උපේක්ෂා උඩුවැරැල්ල –
1960 සහ 1970 දශකවල සිදු වූ සඳ තරණය මානව වර්ගයා ලැබූ අතිශය නිර්භීත තාක්ෂණික ජයග්රහණයක් ලෙස ඉතිහාසයට එක් වී තිබේ. මෙහිදී බොහෝ දෙනෙකු තුළ පවතින ප්රධානතම ගැටලුවක් වන්නේ මිනිසා සැබවින්ම සඳ මත පය තැබුවාද යන්නය. 1969 ජූලි 20 වන දින ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම යටතේ නීල් ආම්ස්ට්රෝං සහ එඩ්වින් “බස්” ඕල්ඩ්රින් සඳ මත සාර්ථකව ගොඩබසිමින් මානව ශිෂ්ටාචාරයේ නව පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කළහ. මෙය ඇතැමුන් සැක සහිතව බැලුවද, ඔවුන් එතැනින් රැගෙන ආ සුවිශේෂී චන්ද්ර පාෂාණ සහ සඳ මත ස්ථාපිත කර ආ පර්යේෂණ උපකරණ අදටත් එම ජයග්රහණයේ ජීවමාන සාක්ෂි ලෙස පවතී. මිනිසා සැබවින්ම සඳ මත ඇවිද ගිය අතර, එය එවකට සෝවියට් දේශය සහ ඇමරිකාව අතර පැවති තාක්ෂණික තරගයේ උච්චතම අවස්ථාව විය.
කෙසේ වෙතත්, ඇපලෝ වැඩසටහනේ සියලුම මෙහෙයුම් සඳ මත ගොඩබැසීමෙන් අවසන් වූයේ නැත. මෙහිදී ඇපලෝ 11 සහ ඇපලෝ 13 අතර ඇති වෙනස නිවැරදිව වටහා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ. ඇපලෝ 11 මානව ජයග්රහණයේ සංකේතය වන විට, 1970 දී දියත් වූ ඇපලෝ 13 මෙහෙයුම මානව ඉවසීමේ සහ ඉංජිනේරුමය දක්ෂතාවයේ සංකේතයක් බවට පත් විය. ඇපලෝ 13 යානයෙන් සඳ තරණයට යොමු කළ ගගණගාමීන්ගේ අභිලාෂය වූයේ සඳ මත පා තැබීම නොව, සඳ මත විස්තාරිත පර්යේෂණ ක්රියාවලියකට එක් වීමය.
එහෙත් ඇපලෝ 13 සඳ මත ගොඩබෑවේ නැත. අභ්යවකාශ ගත කර දින දෙකකට පසු එහි සේවා මොඩියුලයේ (Service Module) තිබූ ඔක්සිජන් ටැංකියක් පුපුරා යාම හේතුවෙන් ජේම්ස් ලවෙල්, ජැක් ස්විගර්ට් සහ ෆ්රෙඩ් හේස් යන ගගනගාමීන් පිරිසට සිය මෙහෙයුම අතරමග නවතා ජීවිතය බේරාගැනීමේ අරගලයක නිරත වීමට සිදු විය. ඔවුන් සඳ වටා ගමන් කළ නමුත් චන්ද්ර කක්ෂයට ඇතුළු වීමට හෝ සඳුගේ මතුපිටට පතිත වීමට නොහැකි විය. පසුව අප්රේල් 17 වන දින ඔවුන් යහතින් පෘථිවියට පැමිණියහ.
මෙම මෙහෙයුම නාසා ආයතනයේ පීඩනය හමුවේ ක්රියාත්මක වීමේ දක්ෂතාව ප්රදර්ශනය කළ “සාර්ථක අසාර්ථක වීමක්” (Successful Failure) ලෙස ඉතිහාසගත වූයේය.
දැන්, වසර 56කට පසුව අප කතා කරන්නේ එම ඇපලෝ යුගයේ අත්දැකීම් සහ නූතන තාක්ෂණයේ සංකලනයෙන් බිහිවූ ‘ආටිමිස් II’ (Artemis II) මෙහෙයුම පිළිබඳවය. ඇපලෝ 11 හි ජයග්රහණයත්, ඇපලෝ 13 හි පාඩම්වලිනුත් උගත් නාසා ආයතනය, 2026 වසරේදී යළිත් මිනිසුන් සඳුගේ ආසන්නයටම රැගෙන යාමට සමත් විය. මෙම ලිපිය මගින් අප විමසා බලන්නේ එම අතීත ජයග්රහණ සහ වර්තමාන ආටිමිස් මෙහෙයුම අතර ඇති සම්බන්ධයත්, දශක පහකට වැඩි කාලයක් පුරා මානව අභ්යවකාශ ගවේෂණයේ සිදු වූ විපර්යාසයත් පිළිබඳවය.
