කපිල කේ හීනටියන –
පසුගියදා මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි ඇමෙරිකානු මධ්යම ඔත්තු සේවයට (CIA) අයත් රහසිගත සහ සංවේදී මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් ඉරානය දියත් කළ ඩ්රෝන ප්රහාර මාලාව, බොහෝ දෙනෙකු සිතනවාට වඩා බෙහෙවින් සංකීර්ණ මෙන්ම භයානක කලාපීය යුද්ධයක සේයාවන් මතු කර තිබේ. සෞදි අරාබියේ රියාද් අගනුවර පිහිටි ඇමෙරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ CIA මෙහෙයුම් මැදිරියට සහ නැගෙනහිර ඉරාකයේ පිහිටි රහසිගත ඇමෙරිකානු කඳවුරකට එල්ල වූ මෙම ප්රහාරවලින් පෙන්නුම් කරන්නේ ඇමෙරිකාවට සහ ඔවුන්ගේ මිත්ර පාර්ශවයන්ට අයත් ඕනෑම ආරක්ෂිත කලාපයකට දැවැන්ත හානියක් සිදු කිරීමේ හැකියාව ඉරානය සතු බවයි
රොයිටර් පුවත් සේවය වාර්තා කරන අන්දමට, මෙම අතිශය නිරවද්ය ප්රහාර සඳහා රුසියාව විසින් ඉරානය වෙත ඉලක්කගත දත්ත (Targeting Data) හෝ උසස් තාක්ෂණික සහාය ලබා දුන්නේද යන්න පිළිබඳව ඇමෙරිකානු බුද්ධි අංශ මේ වන විට විශේෂ විමර්ශනයක් ආරම්භ කර ඇත.
බටහිර බුද්ධි අංශ සන්දේශයකට අනුව, ඉරානයේ ‘ෂහීඩ්’ (Shahed) වර්ගයේ ඩ්රෝන යානා, රුසියානු ‘කොමෙටා-එම්’ (Kometa-M) චන්ද්රිකා නාවික පද්ධති මඟින් ප්රතිසංස්කරණය කර වඩාත් සන්නද්ධ කිරීමට මොස්කව් පාලනය උදව් කර ඇති බවට සාක්ෂි පවතී. මෙය සරල ප්රොක්සි (Proxy) හෙවත් අතරමැදි යුද්ධයකින් ඔබ්බට ගිය, ගෝලීය බලවතුන් ඍජුවම සම්බන්ධ වන තාක්ෂණික යුද පෙරමුණකි.
උත්සන්න වන කලාපීය යුද්ධය සහ ඇමෙරිකානු පසුබෑම
මීට පෙර ජෝර්දානයේ පිහිටි ඇමෙරිකානු ගුවන් කඳවුරකට ඉරානය එල්ල කළ බැලිස්ටික් මිසයිල ප්රහාරවලින් ඇමෙරිකානු සෙබළුන් මිය යාමත් සමඟ මෙම කලාපීය යුද්ධය තවදුරටත් උත්සන්න විය. රියාද් නුවර CIA මධ්යස්ථානයට එල්ල වූ ප්රහාරයෙන් ජීවිත හානි වාර්තා නොවුණද, ඉන් ඇමෙරිකාවට එල්ල වූ සදාචාරාත්මක සහ උපායමාර්ගික පහර සුළුපටු නොවේ. ඇමෙරිකාවේ අතිශය රහසිගත බුද්ධි කඳවුරු පවා තවදුරටත් ආරක්ෂිත නොවන බව මෙයින් ලෝකයටම තහවුරු වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මැදපෙරදිග මෙවැනි දැවැන්ත යුද වාතාවරණයක් නිර්මාණය වීමට බලපෑ ප්රධානතම සහ මූලිකම හේතුවක් වන්නේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය අනුගමනය කරන පක්ෂපාතී සහ දෙබිඩි න්යෂ්ටික පිළිවෙතය.
