බොක්ක සහ ඕමාන් බොක්ක වෙන් කරන පටු ජල මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය, ලෝකයේ සමස්ත තෙල් ප්රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් (1/5) පමණ හසුරුවන, ඉරානයේ වැදගත්ම උපායමාර්ගික සම්පතකි.
පසුගිය පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ ඇමරිකා-ඊශ්රායල සහ ඉරාන ගැටුම්කාරී තත්ත්වයෙන් පසුව, ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බළකායේ (IRGC) නාවික හමුදාව මෙම සමුද්ර සන්ධියේ සම්පූර්ණ පාලනය සියතට ගත්තේය. පසුව අප්රේල් 8 වැනිදා පකිස්ථානයේ මැදිහත් වීමෙන් සටන් විරාමයක් ප්රකාශයට පත් කෙරුණ ද, ඉරානය තවදුරටත් එම ජල මාර්ගයේ සිය බලය සහ අධිකාරිය එලෙසම පවත්වාගෙන යනු ලබයි.