ආටිමිස් II (Artemis II) මෙහෙයුම
2026 අප්රේල් 1 වන දින නාසා ආයතනයේ ආටිමිස් II (Artemis II) මෙහෙයුම යටතේ ගගනගාමීන් සිව්දෙනෙකු අභ්යවකාශ ගත කෙරිණි. ඒ
- අණදෙන නිලධාරී රීඩ් වයිස්මන්,
- නියමුවා වන වික්ටර් ග්ලෝවර්,
- මෙහෙයුම් විශේෂඥ ක්රිස්ටිනා කොච් (නාසා) සහ
- කැනේඩියානු අභ්යවකාශ ඒජන්සියේ මෙහෙයුම් විශේෂඥ ජෙරමි හැන්සන් ය.
මොවුන් අභ්යවකාශ ගත වූයේ ලෝකයේ ප්රබලතම රොකට්ටුව වන Space Launch System (SLS) මගින් ඔරායන් (Orion) අභ්යවකාශ යානයෙනි. මෙය 1972 ඇපලෝ 17 මෙහෙයුමෙන් පසුව පෘථිවියට ආසන්න පහළ කක්ෂයෙන් (LEO) ඔබ්බට ගගනගාමීන් රැගෙන ගිය ප්රථම මෙහෙයුමය.
දින 10ක් පුරා පැවති මෙම මෙහෙයුමේදී ඔරායන් යානය චන්ද්ර මතුපිට සිට සැතපුම් 4,070ක් (කිලෝමීටර් 6,545ක්) පමණ ආසන්නයෙන් ගමන් කළ අතර, 2026 අප්රේල් 10 වන දින සැන් ඩියාගෝ වෙරළට ඔබ්බෙන් වූ පැසිෆික් සාගරයට සාර්ථකව පතිත විය.
මෙම කණ්ඩායම හිතාමතාම ඇපලෝ 13ට වඩා පුළුල් ගමන් මගක් තෝරාගත් අතර පෘථිවියේ සිට සැතපුම් 252,760ක (කිලෝමීටර් 406,773ක) උපරිම දුරකට ළඟා විය. එය 1970 දී ඇපලෝ 13 තැබූ වාර්තාවට වඩා සැතපුම් 4,105ක් (කිලෝමීටර් 6,600ක්) පමණ වැඩි දුරකි.
ආටිමිස් II යනු පැහැදිලිවම චන්ද්ර ගොඩබැසීමේ මෙහෙයුමක් නොවේ; කිසිදු ගගනගාමියෙකු මෙහිදී සඳ මත පා තැබුවේ නැත. මෙය මිනිසුන් සහිතව ඔරායන් යානය සහ SLS පද්ධතිය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා සිදු කළ ඉතා අවදානම් සහගත පරීක්ෂණ පියාසර කිරීමකි. මෙහි අරමුණ වූයේ අනාගතයේදී සිදු කිරීමට නියමිත ආටිමිස් III (Artemis III) ඇතුළු ඉදිරි චන්ද්ර ගොඩබැසීම් සඳහා අවශ්ය ජීව ආධාරක පද්ධති, නාවික කටයුතු සහ අභ්යවකාශ මෙහෙයුම්වල නිරවද්යතාව තහවුරු කර ගැනීමය. මීට අමතරව චන්ද්රයාගේ පෘථිවියට නොපෙනෙන පැත්ත (Far side) පිළිබඳ සීමිත විද්යාත්මක නිරීක්ෂණ ද මෙහිදී සිදු කෙරිණි.
මෙම කරුණු පැහැදිලි කර ගැනීමෙන් පසු, අභ්යවකාශ ගමන්වල වේගය, අරමුණ සහ ඒවා පිළිබඳ කෙරෙන වර්ණනා ගැන සාමාන්ය පුද්ගලයෙකු තුළ පවතින ගැටලුකාරී ප්රශ්න තුනක් පිළිබඳව අපි විශ්ලේෂණාත්මකව බලමු. මෙම විශ්ලේෂණය ඓතිහාසික පසුබිම, ඉංජිනේරුමය යථාර්ථයන්, භූ-දේශපාලනික බලපෑම් සහ මැනිය හැකි ප්රතිඵල මත පදනම් වේ.
-
වසර 55කට වැඩි කාලයක් පුරා දියුණු වූ තාක්ෂණය, සඳ තරණය සඳහා මීට වඩා දියුණු ප්රවේශයක් ලබා නොදුන්නේ ඇයි?