න්යෂ්ටික බලය සහ ඇමෙරිකාවේ ද්විත්ව ප්රමිතිය
ඉරානය තමන්ගේ සිවිල් න්යෂ්ටික වැඩසටහන් සාමකාමී අරමුණු වෙනුවෙන් භාවිත කරන බව ජාත්යන්තර ප්රජාව ඉදිරියේ කොතෙක් ප්රකාශ කළද, වොෂින්ටන පාලනය දිගින් දිගටම ඉරානයට එරෙහිව දැඩි ආර්ථික සම්බාධක පැනවීම, න්යෂ්ටික මධ්යස්ථානවලට මිලිටරි ප්රහාර එල්ල කිරීම සහ ඔවුන්ගේ න්යෂ්ටික ව්යාපෘති සම්පූර්ණයෙන්ම අකර්මණ්ය කිරීමට කටයුතු කරමින් සිටී.
නමුත්, මීට හාත්පසින්ම වෙනස් මුහුණුවරක් ගනිමින්, ඇමෙරිකාව මේ වන විට සෞදි අරාබිය සමඟ වසර 30ක දැවැන්ත සිවිල් න්යෂ්ටික ගිවිසුමකට එළඹීමට කටයුතු සූදානම් කරමින් ඇත. මෙම 123 ගිවිසුම යටතේ සෞදි පසෙහි යුරේනියම් බලගැන්වීම් (Uranium Enrichment) කිරීමේ පහසුකම් සහිත මධ්යස්ථාන ඉදිකිරීම සඳහා ඇමෙරිකානු සමාගම්වලට අවසර හිමි වනු ඇත.
මිත්ර රාජ්යයන්ට එක් නීතියකුත්, සතුරු හෝ තමන්ට අවනත නොවන රාජ්යයන්ට තවත් නීතියකුත් ක්රියාත්මක කිරීමේ මෙම ඇමෙරිකානු දෙබිඩි පිළිවෙත (Double Standard) ජාත්යන්තර විශ්ලේෂකයන්ගේ දැඩි දෝෂදර්ශනයට ලක්ව තිබේ. ඉරානයට න්යෂ්ටික තාක්ෂණය තහනම් කරන අතරතුර සෞදි අරාබියට න්යෂ්ටික දොරටු විවෘත කිරීම තුළින් කලාපීය අස්ථාවරත්වය තවදුරටත් වර්ධනය වන බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති. රුසියාව සහ ඉරානය අතර ගොඩනැඟෙමින් පවතින දැවැන්ත සන්ධානයට මූලික හේතුව වී ඇත්තේද, ඇමෙරිකාවේ මෙම ආධිපත්යවාදී සහ අසාධාරණ ගෝලීය හැසිරීමයි.
සෞදි – ඇමෙරිකා න්යෂ්ටික ගිවිසුමෙන් ලෝකයට එල්ල වන බහුවිධ තර්ජන
ඇමෙරිකාව සහ සෞදි අරාබිය අතර අත්සන් කිරීමට නියමිත මෙම Landmark 123 ගිවිසුම හුදෙක් බලශක්ති ව්යාපෘතියකට පමණක් සීමා වන්නක් නොවන අතර, එය කලාපීය මෙන්ම ගෝලීය වශයෙන් අනවශ්ය ගැටලු රැසක් නිර්මාණය කරන උල්පතක් බවට පත්වීමේ ලක්ෂණ මේ වන විටත් මතු වෙමින් පවතී. මෙහි ඇති බරපතළම අවදානම වන්නේ සෞදි පසෙහි යුරේනියම් ප්රතිසංස්කරණය (Uranium Enrichment) සඳහා වොෂින්ටන පාලනය අවසර ලබා දීමට කටයුතු කිරීමයි. ජාත්යන්තර න්යෂ්ටික නොවන පැතිරීමේ ගිවිසුම්වල (NPT) පවතින දැඩි කොන්දේසි ලිහිල් කරමින්, මැදපෙරදිග කලාපයේ තනි රාජ්යයකට මෙවැනි විශේෂ වරප්රසාදයක් හිමිකර දීම න්යෂ්ටික තාක්ෂණය සාමකාමී අරමුණු වෙනුවෙන් භාවිත කරන සෙසු රටවල දැඩි කලකිරීමට හේතු වේ. මෙමඟින් ජාත්යන්තර පරමාණුක බලශක්ති ඒජන්සිය (IAEA) වැනි ආයතන සතු නියාමන බලය සහ විශ්වාසනීයත්වය බිඳ වැටෙන අතර, බලවත් රටවලට තමන්ගේ දේශපාලන හිතවත්කම් මත න්යෂ්ටික නීති වෙනස් කළ හැකිය යන භයානක පූර්වාදර්ශය ලෝකය හමුවේ තහවුරු වෙයි.