මෙම ප්රශ්නය පැන නගින්නේ මානව චන්ද්ර තරණය යනු අඛණ්ඩව හා රේඛීයව සිදුවන ප්රගතියක්ය යන උපකල්පනය මතය. නමුත් සැබවින්ම මිනිසුන් සහිත අභ්යවකාශ ගමන්වල ප්රගතිය රඳා පවතින්නේ තාක්ෂණික දියුණුව මත පමණක් නොවේ. එය අරමුදල්, දේශපාලනය, අවදානම් දරා ගැනීමේ හැකියාව සහ ප්රමුඛතා වෙනස් වීම මත පදනම් වූවකි.
-
ඇපලෝ මෙහෙයුමෙන් පසු අරමුදල් කඩා වැටීම:
නාසා ආයතනයේ ස්වර්ණමය යුගය වූ 1966 දී ඔවුන් ඇමරිකානු ෆෙඩරල් අයවැයෙන් 4%ක් පමණ වැය කළහ. නමුත් 1972 ඇපලෝ 17 මෙහෙයුමෙන් පසු මෙම ප්රතිශතය 1% ටත් වඩා අඩු විය. එවකට බලයේ සිටි නික්සන් පරිපාලනය, ජාත්යන්තර අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානය (ISS) හරහා සිදු කරන ජාත්යන්තර සහයෝගීතාව සහ සාමාන්ය අභ්යවකාශ ගමන් සඳහා “අභ්යවකාශ ෂටල” (Space Shuttle) වෙත අවධානය යොමු කළේය. ඇපලෝ මෙහෙයුම් මගින් සඳ මත “ධජය සිටුවා පා සටහන් තැබීමේ” ආකෘතිය අතිශය මිල අධික මෙන්ම තිරසාර නොවන එකක් විය. එය සෝවියට් දේශය සමඟ පැවති සීතල යුද්ධයේ දේශපාලන තරගය සමඟ තදින් බැඳී තිබුණි. එම තරගකාරීත්වය පහව ගිය පසු, නැවත නැවතත් සඳ මතට යාමට අවශ්ය වූ දේශපාලන කැමැත්ත සහ අරමුදල් වාෂ්ප වී ගියේය
-
තාක්ෂණික සහ උපායමාර්ගික පරිණාමය:
ඇපලෝ යුගයේ දෘඩාංග (Hardware) සමඟ සසඳන විට, ඔරායන් (Orion) වැනි නවීන අභ්යවකාශ යානා අතිශය උසස් පරිගණක පද්ධති, ද්රව්ය විද්යාව (Materials science), විකිරණ ආවරණ, ජීව ආධාරක පද්ධතිවල අතිරික්ත ආරක්ෂණ සහ මෙහෙයුම් අතරමග නතර කිරීමේ පද්ධතිවලින් (Abort systems) සමන්විත විය. SLS රොකට්ටුව යනු මෙතෙක් අභ්යවකාශ ගත කළ බලවත්ම රොකට්ටුව වන අතර, යුරෝපීය අභ්යවකාශ ඒජන්සිය (ESA) මගින් සපයන ලද ඔරායන් සේවා මොඩියුලය සූර්ය-විදුලි ප්රචාලන කාර්යක්ෂමතාවයෙන් (Solar-electric propulsion) යුක්ත වූයේය.
කෙසේ වෙතත්, වර්තමානයේ ඉලක්කය “ඉක්මනින් එතැනට යාම” යන්නෙන් “තිරසාර ගවේෂණය” දක්වා වෙනස් වී ඇත. ආටිමිස් මෙහෙයුම අවධාරණය කරන්නේ නැවත භාවිත කළ හැකි උපාංග, වාණිජ හවුල්කාරිත්වයන් (උදාහරණයක් ලෙස අනාගත ගොඩබැසීම් සඳහා SpaceX සමාගමේ Starship යානය), ලූනා ගේට්වේ (Lunar Gateway) අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානය සහ සඳ මතුපිට ඇති සම්පත් එතැනදීම ප්රයෝජනයට ගැනීම (ඉන්ධන සහ ඔක්සිජන් සඳහා අයිස් භාවිතය) වැනි කරුණු කෙරෙහිය. ඇපලෝ මෙහෙයුම්වල භාවිත කළ එක්වරක් පමණක් භාවිත කළ හැකි කැප්සියුලවලට වඩා මෙය දිගුකාලීනව පවතින අතිශය දියුණු ප්රවේශයකි.
-
අවදානම සහ සංකීර්ණත්වය:
මිනිසුන් රැගත් ගැඹුරු අභ්යවකාශ මෙහෙයුම් සඳහා අතිශය ඉහළ ආරක්ෂණ පියවරයන් අවශ්ය වේ. මුලින් සැලසුම් කළ කාලයට වඩා ආටිමිස් II මෙහෙයුම ප්රමාද වීමට ප්රධාන හේතුව වූයේ 2022 වසරේ සිදු කළ මිනිසුන් රහිත ආටිමිස් I මෙහෙයුමෙන් පසු සිදු කරන ලද ඉතා දැඩි පරීක්ෂණ ක්රියාවලියයි. මේ අතරතුර, රොබෝ මෙහෙයුම් (චීනයේ Chang’e වැඩසටහන සහ නාසා හි CLPS යානා වැනි) සහ වාණිජ අභ්යවකාශ ගමන් වේගයෙන් දියුණු වූයේ ඒවායේ මිනිස් ජීවිත අවදානම සහ පිරිවැය ඉතා අවම මට්ටමක පැවති බැවිනි.
කෙටියෙන් කිවහොත්, මානව සමාජය වඩාත් දියුණු ප්රවේශයන් අත්පත් කරගෙන ඇත. නමුත් එය ඇතැම් අය බලාපොරොත්තු වූ ආකාරයේ නිතර නිතර සිදු කෙරෙන ප්රදර්ශනාත්මක ගොඩබැසීම් නොවේ. වසර 55ක කාල පරතරය යනු සැලසුම්සහගත තීරණයකි. එනම්, සඳ මත ස්ථිර ලෙස රැඳී සිටීම සඳහා වූ වැඩසටහනක් ආරම්භ කිරීමට පෙර, අභ්යවකාශ ෂටල සහ ජාත්යන්තර අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානය හරහා පහළ පෘථිවි කක්ෂයේ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමටත්, ක්ෂුද්ර ගුරුත්වාකර්ෂණය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ජාත්යන්තර රාජ්ය තාන්ත්රික සබඳතා ගොඩනැගීමටත් දශක ගණනාවක් ආයෝජනය කිරීමට ලෝකය තීරණය කළේය. ආටිමිස් මෙහෙයුම ගොඩනැගෙන්නේ ඇපලෝ මෙහෙයුමට කළ නොහැකි වූ ආකාරයේ වසර 50ක එකතු වූ දැනුම් සම්භාරය මතය.
-
මෙම ගමනේ අරමුණ, ශිෂ්ටාචාරමය වටිනාකම සහ මෙය දේශපාලන ප්රචාරණයක් පමණක් ද?
ආටිමිස් II ගගණගාමීන් සඳ මත ගොඩබැසීමක් හෝ සඳ වටා කක්ෂගත වීමක් පවා සිදු කළේ නැත. ආටිමිස් II යනු දින 10ක කාලයක් පුරා සිදු වූ පියාසර මෙහෙයුමකි. මෙහිදී ඔරායන් යානය ගැඹුරු අභ්යවකාශ පරිසරය තුළ (විකිරණ, අධික උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් සහ සඳ පිටුපසදී පෘථිවිය සමඟ සන්නිවේදනය විසන්ධි වීම වැනි තත්ත්ව යටතේ) පරීක්ෂා කෙරුණු අතර ඉංජිනේරු දත්ත සහ විද්යාත්මක නිරීක්ෂණ (සඳුගේ ඈත පැත්තේ ඡායාරූප සහ පෘථිවි-චන්ද්ර පද්ධතිය පිළිබඳ නිරීක්ෂණ) ලබා ගැනීම සිදු විය.
- මූලික අර්ථය සහ ප්රගතිය:
මෙය පද්ධතිවල නිරවද්යතාව තහවුරු කිරීම සඳහා වූ තීරණාත්මක පියාසර කිරීමකි. ඔරායන් යානයට දින 10ක් පුරා පෘථිවි-චන්ද්ර අවකාශයේ (cislunar space) ගගනගාමීන් පිරිසක් රඳවා ගත හැකි බවත්, පැයට සැතපුම් 25,000ක පමණ වේගයකින් නැවත පෘථිවි වායුගෝලයට ඇතුළු විය හැකි බවත්, ගගනගාමීන් හට යානය පාලනය කරමින් විද්යාත්මක කටයුතුවල නිරත විය හැකි බවත් මෙහිදී තහවුරු විය.
මෙයින් ලැබෙන දත්ත මිනිසුන් සහිතව සඳ මත ගොඩබැසීමට සැලසුම් කර ඇති ආටිමිස් III මෙහෙයුමට සෘජුවම දායක වේ. මෙය වසර 54කට පසු මිනිසුන් සහිත ගැඹුරු අභ්යවකාශ ගමනක ආරම්භය සනිටුහන් කරමින් මීළඟ ගවේෂණ යුගය සඳහා විශ්වාසදායක තාක්ෂණයක් අප සතු බව ප්රදර්ශනය කළේය.