අනෙක් අතට, මෙම පියවර මැදපෙරදිග කලාපය පුරා පාලනය කළ නොහැකි මාරාන්තික න්යෂ්ටික අවි තරගයක් (Nuclear Arms Race) ඇවිළවීමට ඍජුවම දායක වනු ඇත. ඉරානය දැනටමත් තමන්ට එරෙහිව පවතින සම්බාධක මධ්යයේ වුවද න්යෂ්ටික බලය අතින් ඉහළ මට්ටමක පසුවන පසුබිමක, සෞදි අරාබිය ද ඇමෙරිකානු සහාය ඇතිව න්යෂ්ටික තාක්ෂණය අත්පත් කර ගැනීම ඉරාන පාලනය දකින්නේ තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂාවට එල්ල වන ඍජු තර්ජනයක් ලෙසයි. මෙවැනි තත්ත්වයක් තුළ, ඉරානය තමන්ගේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන් සිවිල් මට්ටමෙන් ඔබ්බට ගොස් මිලිටරිමය (Weapons-Grade) මට්ටම දක්වා වේගයෙන් සංවර්ධනය කිරීමට පෙළඹෙනු ඇත. සෞදි-ඉරාන න්යෂ්ටික තරගකාරිත්වය හමුවේ තුර්කිය සහ ඊජිප්තුව වැනි කලාපීය සෙසු බලවතුන්ද තමන්ගේම න්යෂ්ටික අවි වැඩසටහන් ආරම්භ කිරීමට පෙළඹීමේ දැඩි අවදානමක් පවතී. මෙලෙස මැදපෙරදිග කලාපය න්යෂ්ටික අවි ගබඩාවක් බවට පත්වීම, ඕනෑම මොහොතක තෙවන ලෝක යුද්ධයකට මඟ පාදන ගෝලීය බිම් බෝම්බයක් වැනිය.
මෙම න්යෂ්ටික ගිවිසුම මඟින් නිර්මාණය කෙරෙන අනාරක්ෂිත වටපිටාව ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළ සහ සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයම දැඩි අර්බුදයකට ඇද දැමීමට සමත්ය. පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ රටවල් මෙලෙස න්යෂ්ටික අවි තරගයකට අවතීර්ණ වීම සහ රුසියානු-චීන සන්ධාන ඍජුවම ඉරානයට සහාය දැක්වීම හේතුවෙන් ලෝකයේ ප්රධානතම තෙල් සැපයුම් මාර්ගයක් වන හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව නිරන්තර මිලිටරිමය ගැටුම් ඇති විය හැක. එවැනි অස්ථාවරත්වයක් හමුවේ බොරතෙල් මිල වාර්තාගත ලෙස ඉහළ යන අතර, එය ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ආර්ථික ස්ථාවරත්වයට මාරාන්තික පහරක් එල්ල කරනු ඇත. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම, නැව් ගාස්තු සහ රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යාම හරහා ලෝකය පුරා අත්යවශ්ය භාණ්ඩ මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් නව ගෝලීය උද්ධමන රැල්ලක් නිර්මාණය වීමට මෙම අදූරදර්ශී ඇමෙරිකානු-සෞදි න්යෂ්ටික ගිවිසුම ප්රධානතම සාධකයක් වන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
ගෝලීය දේශපාලනයේ නිහඬතාව නිවටකමක් ද?