-
ශිෂ්ටාචාරමය වටිනාකම:
මෙය අදියරෙන් අදියර සිදුවන නමුත් ඉතා වැදගත් පදනමකි. දිගුකාලීනව සඳ මත රැඳී සිටීම හරහා පහත ප්රතිලාභ හිමි වේ:
- විද්යාත්මක ජයග්රහණ (උදාහරණ: පෘථිවියේ රේඩියෝ ශබ්ද බාධාවලින් තොරව සඳුගේ ඈත පැත්තේ සිට සිදු කරන රේඩියෝ තාරකා විද්යා නිරීක්ෂණ).
- සම්පත් භාවිතය (ජල අයිස් මගින් රොකට් ඉන්ධන නිපදවීම, එමගින් පෘථිවියෙන් දියත් කිරීමේ පිරිවැය අවම කර ගැනීම).
- අඟහරු වෙත යාමට පියගැටපෙළක් ලෙස භාවිත කිරීම (වාසස්ථාන පරීක්ෂා කිරීම සහ දීර්ඝ කාලීන මානසික තත්ත්වයන් නිරීක්ෂණය).
- ගෝලීය වශයෙන් විද්යා හා තාක්ෂණ (STEM) අධ්යාපනයට නව ප්රබෝධයක් ලබා දීම.
පළමු වරට කාන්තා ගගනගාමියෙකු, සුදු ජාතික නොවන (Person of Color) ගගනගාමියෙකු සහ ඇමරිකානු නොවන ගගනගාමියෙකු මෙම මෙහෙයුමට එක් කර ගැනීම හරහා ලෝකයේ සියලු දෙනාට අභ්යවකාශ ගවේෂණයේ කොටස්කරුවන් විය හැකි බව සංකේතාත්මකව පෙන්නුම් කරයි.
-
දේශපාලන මානය:
මෙහි දේශපාලන ප්රචාරණ වටිනාකමක් ද තිබේ. ඇමරිකාව මේ හරහා චීනයේ චන්ද්ර මෙහෙයුම් ඉලක්ක (2030 පමණ වන විට සැලසුම් කර ඇති) සමඟ තරග කරයි. ආටිමිස් එකඟතාවන් (Artemis Accords) හරහා සිය ජාත්යන්තර බලපෑම තහවුරු කිරීමට ඇමරිකාව උත්සාහ කරයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙය “හුදු” ප්රචාරණයක් ලෙස පමණක් හැඳින්වීමෙන් එහි ඇති සැබෑ ඉංජිනේරු ජයග්රහණය අවම කළ නොහැක. මෙය මැනිය හැකි තාක්ෂණික ප්රතිඵල සහිත සැබෑ අධි-අවදානම් පරීක්ෂණ පියාසර කිරීමකි. ඇපලෝ, සෝවියට් හෝ චීන වේවා සෑම ප්රධාන අභ්යවකාශ වැඩසටහනක්ම විද්යාව, ගෞරවය සහ භූ-දේශපාලනය යන කරුණුවල මිශ්රණයකි. මේ සඳහා වැය කෙරෙන බිලියන ගණනක මුදල හුදු දර්ශනයක් සඳහා කරන වියදමක් නොව, අනාගතයේදී සිදු කෙරෙන මෙහෙයුම් රැසකට මග පාදන ශක්යතා ආයෝජනයකි.
-
ගගණගාමීන් 700ක් පමණ දැනටමත් පෘථිවියට ආසන්න කක්ෂයේ (LEO) සැරිසරා තිබියදී, මෙවැනි කෙටි සහ අධික පිරිවැයක් සහිත ගමනකට මෙතරම් ප්රශංසාවක් හිමිවන්නේ ඇයි?