ජාත්යන්තර දේශපාලනය සහ නීතිය පිළිබඳ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන කල, න්යෂ්ටික තාක්ෂණය සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකාව අනුගමනය කරන මෙම ඒකපාර්ශ්වික පිළිවෙත කිසිසේත්ම සදාචාරාත්මක හෝ සාධාරණ එකක් නොවේ. එහෙත්, සියල්ලටම වඩා ඉදිරියට පැමිණ න්යෂ්ටික තීන්දු තීරණ ගැනීමේ සහ අනෙක් රටවලට නීති පැනවීමේ සුවිශේෂී බලයක් වොෂින්ටන පාලනය සතු වී ඇත්තේ ඓතිහාසික, ආර්ථික සහ මිලිටරිමය සාධක ත්රිත්වයක් මත පදනම්වය. දෙවන ලෝක යුද්ධය අවසානයේ ලොව ප්රථම න්යෂ්ටික අවිය නිර්මාණය කර එය ප්රායෝගිකව භාවිත කළ එකම රට ඇමෙරිකාව වන අතර, එතැන් පටන් ගෝලීය මූල්ය පද්ධතිය (ඇමෙරිකානු ඩොලරයේ ආධිපත්යය) සහ ලෝක ආරක්ෂක ව්යූහය තමන්ට අවශ්ය පරිදි හැඩගස්වා ගැනීමට ඔවුන් සමත් විය. 1968 දී අත්සන් තැබුණු න්යෂ්ටික නොවන පැතිරීමේ ගිවිසුම (NPT) වැනි ජාත්යන්තර සම්මුතීන් නිර්මාණය කිරීමේදී මූලිකත්වය ගත්තේ ද ඇමෙරිකාව ප්රමුඛ බලවතුන්ය. මේ නිසා, තමන් සතු අසීමිත මිලිටරි ශක්තිය සහ ගෝලීය ආර්ථිකය පාලනය කිරීමේ හැකියාව (සම්බාධක පැනවීමේ බලය) ආයුධයක් කරගනිමින්, ලෝකයේ න්යෂ්ටික ‘පොලිස්කාරයාගේ’ භූමිකාව රඟපෑමට වොෂින්ටනයට අවස්ථාව ලැබී ඇත.
ලෝක දේශපාලනය මෙම අත්තනෝමතික හැසිරීම දෙස බලාපොරොත්තු රහිතව හෝ නිහඬව බලා සිටින්නේ මන්ද යන ප්රශ්නයට පිළිතුරු සපයන්නේ ජාත්යන්තර සබඳතාවල පවතින ‘යථාර්ථවාදී දේශපාලන’ (Realpolitik) ස්වභාවයයි. එය නිවටකමකට වඩා, වර්තමාන බහුධ්රැවීය (Multipolar) ලෝක ක්රමවේදයේ පවතින උපායමාර්ගික සීමාවන් සහ අවශ්යතාවන් මත තීරණය වන්නකි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය තුළ ඇමෙරිකාව සතු නිශේධ බලය (Veto Power) හේතුවෙන් ඔවුන්ට එරෙහිව කිසිදු නිල ජාත්යන්තර ක්රියාමාර්ගයක් ගැනීමට සෙසු රටවලට නීතිමය ඉඩක් නොමැත. එමෙන්ම, බටහිර යුරෝපය ඇතුළු බොහෝ සංවර්ධිත රටවල් ආරක්ෂක සහ ආර්ථික සන්ධාන (NATO වැනි) හරහා ඍජුවම ඇමෙරිකාව මත යැපෙන බැවින්, වොෂින්ටනයේ ද්විත්ව ප්රමිතීන් විවෘතව විවේචනය කිරීමට ඔවුන් පෙළඹෙන්නේ නැත.
අනෙක් අතට, ඇමෙරිකාවේ ප්රධානතම ප්රතිවාදීන් වන රුසියාව සහ චීනය පවා මෙම තත්ත්වය දෙස බලා සිටින්නේ නිහඬවම නොවේ. ඔවුන් සතු සීමාවන් තුළ හිඳිමින් ඔවුන් ඇමෙරිකානු බලයට අභියෝග කරමින් සිටී. උදාහරණයක් ලෙස, රුසියාව ඉරානය වෙත උසස් ඩ්රෝන සහ චන්ද්රිකා තාක්ෂණය ලබා දෙන්නේත්, චීනය ඉරානය සමඟ වසර 25ක උපායමාර්ගික ආර්ථික ගිවිසුම්වලට එළඹෙන්නේත් ඇමෙරිකානු ඒකාධිකාරය බිඳ දැමීමේ උපක්රමයක් වශයෙනි. එහෙත්, මෙම මහා බලවතුන් ඍජු මිලිටරිමය ගැටුමකට නොයන්නේ, න්යෂ්ටික බලවතුන් දෙදෙනෙකු අතර ඇති වන ඍජු යුද්ධයක අවසානය සමස්ත මානව වර්ගයාගේම විනාශය (Mutually Assured Destruction) වන බැවිනි. මේ අනුව, ලෝක දේශපාලනයේ පවතින මෙම නිහඬතාව හෝ මන්දගාමී ප්රතිචාරය, බියට වඩා මහා බල අරගලයක පවතින සංකීර්ණ සමතුලිතතාව සහ තමන්ගේ ජාතික අවශ්යතා ආරක්ෂා කරගැනීමේ උපායමාර්ගික ස්ථාවරයන් නිසා ඇති වූවකි.