දැනටමත් පුද්ගලයන් 700කට ආසන්න පිරිසක් අභ්යවකාශයට ගොස් ඇත. ඉන් බහුතරයක් අභ්යවකාශ ෂටල (1981–2011) හරහා සති 1-2ක කාලයක් හෝ ජාත්යන්තර අභ්යවකාශ මධ්යස්ථානයේ (ISS) මාස 5-6ක කාලයක් රැඳී සිටි අය වෙති. ඔවුන්ට සාපේක්ෂව ආටිමිස් II මෙහෙයුමේ දින 10ක කාලය ඉතා කෙටි එකක් වන අතර, බිලියන ගණනක වියදම දැඩි විවේචනයට ද ලක්වේ. එසේ වුවද, මෙම මෙහෙයුමට හිමිවන ප්රශංසාව සාධාරණ වීමට ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබේ:
-
ඓතිහාසික දුර්ලභත්වය:
මෙය අඩ සියවසකට වැඩි කාලයකට පසු පෘථිවියට ආසන්න පහළ කක්ෂයෙන් ඔබ්බට මිනිසුන් රැගෙන ගිය ප්රථම මෙහෙයුමය. ෂටල සහ අභ්යවකාශ මධ්යස්ථාන පවතින්නේ පෘථිවියට සැතපුම් 200-400ක් පමණ ඉහළිනි. නමුත් ආටිමිස් II සැතපුම් 250,000කට වඩා දුරකට ගමන් කළේය. මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් තත්ත්වයකි. එහිදී ඉතා ප්රබල විකිරණ මට්ටම්වලට මුහුණ දීමට සිදු වන අතර, හදිසි අවස්ථාවකදී වහාම පෘථිවියට පැමිණීමේ හැකියාවක් නැත. එසේම තාපය සහ සන්නිවේදනය සම්බන්ධයෙන් නවතම අභියෝග රැසකට එහිදී මුහුණ දීමට සිදු වේ.
ඇපලෝ යුගයේදී මිනිසුන් 24 දෙනෙකු පමණක් මෙතරම් දුරක් ගමන් කර ඇති අතර, වසර 54ක නිහඬතාවයකින් පසු තවත් සිව්දෙනෙකු එම ලැයිස්තුවට එක් කිරීමට ආටිමිස් II සමත් විය.
-
පරීක්ෂණ මෙහෙයුමක් ලෙස එහි පිරිවැය සහ කාලය සාධාරණ වීම:
1968 දී සිදු කළ ඇපලෝ 8 මෙහෙයුම හෝ මිනිසුන් රහිත ආටිමිස් I මෙහෙයුම මෙන්, මෙය දීර්ඝ කාලීන නවාතැනක් නොව තාක්ෂණික පදනම තහවුරු කරගැනීමේ අවස්ථාවකි. මෙහි මූලික අවධානය යොමු වූයේ සැබෑ අභ්යවකාශ තත්ත්වයන් යටතේ නව දෘඩාංගවල ක්රියාකාරිත්වය තහවුරු කිරීම කෙරෙහිය. මේ සඳහා වැය කෙරෙන බිලියන ගණනක මුදල එක් මෙහෙයුමක් සඳහා පමණක් නොව, SLS රොකට්ටුව, ඔරායන් යානය සහ අනාගත චන්ද්ර යානා ඇතුළු සමස්ත ව්යුහය සඳහාම කෙරෙන ආයෝජනයකි. එමගින් අනාගත මෙහෙයුම් රැසකට මග පෑදෙන අතර, මෙහිදී දියුණු කෙරෙන නව ද්රව්ය, ජීව ආධාරක පද්ධති සහ ප්රචාලන තාක්ෂණයන් අනෙකුත් ක්ෂේත්රවලට ද මහත් ප්රයෝජනයක් වනු ඇත.
-
සංකේතාත්මක සහ ප්රායෝගික සන්ධිස්ථාන:
ජාත්යන්තර සහ විවිධත්වයෙන් යුතු කාර්ය මණ්ඩලය, වාර්තාගත දුරක් ගමන් කළ ගමන් පථය, දශක කිහිපයකට පසු සඳුගේ ඈත පැත්තේ සජීවී දර්ශන නැරඹීමට ලැබීම සහ වසර ගණනාවක සංවර්ධනයෙන් පසු කිසිදු දෝෂයකින් තොරව මෙහෙයුම අවසන් වීම මෙම ප්රශංසාවට හේතු වී තිබේ. මෙමගින් ලැබූ “සැබෑ අර්ථය” නම්, මිනිසාට නැවතත් ආරක්ෂිතව සඳුගේ ආසන්නයට යා හැකි බව තහවුරු කිරීමය. මෙය විනෝද චාරිකාවක් නොව, තිරසාර ගවේෂණයක් සඳහා අවශ්ය යටිතල පහසුකම් ගොඩනැගීමකි.
-
මෙම වෑයම සැබවින්ම පෙනෙන තරම් අර්ථවත් ද?
ඔව්, මෙය අවසානයක් නොව ආරම්භක පියවරක් ලෙස දකින්නේ නම් එය ඉතා අර්ථවත්ය. එක් මෙහෙයුමක් සඳහා වැය වන අධික පිරිවැය සහ දේශපාලන බලපෑම් පිළිබඳව විවේචකයන් නගන තර්ක නිවැරදිය. නමුත් ඒ මත පමණක් පිහිටා මෙහෙයුම බැහැර කිරීමෙන් සිදු කෙරෙන ඉංජිනේරුමය ජයග්රහණ සහ දිගුකාලීන ප්රතිලාභ නොසලකා හැරේ.