ශ්රී ලංකාවට ඇති අභියෝගය
මැදපෙරදිග කලාපයේ හටගන්නා මෙම ගැටුම හුදෙක් ඇමෙරිකා-ඉරාන ද්විපාර්ශ්වික අර්බුදයකට පමණක් සීමා නොවේ. මෙහි බලපෑම සමස්ත ලෝකයටම බලපාන කරුණු කිහිපයක් ඔස්සේ විහිදී යයි:
1. තාක්ෂණික හා බුද්ධි අංශ හුවමාරුව: රුසියාව සහ ඉරානය අතර සිදුවන යුද තාක්ෂණික හුවමාරුව හේතුවෙන් කලාපීය බල තුලනය බටහිරට අවාසිදායක ලෙස වෙනස් වෙමින් පවතී.
2. න්යෂ්ටික තරගකාරිත්වය: සෞදි අරාබියට යුරේනියම් පිරිපහදු කිරීමට අවසර දීම, මැදපෙරදිග කලාපය තුළ මාරාන්තික න්යෂ්ටික අවි තරගයක් (Nuclear Arms Race) නිර්මාණය වීමේ අවදානම ඉහළ නංවයි.
3. ගෝලීය ආර්ථික සහ බලශක්ති අර්බුදය: පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ සහ හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ ඇති වන අස්ථාවරත්වය හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ බොරතෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යා හැකි අතර මුහුදු ප්රවාහන මාර්ග අවහිර වීමේ අවදානමක් පවතී.
මෙම බලශක්ති සහ ආර්ථික කම්පනය, වර්තමාන ආර්ථික පසුබෑමෙන් මිදීමට උත්සාහ කරන ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට ඍජුවම බලපානු ඇත. තෙල් මිල ඉහළ යාම සහ ආනයන වියදම් වැඩි වීම හරහා දේශීය ආර්ථිකයට මෙයින් එල්ල විය හැකි බලපෑම සුළු කොට තැකිය නොහැක.
සමබර රාජ්ය තාන්ත්රිකභාවයක අවශ්යතාව
බලහත්කාරය, ඒකපාර්ශ්වික සම්බාධක සහ හමුදාමය ප්රහාර මඟින් මැදපෙරදිග කලාපයට ස්ථාවරත්වයක් ගෙන ආ නොහැකි බව වර්තමාන සිදුවීම්වලින් මනාව පැහැදිලි වේ. ලෝක සාමය උදෙසා අවශ්ය වන්නේ ජාත්යන්තර නීති සැමට සමානව ක්රියාත්මක වන, සියලු රටවල සාමකාමී න්යෂ්ටික අයිතිවාසිකම්වලට ගරු කරන සමබර රාජ්ය තාන්ත්රික පිළිවෙතකි.
සම බරව ඇත්ත කියන ලංකාසර පුවත් ඔබට සෑම විටෙක දැකීමට ඕනෑ නම් පහත අපේ වට්ස්ඇප් / ටෙලිග්රෑම් සමූහයන්ට එක්වෙන්න.
ලෝකය වේගයෙන් වෙනස් වන මෙවන් යුගයක, යුද බිමෙන් ඈත්ව සිටියද ගෝලීය දේශපාලන හා බලශක්ති ප්රවණතාවලට මැදි වී සිටින ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල්, වඩාත් විචක්ෂණශීලී රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා සහ විවිධාංගීකරණය වූ හවුල්කාරිත්වයන් දෙසට යොමු වීම අතිශය වැදගත් වේ.