මිනිසුන් සහිත අභ්යවකාශ ගමන් සැමවිටම මිල අධික සහ දේශපාලනික වූ ඒවාය. මෙහිදී ඇති ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ ඉන් ලැබෙන ප්රතිලාභ (දැනුම, හැකියාවන් සහ පෙළඹවීම) ඒ සඳහා වැය කරන පිරිවැයට සාධාරණයක් ඉටු කරන්නේ ද යන්නය. ආටිමිස් II හි සාර්ථකත්වය පෙන්නුම් කරන්නේ, අනාගත මෙහෙයුම් තිරසාර දැක්මක් සහිතව ඉදිරියට යන්නේ නම් එම පිරිවැය සාධාරණ බවයි.
අවබෝධ කරගත යුතු කාරණාවක් තිබේ. එනම් ආටිමිස් II යනු ඇපලෝ යුගයේ පරණ තැටියක් වාදනය කිරීමක් නොවන බවය. එය වසර 50ක එකතැන පල්වීම නිවැරදි කරමින් සිදු කළ, විධිමත් හා අනාගතයට එබී බලන පරීක්ෂණ මෙහෙයුමකි.
තාක්ෂණය දියුණු වී ඇති අතර, අපගේ ප්රමුඛතාවයන් කෙටි ධාවන තරගයකින් (Sprint) දීර්ඝ මැරතන් ධාවනයක් (Marathon) දක්වා පරිණාමය වී ඇත.
මෙම මෙහෙයුමේ වටිනාකම රැඳී පවතින්නේ විද්යාත්මක, ආර්ථික සහ භූ-දේශපාලනික වශයෙන් දශක කිහිපයක් පුරා ක්රියාත්මක වීමට නියමිත චන්ද්ර වැඩසටහනේ යටිතල පහසුකමක් ලෙස එය ඉටු කරන කාර්යභාරය මතය.
මේ සඳහා වැය කරන බිලියන ගණනක මුදල සහ ඒ වටා ඇති ප්රචාරණයන් දෙස සාමාන්ය පුද්ගලයෙකු සැකයෙන් බැලීම සෞඛ්ය සම්පන්න ලක්ෂණයකි. අභ්යවකාශ ගවේෂණය සාර්ථක වන්නේ අප ඒ පිළිබඳව දැඩි විනයක් සහ පැහැදිලි දැක්මක් යන දෙකම අපේක්ෂා කරන්නේ නම් පමණි. මෙම පදනම කෙතරම් ශක්තිමත් ද යන්න ඉදිරි ගොඩබැසීම් සහ සඳ මත ඉදිවන ජනාවාස හරහා තීරණය වනු ඇත.
කර්තෘ සටහන –
මිනිස්සු අජීවී ග්රහලෝකයක් ජය ගැනීමේ අභිලාෂයෙන් ඩොලර් බිලියන ගණන් අරමුදල් දිය කර හරිති. ඒ අතර එම මනුෂ්ය ප්රජාවට ජීවය සලසා රක්ෂා කරමින් ඇති මේ සජීවී ග්රහලෝකය ව්යසනයට ලක් කරමින්, වසර බිලියන ගණනක ස්වභාවික සම්පත් පැය කීපයක් තුළ වනසා දමමින් ඩොලර් බිලියන ගණන් වැය කර ලෝක ව්යසනයක් පෙළ ගස්වති. මෙම ව්යාපෘති දෙකම දියත් කරනු ලබන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වීම තේරුම්ගත නොහැකි තරම් වෙලී ඇති සංකීර්ණයකි.
පෘථිවියේදී යුද්ධය හරහා “මරණය” වපුරන අතරතුර, අභ්යවකාශයේදී “අනාගතය” සොයමින් මනුෂ්යයා අශිෂ්ටත්වයේ සහ උසස් තාක්ෂණයේ අමුතුම මිශ්රණයක් මේ මොහොතෙත් ප්රකට කරමින් ඇත. පෘථිවියේ ඇති මූලික ගැටලු (ආහාර, සාමය, යුක්තිය) විසඳන්නේ නැතිව අඟහරුට හෝ සඳට යාම සදාචාරාත්මකද යන ප්රශ්නය සැමදා විවෘතව පවතින පරිසරයක මේ සංකීර්ණ ස්වරූපය තේරුම් ගත යුත්තේ කසේද යන්න මේ වනවිට ලෝකය ඉදිරියේ ඇති ගැටලුවක් වී තිබේ. මේ පිළිබඳව ඇති මතවාද රැසකි.
- මනුෂ්ය වර්ගයා ඉතිහාසය පුරාම තමන්වම විනාශ කරගන්නා යුද්ධ සහ ගැටුම්වල නිරතවූහ. යුද්ධය යනු මනුෂ්යයාගේ ම්ලේච්ඡ අර්ධය නම් අභ්යාවකාශ ගවේශනය යනු බලාපොරොත්තු උපදවන සද් භාවිතයේ අර්ධය ය. තමන්ගේ ම්ලේච්ඡත්වයෙන් තමන් විනාශ නොවී සිටීමට නම් මෙවැනි ප්රවේශයන් අවශ්ය බව චින්තකයෝ කල්පනා කරති.
- එමෙන්ම විද්යාඥයන් සහ චින්තකයන් පෙන්වා දෙන්නේ පෘථිවිය යනු “එක් බඳුනක ඇති බිත්තර සමූහයක්” බඳු දෙයක් බවය. යුද්ධයක්, දරුණු වසංගතයක් හෝ ස්වභාවික ව්යසනයක් නිසා පෘථිවිය ජීවයට නුසුදුසු වුවහොත්, මානව ශිෂ්ටාචාරය සහ දැනුම ඉදිරියට ගෙන යාමට වෙනත් “පදනමක්” තිබිය යුතු බව ඔවුහු විශ්වාස කරති. අභ්යාවකාශ මෙහෙයුමක් යනු පෘථිවිය අතහැර යාමක සැලසුමක් නොව, මානව වර්ගයාගේ පැවැත්ම සහතික කරන දෙවැනි විකල්පයක් බවට අදහසක් තිබේ.
- අභ්යවකාශ ගවේෂණය සඳහා වැය කරන බිලියන ගණනක මුදල් වැය වෙන්නේ පෘථිවියේ සිටිනා විද්යාඥයන්, ඉංජිනේරුවන් සහ කම්කරුවන් වෙනුවෙනි. අභ්යවකාශය සඳහා නිපදවන ජල පිරිපහදු පද්ධති, සූර්ය බලශක්ති තාක්ෂණය, සහ ලෙඩ රෝග හඳුනාගැනීමේ නව ක්රමවේද අද පෘථිවියේ සම්පත් සුරැකීමට සහ මිනිස් ජීවිත බේරා ගැනීමේ ක්රියාවලියට ඍජු දායකත්වයක් සපයයි. උදාහරණයක් ලෙස, චන්ද්රිකා තාක්ෂණය නොමැති නම් පෘථිවියේ දේශගුණික විපර්යාස නිරීක්ෂණය කිරීමට හෝ ස්වභාවික විපත් ගැන අනතුරු ඇඟවීමට අපට හැකියාවක් නැති බවට අයෙක් කරුණු දක්වති.
- ඒ සියල්ල අතර මේ ව්යාපෘති තුළ දේශපාලනයේ ගුඪ ස්වරූපය ද තේරුම් ගත යුතුව ඇත. පෘථිවියේ යුද්ධ ඇති කරන එම දේශපාලන බලවේගයන්ම අභ්යවකාශය දෙස බලන්නේ “උපායමාර්ගික බලය” (Strategic Power) තහවුරු කරගන්නා තැනක් ලෙසය. අභ්යවකාශයේ බලය හිමිකර ගන්නා රටට පෘථිවියේ ආර්ථික සහ මිලිටරි බලය මෙහෙයවීමේ වැඩි හැකියාවක් ලැබෙන බව සහතිකය. , ලෝක දේශපාලනයේ පවතින තිත්ත ඇත්ත මේ අශිෂ්ඨත්වය ය.
කෙසේ වෙතත් අවධාරණය වන එක් සත්යයක් තිබේ. අභ්යවකාශයේ සිට පෘථිවිය දෙස බලන විට එහි දේශසීමා, ජාති හෝ ආගම් පෙනෙන්නේ නැති දීප්තිමත් පුංචි තිතත් පමණි. එය විශ්වයේ ඇති ඉතා කුඩා, බිඳෙනසුලු තිතකි. සමහර විට අභ්යවකාශ ගවේෂණයේ ගැඹුරුම අර්ථය විය හැක්කේ මේ මහා ගැඹුරු දැනුමය. පුංචි තිතක් බඳු තැනක ජීවත්වන පුංචි මිනිස්සුන්ගේ පුංචි ස්වරූපය තේරුම් ගන්නා මොහොත මේ ලෝකය සුවපත් කරනු ඇත.
